Opodatkowanie zależy od statusu odbiorcy i rodzaju wykonanej czynności

Miejsce świadczenia usług jest o tyle ważne dla podatników VAT, gdyż decyduje o opodatkowaniu wykonywanych usług. Szczególne znaczenie przy rozliczeniach świadczonych usług ma przypadek, gdy usługi są wykonywane są na rzecz podmiotów niebędących podatnikami (czyli konsumentów), które mają miejsce zamieszkania poza granicami Polski.

Ogólna zasada określona w ustawie o VAT wskazuje, że miejscem świadczenia usług na rzecz podmiotów niebędących podatnikami jest miejsce, w którym usługodawca posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania. W przypadku gdy usługi są świadczone ze stałego miejsca, prowadzenia działalności usługodawcy znajdującego się w innym miejscu niż jego siedziba lub stałe miejsce zamieszkania, miejscem świadczenia tych usług jest to stałe miejsce prowadzenia działalności. W przypadku gdy usługodawca nie posiada siedziby, stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca prowadzenia działalności, miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym zwykle prowadzi on działalność lub w którym ma on miejsce zwykłego pobytu.

Oznacza to, że świadczenie usług, gdy odbiorcą usługi jest osoba niebędącą podatnikiem, jest opodatkowane przez usługodawcę. Istnieją od tej zasady wyjątki, które w inny sposób określają miejsca świadczenia usług (ich opodatkowania). Wyjątki od zasady ogólnej obejmują na podstawie ustawy o VAT m.in.

● usługi pośredników - miejsce świadczenia to miejsce, w którym dokonywana jest podstawowa transakcja,

● usługi wewnątrzwspólnotowego transportu towarów - miejsce świadczenia to miejsce, gdzie transport towarów się rozpoczyna,

● transport towarów inny niż wewnątrzwspólnotowy - miejsce świadczenia to miejsce, w którym odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości,

● usługi pomocnicze do usług transportowych, usługi wyceny rzeczowego majątku ruchomego oraz na rzeczowym majątku ruchomym - miejsce świadczenia to miejsce, w którym usługi są faktycznie wykonywane.

Miejsce świadczenia (rozliczenie świadczonych usług) w przypadku konsumentów krajowych nie sprawia problemu, gdyż podatnicy VAT wykonywane usługi muszą opodatkować odpowiednią stawką oraz rozliczyć podatek w deklaracji miesięcznej lub kwartalnej. W przypadku podatników, którzy wykonują usługi na rzecz konsumentów spoza terytorium Unii, w niektórych przypadkach inaczej należy określić miejsce świadczenia usług.

W przypadku świadczenia na rzecz osób niebędących podatnikami, które mają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu poza terytorium Wspólnoty, niektórych usług niematerialnych (np. sprzedaż praw lub udzielanie licencji i sublicencji, usługi reklamy, doradcze, inżynierskie, prawne) - miejsce świadczenia jest tam gdzie podmioty te posiadają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu. Oznacza to, że polski podatnik nie musi rozliczać VAT od takich usług w Polsce.

W konsekwencji należy przyjąć, że usługi świadczone na rzecz podmiotu niebędącego podatnikiem, mającego miejsce zamieszkania (siedzibę) na terytorium Unii Europejskiej są opodatkowane w miejscu zamieszkania (siedziby) świadczącego usługę.

Natomiast przy niektórych usługach niematerialnych, które są świadczone na rzecz podmiotu niebędącego podatnikiem, mającego miejsce zamieszkania (siedzibę) poza terytorium Wspólnoty (np. w USA) są opodatkowane w miejscu zamieszkania (siedziby) nabywcy usługi.

Czynności, które wykonuje podatnik VAT, powinny być dokumentowane wystawionymi fakturami. Dotyczy to również usług wykonanych dla zagranicznych podmiotów. Przepisy dotyczące wystawiania faktur VAT odnoszą się również do faktur stwierdzających świadczenia usług, dla których miejscem opodatkowania jest terytorium państwa członkowskiego inne niż Polska (np. Francja) lub terytorium państwa trzeciego (np. Rosja), jeżeli dla tych czynności podatnicy wystawiający fakturę nie są zidentyfikowani dla podatku od wartości dodanej lub - w przypadku terytorium państwa trzeciego - podatku o podobnym charakterze. Oznacza to, że wykonane usługi na rzecz osób niebędących podatnikami, które miejsce zamieszkania mają poza terytorium Wspólnoty, od których polski podatnik nie musi rozliczać VAT, powinny być dokumentowane takimi fakturami.

Faktura stwierdzająca dokonanie sprzedaży powinna zawierać m.in. imiona i nazwiska lub nazwy bądź nazwy skrócone sprzedawcy i nabywcy oraz ich adresy, numer kolejny faktury, dzień, miesiąc i rok wystawienia faktury, nazwę (rodzaj) towaru lub usługi, zakres wykonanych usług. Faktury wystawione na rzecz osób niebędących podatnikami powinny zawierać dane, z wyjątkiem stawki i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem. Faktury te mogą nie zawierać numeru identyfikacji podatkowej nabywcy.

Podmiot polski, który świadczy usługę reklamową na rzecz podatnika, bez względuna to, czy podmiot ten ma siedzibę (miejsce zamieszkania) na terytorium innego państwa członkowskiego, czy też poza nim nie będzie zobowiązany do rozliczenia VAT. W przypadku, gdy usługobiorcą jest konsument, to usługa reklamowa polskiego usługodawcy będzie opodatkowana polskim VAT, tylko gdy miejscem siedziby (zamieszkania) jest inne państwo członkowskie. Jeżeli nabywca-konsument (niebędący podatnikiem) ma siedzibę (miejsce zamieszkania) poza terytorium Wspólnoty - usługa nie będzie podlegała polskiemu VAT.

● sprzedaż praw lub udzielanie licencji i sublicencji, przeniesienie lub cesja praw autorskich, patentów, praw do znaków fabrycznych, handlowych, oddanie do używania wspólnego znaku towarowego albo gwarancyjnego, albo innych pokrewnych praw

● reklamy

● doradcze, inżynierskie, prawnicze, księgowe, w tym w szczególności usługi: doradztwa w zakresie sprzętu komputerowego i programowania oraz w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, prawnicze, rachunkowo-księgowe, badania rynków i opinii publicznej, architektoniczne i inżynierskie, w zakresie badań i analiz technicznych

● przetwarzanie danych, dostarczanie informacji oraz usług tłumaczeń

● bankowe, finansowe, ubezpieczeniowe i reasekuracyjne (z wyjątkiem wynajmu sejfów przez banki)

● dostarczanie (oddelegowanie) personelu

● wynajem, dzierżawa lub inne o podobnym charakterze, których przedmiotem są rzeczy ruchome (z wyjątkiem środków transportu, za które uznaje się również przyczepy i naczepy oraz wagony kolejowe)

● telekomunikacyjne

● nadawcze radiowe i telewizyjne

● elektroniczne

● polegające na zapewnieniu dostępu do systemów gazowych lub elektroenergetycznych

● przesyłowe: gazu w systemie gazowym i energii elektrycznej w systemie elektroenergetycznym

Bogdan Świąder

bogdan.swiader@infor.pl

Art. 28c, art. 28l ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Par. 24 - 25 rozporządzenia ministra finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 212, poz. 1337 z późn. zm.).