Kiedy potrzebne jest potwierdzenie rejestracji w podatku od towarów i usług

@RY1@i02/2009/228/i02.2009.228.086.012a.001.jpg@RY2@

Krzysztof Biernacki, ekspert podatkowy w firmie Rödl & Partner

ekspert podatkowy w firmie Rödl & Partner

Przepisy ustawy o VAT wprowadzają obowiązek rejestracji określonego podmiotu jako podatnika VAT, niezależnie od obowiązków ewidencyjnych na potrzeby innych podatków. Podkreślenia wymaga fakt, że ustawa narzuca obowiązek rejestracji podatników VAT czynnych, podczas gdy rejestracja podatników VAT zwolnionych ma charakter fakultatywny. Przepisy wprowadzają również odrębny obowiązek rejestracji podmiotów dokonujących transakcji wewnątrzwspólnotowych.

Rejestracji dokonuje się na druku VAT-R, który składany jest do naczelnika urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę.

Potwierdzenie rejestracji wydaje się na żądanie zainteresowanego, którym może być sam podatnik lub osoba mająca interes prawny w złożeniu takiego wniosku. Mając na uwadze, że odrębnie dokonuje się rejestracji na potrzeby transakcji krajowych i wewnątrzwspólnotowych, inne będą też grupy zainteresowane otrzymaniem takiego potwierdzenia. W przypadku transakcji krajowych będą to przede wszystkim sami podatnicy. Przyjmuje się bowiem, że od tego momentu mają oni prawo odliczyć podatek naliczony od zakupów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wystąpić o zwrot jego nadwyżki nad podatkiem należnym.

To prawda. Jednak orzecznictwo prezentowało dotychczas różne stanowiska w tej sprawie. Z jednej strony podkreślano, że status podatnika VAT ma charakter obiektywny, niezależny od dokonywanych czynności rejestracyjnych (np. wyrok NSA z 17 września 1999 r., sygn. akt III SA 5628/98). Tym samym podatnikiem VAT stawało się przez sam fakt dokonywania czynności, z którymi przepisy podatkowe wiążą uzyskanie takiego statusu. Z drugiej strony natomiast podkreślano, że dopiero formalna rejestracja uprawniać będzie do rozliczenia VAT w sposób neutralny dla podatnika będącego przedsiębiorcą (np. wyrok NSA z 24 stycznia 1996 r., sygn. akt SA/Rz 38/95).

Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości potwierdza pierwszy rodzaj wykładni, czyli związany z istnieniem obiektywnego statusu podatnika VAT. W tym wypadku, niezależnie zatem od obowiązków ewidencyjnych, jeżeli podatnik dokonuje faktycznych czynności pozwalających traktować go jako podatnika VAT, powinien korzystać z pełni praw związanych z rozliczeniem tego podatku. Zawsze natomiast nabycie dla celów prywatnych, niezależnie czy przez przedsiębiorcę, czy też konsumenta, nie będzie prowadziło do uzyskania takiego statusu.

Potwierdzenie rejestracji traktować należy jako zaświadczenie w rozumieniu art. 306a i następnych Ordynacji podatkowej. Dokument taki potwierdza określony fakt lub stan prawny. Przyjmując obiektywny status podatnika VAT, zaświadczenie takie potwierdzać powinno tylko istniejący stan faktyczny, niezależnie od dokonanej uprzednio rejestracji. W praktyce jednak podmiot, który nie dokonał rejestracji, a wykonuje czynności podatnika VAT, potwierdzenia takiego nie uzyska. Organy podatkowe w związku z brakiem rejestracji nie posiadają dokumentów, na podstawie których stosowne zaświadczenie może zostać wydane. Stąd też w tym przypadku potwierdzenie odnosić się będzie do rejestracji, a nie obiektywnego statusu podatnika.

Przyjęcie obowiązku rejestracji jako przesłanki uzyskania statusu podatnika VAT oznacza, że potwierdzenie staje się również wyłącznie potwierdzeniem dokonanej rejestracji, która przesądziła o uzyskaniu przez przedsiębiorcę statusu podatnika VAT. Wskazać ponadto należy, że dokument VAT-5, na którym organ podatkowy dokonuje potwierdzenia, nie określa daty rejestracji podatnika. Jest to tylko potwierdzenie stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania takiego zaświadczenia.

Krajowe przepisy uzależniają zastosowanie stawki 0 proc. przez dokonującego dostawy towarów od posiadania przez odbiorcę statusu czynnego podatnika VAT. W odróżnieniu od transakcji krajowych, potwierdzenie w obrocie wewnątrzunijnym ważne jest przede wszystkim dla kontrahentów podatnika i to oni powinni być zainteresowani jego otrzymaniem przed dokonaniem transakcji.

Orzecznictwo sądów krajowych wskazuje, że rejestracja na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych przesądza o możliwości stosowania przez kontrahenta preferencyjnej stawki podatku, a przepisy krajowe uzależniające obowiązek rejestracji (a tym samym nabycia statusu podatnika czynnego dla transakcji wewnątrzwspólnotowych), nie są niezgodne z przepisami prawa unijnego (wyrok WSA z 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 286/09). Tym samym potwierdzenie takie będzie wprost przesądzać o statusie podatkowym podatnika, a dla kontrahenta oznaczać możliwość stosowania stawki 0 proc.

Stosowanie stawki preferencyjnej jest możliwe przy dostawie towarów na rzecz czynnego podatnika VAT w obrocie wewnątrzwspólnotowym. Potwierdzenie uwiarygodnia i weryfikuje tylko posiadany status dostawcy. Wskazać należy, że dokument, który to potwierdza (VAT-5 UE), wskazuje na datę rejestracji, z czym nie mamy do czynienia przy potwierdzeniach krajowych. Dla kontrahenta ma to fundamentalne znaczenie, gdyż dzięki temu może jednoznacznie określić początek terminu, od którego dostawy na rzecz podatnika uprawniają do stosowania stawki preferencyjnej.

Potwierdzenie jednak nie wskazuje, do kiedy przedsiębiorca ma status czynnego podatnika VAT UE, lub w jakim okresie ten status posiadał w przeszłości. W praktyce zdarza się często, że o wyrejestrowaniu lub zakończeniu działalności gospodarczej podatnicy nie informują kontrahentów. Nakłada to na tych ostatnich obowiązek okresowej weryfikacji statusu odbiorcy towarów. Pamiętać bowiem należy, że organy podatkowe w sposób kategoryczny wymagają powiązania czynnego statusu podatnika VAT UE z dokonaniem na jego rzecz dostawy objętej stawką 0 proc.

W odniesieniu do przedsiębiorców krajowych stosowne potwierdzenia wydają organy podatkowe pierwszej instancji. Celem weryfikacji podatników z innych krajów UE w ramach współpracy pomiędzy krajami członkowskimi utworzono w każdym państwie tzw. biuro wymiany informacji o VAT. W Polsce stosowne zaświadczenia wydaje od początku 2009 roku dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu. Istnieje także możliwość sprawdzenia numeru podatnika bezpośrednio na stronie internetowej (http://ec.europa.eu/taxation customs/vies/vieshome.do). Pamiętać jednak należy, że internetowa forma weryfikacji dotyczy wyłącznie poprawności i ważności numeru VAT UE.

Rozmawiała Magdalena Majkowska