Jak rozliczać VAT przy zakupie środków trwałych

Podatnik VAT, który kupuje na firmę środki trwałe, powinien je rozliczyć w składanych deklaracjach VAT oraz ewidencji zakupu VAT. Jednym z podstawowych uprawnień, jakie mu przysługują, jest możliwość odliczenia VAT od zakupionych towarów.

Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Kwotę podatku naliczonego w przypadku środków trwałych może stanowić:

● suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika: z tytułu nabycia towarów, potwierdzających dokonanie przedpłaty (zaliczki, zadatku, raty), jeżeli wiązały się one z powstaniem obowiązku podatkowego,

● w przypadku importu towarów – suma kwot podatku wynikająca z dokumentu celnego i deklaracji importowej,

● kwota podatku należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca, oraz kwota podatku należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów,

● kwota podatku należnego z tytułu importu towarów – przy procedurze uproszczonej.

Samochód ciężarowy, podobnie jak inny środek trwały, który podatnik VAT wykorzystuje w prowadzonej działalności, będzie wpływał na rozliczenie VAT. Odliczeniu w VAT podlega cała kwota podatku naliczonego od jego zakupu, oczywiście jeśli jest on związany z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Ograniczenia od zakupu samochodów zostały wprowadzone ustawą o VAT. Zgodnie z nią w przypadku nabycia samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony kwotę podatku naliczonego stanowi 60 proc. kwoty podatku określonej w fakturze lub kwoty podatku należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów lub kwoty podatku należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca – nie więcej jednak niż 6 tys. zł.

Ustawa o VAT wprowadziła odstępstwa od ograniczenia w odliczaniu VAT dla niektórych pojazdów samochodowych (np. van, kombi).

Spełnienie wymagań dla pojazdów samochodowych, które korzystają z pełnego odliczenia VAT, stwierdza się na podstawie dodatkowego badania technicznego przeprowadzonego przez okręgową stację kontroli pojazdów, potwierdzonego zaświadczeniem wydanym przez tę stację oraz dowodu rejestracyjnego pojazdu, zawierającego właściwą adnotację o spełnieniu tych wymagań.

Kopię zaświadczenia podatnik jest obowiązany dostarczyć, w terminie 14 dni od dnia jego otrzymania, do naczelnika urzędu skarbowego.

W przypadku gdy w pojeździe, dla którego wydano zaświadczenie, zostały wprowadzone zmiany, w wyniku których pojazd nie spełnia wcześniejszych wymagań – podatnik obowiązany jest do pisemnego zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o tych okolicznościach, w terminie siedmiu dni od ich zaistnienia.

Jeżeli zmiany takie zostaną dokonane w okresie 12 miesięcy, licząc od miesiąca, w którym otrzymano fakturę lub dokument celny, podatnik jest obowiązany do skorygowania kwoty podatku naliczonego w całości w rozliczeniu za okres, w którym dokonano tych zmian.

Przepisy dotyczące ograniczeń w odliczaniu VAT stosuje się odpowiednio do importu samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych, z tym że do importu samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony kwotę podatku naliczonego stanowi 60 proc. kwoty wynikającej z dokumentu celnego, z uwzględnieniem kwot wynikających z ewentualnej decyzji naczelnika urzędu celnego – nie więcej jednak niż 6 tys. zł.

Również można odliczać VAT od samochodów osobowych i innych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, gdy przedmiotem działalności podatnika jest:

● odprzedaż tych samochodów (pojazdów) lub

● oddanie w odpłatne używanie tych samochodów (pojazdów) na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innych umów o podobnym charakterze, i te samochody (pojazdy) są przez podatnika przeznaczone wyłącznie do wykorzystania na te cele przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy.

W tym przypadku samochody te nie stanowią środków trwałych, ale są towarem handlowym dla podatników VAT.

Przepisy ograniczające odliczenie VAT stosuje się odpowiednio do nabytych lub importowanych części składowych zużytych do wytworzenia przez podatnika samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, jeżeli te samochody i pojazdy zostały zaliczone przez tego podatnika do środków trwałych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym.

Zakup środka trwałego, jakim jest samochód osobowy, w rozliczeniu VAT komplikuje się po ostatnim wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Rozliczenie podatku od towarów i usług związanego z kupnem samochodu osobowego przez podatnika VAT jest ograniczone zgodnie z ustawą o VAT. W ustawie o VAT nadal istnieje przepis ograniczający odliczenie. Jednak zamiast niego należy stosować się do wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Magoora (sprawa C-414/07), który uznał polski przepis za niezgodny z regulacjami unijnymi.

W ustawie o VAT określono, jak wcześniej wspomniałem, że w przypadku nabycia samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony kwotę podatku naliczonego stanowi tylko 60 proc. kwoty podatku określonej w fakturze lub kwoty podatku należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów – nie więcej jednak niż 6 tys. zł. Zasada ta odnosi się również do importu samochodów osobowych sprowadzanych spoza krajów Unii, przy czym kwotę podatku naliczonego stanowi 60 proc. kwoty wynikającej z dokumentu celnego SAD, z uwzględnieniem kwot z ewentualnej decyzji organu celnego. Przepis ten, co prawda, nadal znajduje się w ustawie o VAT, ale nie powinien być stosowany, w związku ze wspomnianym wyrokiem ETS.

Jednak mając na uwadze wyrok ETS w sprawie Magoora, należy odwołać się do tzw. klauzuli stałości, według której odliczenie VAT od zakupu samochodu mogło być ograniczone, zanim Polska stała się członkiem Unii Europejskiej. Ograniczenie odliczenia, które istniało w polskiej ustawie o VAT przed 1 maja 2004 r., nie stanowi naruszenia klauzuli stałości, jest więc w pełni zgodne z prawem wspólnotowym.

W konsekwencji podatnik nie będzie miał prawa do odliczenie VAT, od samochodów osobowych, które według przepisów obowiązujących do 30 kwietnia 2004 r., także nie korzystały z odliczenia. Do końca kwietnia 2004 r. obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosowało się od nabywanych samochodów osobowych lub innych samochodów o dopuszczalnej ładowności do 500 kg. Obecnie więc samochody, homologowane jako ciężarowe, których ładowność będzie przekraczała 500 kg, będą uprawniały do odliczenia całego VAT, określonego w fakturze zakupu.

Korzyści wynikające z wyroku ETS dla podatników VAT dotyczą tych przedsiębiorców, którzy nabyli samochody osobowe spełniające warunki uznania ich za tzw. kratki lub wymogi tzw. wzoru Lisaka. W praktyce oznacza to, że podatnicy, którzy kupili samochody spełniające kryteria, które uprawniały do odliczenia przed 1 maja 2004 r. (np. tzw. samochody z kratką) lub zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 22 sierpnia 2005 r. (np. tzw. samochody ze wzoru Lisaka), mogą odliczyć pełny VAT. Dodatkowo na bieżąco mogą odliczać podatek naliczony wynikający z nabycia paliwa do takich samochodów.

W tym przypadku istnieją jednak rozbieżności wśród ekspertów podatkowych, jak i wojewódzkich sądów administracyjnych. Część z nich twierdzi, że odliczenie pełnego VAT przysługuje od zakupu jakiegokolwiek samochodu związanego z czynnościami opodatkowanymi. Za argument podają to, że stara ustawa o VAT straciła moc 1 maja 2005 r. Nie można więc stosować ograniczeń w odliczaniu z ustawy, która nie ma mocy prawnej, która nie obowiązuje. Jednak o słuszności tej interpretacji będziemy mogli się przekonać, gdy na ten temat wypowie się Naczelny Sąd Administracyjny.

Podatnik VAT, kóry kupił środki trwałe, ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o VAT wynikający z dokumentu zakupu.

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego powstaje:

● w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę albo dokument celny,

● w przypadkach gdy kwota podatku należnego jest zarazem podatkiem naliczonym – w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy w podatku należnym u nabywcy wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów lub od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest nabywca,

● w przypadkach importu – w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy w podatku należnym od importu towarów rozliczanego zgodnie z art. 33a lub 33b ustawy o VAT,

● w przypadku stosowania w imporcie towarów procedury uproszczonej, polegającej na wpisie do rejestru zgodnie z przepisami celnymi – za okres rozliczeniowy, w którym podatnik dokonał wpisu do rejestru; obniżenie kwoty podatku należnego następuje pod warunkiem dokonania przez podatnika zapłaty podatku wykazanego w tym rejestrze,

● w przypadku decyzji wydanych przez naczelnika urzędu celnego – w rozliczeniu za okres, w którym otrzymał decyzję (obniżenie kwoty podatku należnego następuje pod warunkiem dokonania przez podatnika zapłaty podatku wynikającego z decyzji).

Jeżeli podatnik nie dokona obniżenia kwoty podatku należnego w określonych terminach może obniżyć kwotę podatku należnego w deklaracji podatkowej za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych.

Jeżeli podatnik nie dokonał obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w terminie właściwym, ani za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych, może złożyć korektę deklaracji rozliczeniowej. Może on obniżyć kwotę podatku należnego przez dokonanie korekty deklaracji podatkowej za okres, w którym wystąpiło prawo do obniżenia podatku należnego, nie później jednak niż w ciągu pięciu lat, licząc od początku roku, w którym wystąpiło prawo do obniżenia podatku należnego.

W przypadku gdy kwota podatku naliczonego jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo do obniżenia o tę różnicę kwoty podatku należnego za następne okresy lub do zwrotu różnicy na rachunek bankowy. Zasada ta odnosi się również do kupionych środków trwałych.

Od grudnia 2008 r. został wprowadzony jednolity podstawowy termin 60-dniowy do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Według poprzedniego stanu prawnego nadwyżka VAT naliczonego podlegała, co do zasady, zwrotowi w terminie 180 dni. Reguła powyższa nie dotyczyła w szczególności VAT naliczonego związanego z nabywanymi środkami trwałymi powiększonego o 22 proc. obrotu opodatkowanego stawkami niższymi (w tym eksport i wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów) oraz obrotu z tytułu usług podlegających opodatkowaniu za granicą.

Zwrot różnicy podatku następuje w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika na rachunek bankowy podatnika w banku mającym siedzibę na terytorium kraju lub na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, wskazane w zgłoszeniu identyfikacyjnym.

Jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania, naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć ten termin do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika dokonywanego w ramach czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej lub postępowania kontrolnego na podstawie przepisów o kontroli skarbowej.

Jeżeli przeprowadzone przez organ czynności wykażą zasadność zwrotu, urząd skarbowy wypłaca podatnikowi należną kwotę wraz z odsetkami w wysokości odpowiadającej opłacie prolongacyjnej stosowanej w przypadku odroczenia płatności podatku lub jego rozłożenia na raty.

W przypadku wydłużenia terminu, urząd skarbowy, na wniosek podatnika, dokonuje zwrotu różnicy podatku w terminie 60 dni, jeżeli podatnik wraz z wnioskiem złoży w urzędzie skarbowym zabezpieczenie majątkowe w kwocie odpowiadającej kwocie wnioskowanego zwrotu podatku. Jeżeli wniosek wraz z zabezpieczeniem został złożony na 13 dni przed upływem terminu, lub później, zwrotu dokonuje się w terminie 14 dni od dnia złożenia tego zabezpieczenia.

Jednocześnie od 1 grudnia 2008 r. podatnicy nadal mają prawo do zwrotu nadwyżki VAT naliczonego w terminie 25 dni, jeśli VAT naliczony wynika z faktur i dokumentów celnych, które zostały w całości uregulowane lub z transakcji, dla których podatnikiem jest nabywca (chodzi tu o wewnątrz- wspólnotowe nabycie towarów, import usług, dostawę krajowa, dla której podatnikiem jest nabywca, import towarów rozliczany w deklaracji VAT).

Wydłużony, 180-dniowy termin zwrotu nadwyżki VAT naliczonego dotyczy wyłącznie podatników, którzy w danym okresie rozliczeniowym nie wykonywali żadnych czynności opodatkowanych. Podatnicy ci mogą otrzymać zwrot VAT w ciągu 60 dni po złożeniu zabezpieczenia majątkowego.

Różnicę podatku niezwróconą przez urząd skarbowy w terminach 60 dni (przy terminie podstawowym) lub 180 dni (w przypadku gdy podatnik nie wykonywał czynności opodatkowanych) traktuje się jako nadpłatę podatku podlegającą oprocentowaniu w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Zabezpieczenie majątkowe, które uprawnia do zwrotu w normalnym 60-dniowym terminie, podczas dodatkowej weryfikacji przez naczelnika urzędu skarbowego może nie być uwzględnione.

Naczelnik urzędu skarbowego odmawia przyjęcia zabezpieczenia, jeżeli stwierdzi, że złożone zabezpieczenie:

● nie zapewni pokrycia w całości wypłacanej kwoty zwrotu, lub

● nie zapewni w sposób pełny pokrycia w terminie wypłacanej kwoty zwrotu – w przypadku zabezpieczenia z określonym terminem ważności.

Zabezpieczenie majątkowe zostaje zwolnione w dniu następującym po dniu:

● zakończenia przez organ podatkowy weryfikacji,

● w którym upłynęło 180 dni od dnia złożenia deklaracji podatkowej, w której była wykazana kwota zwrotu podatku – w przypadku gdy podatnik nie wykonał w okresie rozliczeniowym czynności opodatkowanych.

Zwolnienia zabezpieczenia nie dokonuje się:

● w przypadku wszczęcia, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej: postępowania podatkowego w zakresie rozliczenia, którego dotyczy zabezpieczenie – do czasu zakończenia tego postępowania, lub kontroli podatkowej w zakresie rozliczenia, którego dotyczy zabezpieczenie – do upływu terminu trzech miesięcy od dnia zakończenia kontroli, jeżeli w tym terminie nie wszczęto postępowania podatkowego,

● w przypadku wszczęcia postępowania kontrolnego zgodnie z przepisami o kontroli skarbowej w zakresie rozliczenia, którego dotyczy zabezpieczenie – do czasu zakończenia tego postępowania,

● w przypadku stwierdzenia, że podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego nienależną lub wyższą od kwoty należnej i ją otrzymał – do czasu uregulowania powstałej zaległości podatkowej.

Obecne przepisy dopuszczają ubieganie się o zwrot nadwyżki VAT naliczonego również przez podatników, którzy w danym okresie rozliczeniowym nie wykonali żadnej czynności podlegającej opodatkowaniu VAT w kraju lub poza jego terytorium.

W przypadku gdy podatnik nie wykonał w okresie rozliczeniowym czynności opodatkowanych na terytorium kraju oraz czynności poza krajem, podatnikowi przysługuje, na jego umotywowany wniosek złożony wraz z deklaracją podatkową, zwrot kwoty podatku naliczonego, podlegającego odliczeniu od podatku należnego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą na terytorium kraju lub poza tym terytorium, w terminie 180 dni od dnia złożenia rozliczenia.

Na pisemny wniosek podatnika urząd skarbowy dokonuje zwrotu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, w terminie 60 dni, jeżeli podatnik złoży w urzędzie skarbowym zabezpieczenie majątkowe.

Na umotywowany wniosek, podatnikom dokonującym dostawy towarów lub świadczenia usług poza terytorium kraju i niedokonującym sprzedaży opodatkowanej, przysługuje zwrot kwoty podatku naliczonego w terminie 60 dni. Trzeba pamiętać, podatnik ma również prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, jeżeli importowane lub nabyte towary i usługi dotyczą:

● dostawy towarów lub świadczenia usług przez podatnika poza terytorium kraju, jeżeli kwoty te mogłyby być odliczone, gdyby czynności te były wykonywane na terytorium kraju, a podatnik posiada dokumenty, z których wynika związek odliczonego podatku z tymi czynnościami.

Ma to znaczenie w szczególności dla podmiotów rozpoczynających działalność w Polsce. Umożliwi to podmiotom odzyskanie VAT na początkowym etapie inwestycji, przed rozpoczęciem właściwej działalności podlegającej VAT. Trzeba jednak zaznaczyć, że to uproszczenie nie zwalnia podatnika od spełnienia wymogu związku nabywanych towarów i usług z wykonywanymi (choćby w przyszłości) czynnościami podlegającymi opodatkowaniu.

Oczywiście nie przeszkadza to, żeby przenieść kwotę podatku na okresy następne. Jeżeli w okresie rozliczeniowym podatnik nie wykonywał czynności opodatkowanych na terytorium kraju oraz nie wykonywał czynności poza terytorium kraju kwotę podatku naliczonego może przenieść do rozliczenia na następny okres rozliczeniowy.

Nie zawsze przysługuje pełne odliczenie podatku, gdy podatnik VAT wykonuje również czynności nieopodatkowane. Niekiedy podatek naliczony może być odliczony do kwoty wyliczonej proporcją wstępną.

W stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.

Jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego. Proporcję ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.

Proporcję określa się procentowo w stosunku rocznym na podstawie obrotu osiągniętego w roku poprzedzającym rok podatkowy, w odniesieniu do którego jest ustalana proporcja. Proporcję tę zaokrągla się w górę do najbliższej liczby całko-witej.

Do obrotu nie wlicza się obrotu uzyskanego z dostawy towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, oraz gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli są zaliczane do środków trwałych podatnika – używanych przez podatnika na potrzeby jego działalności.

Do obrotu nie wlicza się obrotu uzyskanego z tytułu transakcji dotyczących nieruchomości lub niektórych usług pośrednictwa finansowego wymienionych w poz. 3 załącznika nr 4 do ustawy o VAT, w zakresie, w jakim czynności te są dokonywane sporadycznie.

Podatnicy, którzy w poprzednim roku podatkowym nie osiągnęli obrotu, służącego do wyliczenia proporcji lub u których obrót ten w poprzednim roku podatkowym był niższy niż 30 tys. zł, do obliczenia kwoty podatku naliczonego podlegającej odliczeniu od kwoty podatku należnego przyjmują proporcję wyliczoną szacunkowo, według prognozy uzgodnionej z naczelnikiem urzędu skarbowego, w formie protokołu. Proporcję stosuje się również, gdy podatnik uzna, że w odniesieniu do niego kwota obrotu, o której mowa w powyższym przepisie, byłaby niereprezentatywna.

W przypadku gdy proporcja:

● przekroczyła 98 proc. – podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o całą kwotę podatku naliczonego,

● nie przekroczyła 2 proc. – podatnik nie ma prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Po zakończeniu roku, w którym podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, jest on obowiązany dokonać korekty kwoty podatku odliczonego w ramach korekty bieżącej, z uwzględnieniem wcześniej wspomnianej proporcji lub ewentualnych przepisów wykonawczych, w których minister finansów określi metody obliczania proporcji inne niż w ustawie o VAT, dla zakończonego roku podatkowego. Korekty tej nie dokonuje się, jeżeli różnica między wstępną proporcją odliczenia a końcową proporcją nie przekracza 2 punktów procentowych.

W przypadku towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, a także gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli zostały zaliczone do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych nabywcy, z wyłączeniem tych, których wartość początkowa nie przekracza 15 tys. zł, korekty rocznej podatnik dokonuje w ciągu pięciu kolejnych lat, a w przypadku nieruchomości i praw wieczystego użytkowania gruntów – w ciągu dziesięciu lat, licząc od roku, w którym zostały oddane do użytkowania.

Roczna korekta dotyczy 1/5, a w przypadku nieruchomości i praw wieczystego użytkowania gruntów – 1/10 kwoty podatku naliczonego przy ich nabyciu lub wytworzeniu. W przypadku środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, których wartość początkowa nie przekracza 15 tys. zł, przepis dotyczący korekty stosuje się odpowiednio, z tym że korekty dokonuje się po zakończeniu roku, w którym zostały oddane do użytkowania.

Korekty rocznej oraz dokonywanej co roku w ciagu pięciu lat (środki trwałe i wartości niematerialne i prawne) lub dziesięciu lat (grunty i prawo wieczystego użytkowania gruntów), dokonuje się w deklaracji podatkowej składanej za pierwszy okres rozliczeniowy roku następującego po roku podatkowym, za który dokonuje się korekty, a w przypadku zakończenia działalności gospodarczej – w deklaracji podatkowej za ostatni okres rozliczeniowy.

W przypadku gdy w okresie korekty nastąpi sprzedaż środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, gruntów, prawa użytkowania wieczystego, lub towary te zostaną opodatkowane zgodnie z art. 14 ustawy o VAT (czyli po zakończeniu działalności w ramach remanentu likwidacyjnego), uważa się, że te towary lub usługi są nadal wykorzystywane na potrzeby czynności podlegających opodatkowaniu u tego podatnika, aż do końca okresu korekty.

W tym przypadku korekta powinna być dokonana jednorazowo w odniesieniu do całego pozostałego okresu korekty. Korekty dokonuje się w deklaracji podatkowej za okres rozliczeniowy, w którym nastąpiła sprzedaż, a w przypadku opodatkowania towarów z remanentu – w deklaracji podatkowej za okres rozliczeniowy, w którym w stosunku do tych towarów powstał obowiązek podatkowy.

W przypadku gdy towary lub usługi, zostaną:

● opodatkowane – w celu dokonania korekty przyjmuje się, że dalsze wykorzystanie tego towaru lub usługi jest związane z czynnościami opodatkowanymi,

● zwolnione od podatku lub nie podlegały opodatkowaniu – w celu dokonania korekty przyjmuje się, że dalsze wykorzystanie tego towaru lub usługi jest związane wyłącznie z czynnościami zwolnionymi od podatku lub niepodlegającymi opodatkowaniu.

Trzeba pamiętać, że opodatkowaniu podlega również remanent likwidacyjny po zakończeniu działalności przez podatnika VAT, będącego spółką osobową lub osobą fizyczną. Opodatkowaniu podatkiem podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku:

● rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej,

● zaprzestania przez podatnika, będącego osobą fizyczną wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, obowiązanego do zgłoszenia zaprzestania działalności naczelnikowi urzędu skarbowego.

Przepisy dotyczące korekty rocznej lub wykonywanej co roku stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy podatnik miał prawo do obniżenia kwot podatku należnego o całą kwotę podatku naliczonego od wykorzystywanego przez siebie towaru lub usługi i dokonał takiego obniżenia, albo nie miał takiego prawa, a następnie zmieniło się prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tego towaru lub usługi.

W przypadku towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, a także gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli zostały zaliczone do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych nabywcy, z wyłączeniem tych, których wartość początkowa nie przekracza 15 tys. zł, korekty dokonuje się na zasadach ogólnych. Korekty tej dokonuje się przy każdej kolejnej zmianie prawa do odliczeń, jeżeli zmiana ta następuje w okresie korekty.

W przypadku towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym nie są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, wykorzystywanych przez podatnika do działalności gospodarczej, dokonuje się rocznej korekty. W tym przypadku, jeżeli zmiana prawa do obniżenia podatku należnego wynika z przeznaczenia towarów lub usług, wyłącznie do wykonywania czynności, w stosunku do których nie przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego, lub wyłącznie do czynności, w stosunku do których takie prawo przysługuje – korekty dokonuje się w deklaracji podatkowej składanej za okres rozliczeniowy, w którym wystąpiła ta zmiana. Korekty tej nie dokonuje się, jeżeli od końca okresu rozliczeniowego, w którym wydano towary lub usługi do użytkowania, upłynęło 12 miesięcy.

W przypadku zmiany prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony od towarów i usług, w szczególności towarów handlowych lub surowców i materiałów, nabytych z zamiarem wykorzystania ich do czynności, w stosunku do których przysługuje pełne prawo do obniżenia podatku należnego lub do czynności, w stosunku do których prawo do obniżenia podatku należnego nie przysługuje, i niewykorzystanych zgodnie z takim zamiarem do dnia tej zmiany, korekty podatku naliczonego dokonuje się w deklaracji podatkowej składanej za okresy rozliczeniowe, w których wystąpiła ta zmiana.

W ustawie o VAT, która określa ogólne warunki rozliczenia zakupionych środków trwałych, wskazano również przypadki, gdy nie przysługuje prawo do odliczenia VAT od zakupów. Szczególnie dotyczy to braku odpowiedniego dokumentowania zakupu, fakturami (duplikatami faktur) lub dokumentami celnymi wadliwymi i nierzetelnymi. Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy:

● sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi: wystawionymi przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących, lub w których kwota podatku wykazana na oryginale faktury lub faktury korygującej jest różna od kwoty wykazanej na kopii,

● transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku,

● wystawiono więcej niż jedną fakturę dokumentującą tę samą sprzedaż,

● wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne: stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności lub podają kwoty niezgodne z rzeczywistością – w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością, lub potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 kodeksu cywilnego (obejście prawa i pozorność czynności) – w części dotyczącej tych czynności,

● faktury, faktury korygujące wystawione przez nabywcę zgodnie z odrębnymi przepisami nie zostały zaakceptowane przez sprzedającego,

● zaświadczenie wydane przez stację kontroli pojazdów, dla uznania, że zakup niektórych pojazdów samochodowych korzysta z pełnego odliczenia VAT, zawiera informacje niezgodne ze stanem faktycznym.

Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni.

Nie dotyczy ten warunek podatników, którzy dokonują wewnątrzwspólnotowej dostawy nowego środka transportu, gdyż tutaj podatnikiem jest każda osoba, nawet niezarejestrowany podatnik VAT.

Trzeba pamiątać, że podatnikami VAT są również osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, niebędące podatnikami zarejestrowanymi, jeżeli dokonują wewnątrzwspólnotowej dostawy nowych środków transportu, w przypadku gdy okoliczności nie wskazują na zamiar wykonywania tej czynności w sposób częstotliwy.

U takich podatników kwotą podatku naliczonego jest kwota stanowiąca równowartość 22 proc. kwoty należnej z tytułu dostawy nowego środka transportu, nie wyższa jednak niż kwota podatku zawartego w fakturze stwierdzającej nabycie tego środka lub dokumencie celnym, albo podatku zapłaconego przez tego podatnika od wewnątrzwspólnotowego nabycia tego środka.