Podatnik może stracić prawo do odliczenia VAT, jeśli otrzymane faktury zawierają błędy, ale nie musi

Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym poborze VAT, dlatego niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich jej elementów. Niemniej jednak błędy w fakturowaniu zdarzają się każdemu. Trudno uchronić się przed nimi nawet najbardziej doświadczonej osobie. Jeśli taki błąd już wystąpi, to ważne jest, aby umieć ocenić, czy skutkuje on utratą prawa do odliczenia podatku naliczonego. Zwykle błędy popełnione nieświadomie, tj. niemające na celu udziału w oszustwie czy nadużyciu podatkowym, będące skutkiem ewidentnych pomyłek, jak np. błędy w oznaczeniu stron transakcji, jej przedmiotu czy stawki VAT, nie skutkują utratą prawa do odliczenia podatku naliczonego. Warunkiem odliczenia podatku, który wynika z faktury dotkniętej uchybieniem, jest związek zakupu z czynnościami opodatkowanymi oraz rzeczywisty charakter transakcji w ujęciu przedmiotowym i podmiotowym.

Otrzymana przez nabywcę faktura jest podstawą do odliczenia podatku naliczonego, co skutkuje ostatecznie zmniejszeniem zobowiązania podatkowego bądź prawem do wystąpienia o zwrot podatku. Jeżeli faktura odzwierciedla czynności opodatkowane, które faktycznie miały miejsce, i dotyczy transakcji dokonanej pomiędzy rzeczywistymi podmiotami w niej wykazanymi, to błędy związane np. z nieprawidłowym oznaczeniem strony transakcji czy błędnie wykazaną stawką podatku nie pozbawiają podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Wadliwe oznaczenie nabywcy

Na temat wadliwego oznaczenia nabywcy wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 22 października 2015 r., sygn. akt I FSK 1131/14, uznał, że nawet jeżeli nabywca, z powodu wad formalnych faktury dotyczących danych nabywcy, nie skoryguje faktury notą korygującą, to i tak zachowuje prawo do odliczenia podatku naliczonego. Zgodnie z tezą tego wyroku: „Faktura dotknięta wadą formalną, która z uwagi na wagę uchybienia, może zostać skorygowana notą korygującą (np. dane nabywcy), umożliwia podatnikowi na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług realizację prawa do odliczenia z niej podatku naliczonego w terminach przewidzianych w ustawie (art. 86 ust.10 pkt 1 ustawy o VAT; od 1 stycznia 2014 r. ‒ art. 86 ust. 10 i ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT) niezależnie od tego, czy formalne wady faktury zostaną skorygowane ‒ jeżeli nie zachodzi ryzyko oszustwa lub nadużycia (czynności udokumentowane fakturą zostały wykonane na rzecz podatnika i służyły jego działalności opodatkowanej)”.

Zdaniem NSA, dopiero gdy wadliwość formalna faktury jest na tyle poważna, że rodzi ryzyko oszustwa lub nadużycia oraz uniemożliwia kontrolę prawidłowego poboru podatku przez administrację podatkową, to faktura taka ‒ która nie została skorygowana mimo wady formalnej ‒ nie daje podatnikowi na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT uprawnienia do odliczenia podatku naliczonego, co nie narusza zasady neutralności i proporcjonalności.

Na temat zachowania prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury, która zawiera dane nabywcy inne niż zawarte w zgłoszeniu VAT-R, wypowiedział się natomiast dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, który w interpretacji indywidualnej z 16 października 2018 r., sygn. 0113-KDIPT1-3.4012.629.2018.2.OS, jednoznacznie stwierdził, że: „w sytuacji, gdy na otrzymanych przez spółkę fakturach umieszczono nazwę skróconą Wnioskodawcy inną od nazwy skróconej zawartej w zgłoszeniu rejestracyjnym VAT-R, lecz na podstawie innych danych zawartych w fakturze, takich jak adres oraz numer identyfikacji podatkowej jest możliwa identyfikacja spółki, wnioskodawca ma/będzie miał prawo do odliczenia podatku naliczonego z przedmiotowych faktur, pod warunkiem spełnienia przesłanek wynikających z art. 86 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 88 ustawy o podatku od towarów i usług”.

Błędnie opisane towary

Organy podatkowe nie mogą pozbawić podatnika prawa do odliczenia VAT także wtedy, gdy towary na fakturze zostały błędnie oznaczone, jeżeli w toku postępowania podatkowego podatnik przedłożył dokumenty umożliwiające zdefiniowanie prawdziwego przedmiotu transakcji. Takie wnioski wynikają z wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 13 grudnia 2018 r. w sprawie C-491/18 (Mennica Wrocławska przeciwko dyrektorowi Izby Skarbowej we Wrocławiu). Sprawa dotyczyła pozbawienia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego z otrzymanych faktur z powodu nieprawidłowego oznaczenia towarów będących przedmiotem zakupu. Towary zostały błędnie oznaczone nazwą „złom złota”, podczas gdy powinny być określone jako „granulat złota”, przy czym „złom złota” podlegał opodatkowaniu według mechanizmu odwrotnego obciążenia, a „granulat złota” ‒ według zasad ogólnych. Błąd, dotyczący precyzyjnego oznaczenia postaci złota, nie został skorygowany przez nabywcę notą korygującą. W tych okolicznościach TSUE uznał, że skoro błąd w oznaczeniu towarów nie wynika z oszustwa lub nadużycia, to nie może pozbawić podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego, jeśli organ podatkowy w toku postępowania podatkowego otrzymał dokumenty i wyjaśnienia niezbędne do zdefiniowania prawdziwego przedmiotu tych transakcji i poświadczające, że transakcje zostały rzeczywiście dokonane, a pozostałe informacje zawarte na fakturach, w szczególności informacje dotyczące zasad obliczenia VAT, były prawidłowe.

Nie ta stawka

Nabywcy (podatnikowi) przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego także wtedy, gdy otrzymana faktura zawiera błąd w stawce podatku, czyli np. na fakturze zamiast stawki 23 proc. zastosowano stawkę w wysokości 8 proc. (lub odwrotnie). Tego rodzaju błąd sprzedawca powinien oczywiście skorygować fakturą korygującą, ale nie pozbawia on nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury pierwotnej (por. interpretacja indywidualna dyrektor KIS z 23 czerwca 2017 r., sygn. 0115-KDIT1-3.4012.217.2017.1.MZ). Co jednak istotne, prawo do tego odliczenia nie będzie przysługiwało, jeśli na otrzymanej fakturze został wykazany podatek, a transakcja nie podlegała opodatkowaniu lub była zwolniona od podatku, bądź transakcja podlegała opodatkowaniu, ale na fakturze nie wykazuje się kwoty podatku (odwrotne obciążenie). W tych przypadkach, stosownie do art. 88 ust. 3a pkt 2 i pkt 7 ustawy o VAT, nabywcy nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego wykazanego na fakturze.

Pojedyncze błędy na otrzymanych fakturach nie wykluczają prawa do odliczenia VAT, jeżeli transakcja podlegająca opodatkowaniu VAT rzeczywiście miała miejsce i dotyczy wskazanych w tej fakturze podmiotów. Jeżeli jednak suma błędów na danej fakturze powoduje, że wystąpią przeszkody w określeniu stron lub przedmiotu transakcji bądź istnieją podstawy, by przypuszczać, że faktura stanowi element oszustwa lub nadużycia podatkowego, to organy podatkowe, w sposób uzasadniony, będą mogły odmówić takiego odliczenia. ©℗

WAŻNE Jeżeli suma błędów na danej fakturze powoduje, że wystąpią przeszkody w określeniu stron lub przedmiotu transakcji bądź istnieją podstawy, by przypuszczać, że faktura stanowi element oszustwa lub nadużycia podatkowego, to organy podatkowe będą mogły odmówić takiego odliczenia.

Podstawa prawna

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2174).