Prezes nie odpowiada za dodatkowe zobowiązanie VAT spółki

Odpowiedzialność osób trzecich jest uzasadniona w przypadku podatku oraz zaliczek na podatek i rat podatku (należności podatkowych) i służy zabezpieczeniu interesów finansowych państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Nie obejmuje jednak dodatkowego zobowiązania VAT, które ma charakter sankcji administracyjnej i nie jest podatkiem.

W czerwcu 2007 r. organy podatkowe orzekły o odpowiedzialności prezesa spółki za jej zaległości podatkowe. Zaległości obejmowały niezapłacony przez spółkę VAT, sankcję w postaci dodatkowego zobowiązania oraz koszty egzekucji. W decyzji wskazano, że egzekucja z majątku spółki jako dłużnika okazała się bezskuteczna. Ponadto organy podkreśliły, że prezes zbyt późno złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Zdaniem organów podatkowych na prezesa można przenieść odpowiedzialność także za dodatkowe zobowiązanie VAT, bo jest to także zobowiązanie podatkowe w rozumieniu Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Prezes wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który ją uwzględnił. Sąd uznał, że dodatkowe zobowiązanie VAT nie jest podatkiem, lecz sankcją administracyjną. Do funkcji podatków nie należy sankcjonowanie działań podatników. Funkcja sanacyjna jest istotą dodatkowego zobowiązania podatkowego VAT, nakładaną niezależnie od zawinienia podatnika. W konsekwencji sąd stwierdził, że organy podatkowe nie mogły obciążyć prezesa sankcją VAT nałożoną pierwotnie na spółkę.

Dyrektor izby skarbowej wniósł skargę kasacyjną. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny ją oddalił. NSA powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów z 16 listopada 2009 r. (sygn. akt I FPS 2/09, niepublikowana). W uchwale wyjaśniono, że podatek oraz dodatkowe zobowiązanie podatkowe mają cechy wspólne, ale od podatku odróżnia je sankcyjny, represyjny charakter.

Jak podkreślił NSA, powinność ponoszenia niepodatkowych należności budżetowych zamyka się w pojęciu obowiązku podatkowego. Powinność przymusowego świadczenia pieniężnego (sankcji finansowej) wynika bowiem z ustawy podatkowej, jeśli wystąpią okoliczności (zaistnieje zdarzenie) określone w tej ustawie. Zdarzeniem stanowiącym podstawę wymiaru sankcji, tj. dodatkowego zobowiązania podatkowego za nierzetelne zadeklarowanie podatku, jest złożenie deklaracji VAT z zaniżonym podatkiem lub zawyżonym zwrotem podatku. Zobowiązanie podatkowe stanowi zaś następstwo obowiązku podatkowego.

Złożenie deklaracji VAT z zaniżonym podatkiem lub zawyżonym zwrotem podatku nie jest zdarzeniem rodzącym obowiązek podatkowy, który mógłby się przekształcić w zobowiązanie podatkowe o charakterze podatku. Zdarzeniem stanowiącym podstawę wymiaru sankcji VAT jest złożenie deklaracji VAT z zaniżonym podatkiem lub zawyżonym zwrotem podatku.

Sąd zgodził się, że zaległością podatkową są przede wszystkim niezapłacone w terminie płatności należności podatkowe, którymi są: podatek oraz zaliczki na podatek i raty podatku. Jednocześnie podkreślił, że odpowiedzialność osób trzecich jest uzasadniona w przypadku podatku oraz zaliczek na podatek i rat podatku (należności podatkowych), a służy zabezpieczeniu interesów finansowych państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Tym samym odpowiedzialność osób trzecich nie powinna obejmować dodatkowego zobowiązania VAT. Ponadto w ocenie NSA państwo ma zapewnioną możliwość wyegzekwowania tych należności od podmiotów zobowiązanych do ich zapłaty. Skuteczność realizacji egzekucji tych należności zależy od szybkości i efektywności działań podejmowanych przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny, a więc organów administracji publicznej.