Dla rozliczeń VAT jest ważny adres siedziby usługobiorcy

Obowiązujące od tego roku zmiany przepisów ustawy o podatku od towarów i usług zmodyfikowały m.in. sposób ustalania miejsca świadczenia usług. Za sprawą wykreślenia z ustawy art. 27 i art. 28 oraz wprowadzenie artykułów od 28a do 28o nastąpiło odwrócenie wcześniejszych zasad rozliczeń. Do końca 2009 roku obowiązywała zasada, że miejscem świadczenia usług jest to miejsce, gdzie świadczący je posiada siedzibę. W przypadku stałego miejsca prowadzenia działalności, z którego dane usługi były świadczone, za ich miejsce uznawano to, w którym znajduje się miejsce prowadzenia działalności.

Od 1 stycznia 2010 r. zasada ta została zmieniona - zgodnie z procesem ujednolicania systemu opodatkowania w Unii Europejskiej. Obecnie miejscem wykonania usługi jest miejsce siedziby podatnika VAT, który jest odbiorcą usługi. Jeżeli usługi są świadczone dla stałego miejsca prowadzenia działalności podatnika, które znajduje się w innym miejscu niż jego siedziba lub jego stałe miejsce zamieszkania, wtedy za miejsce świadczenia tych usług uznaje się miejsce prowadzenia działalności odbiorcy usługi.

Zgodnie ze zmianami w przypadku braku możliwości określenia miejsca siedziby, zamieszkania lub stałego miejsca prowadzenia działalności miejscem świadczenia usług będzie miejsce, w którym odbiorca usługi zwykle prowadzi działalność lub w którym ma on miejsce zwykłego pobytu. Dla poprawności dokonywanych rozliczeń w podatku od towarów i usług, podstawowe znaczenie ma zatem siedziba odbiorcy. Zmiana ta z pewnością uprości rozliczenia podatników. Problemów z ustaleniem, gdzie i według jakich zasad należy ich dokonać, powinno być mniej. Zwłaszcza w przypadku rozliczeń międzynarodowych, dla których siedziby sprzedawcy usług i ich nabywców znajdują się w różnych krajach.

Od nowej zasady są wyjątki. Jeden dotyczy usług związanych z nieruchomościami. W dalszym ciągu opodatkowuje się je w miejscu, w którym dana nieruchomość się znajduje. Inny wyjątek odnosi się do usług transportu pasażerskiego, cateringowych i restauracyjnych, krótkoterminowego wynajmu środków transportu, a także usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz im podobnych. Na czym polega odrębność w ich przypadku? Przeanalizujmy przykład.

Załóżmy, że niemiecka firma transportowa świadczy usługi transportu towarów na rzecz polskiego kontrahenta. Według nowych zasad nabycie usługi transportu towarów na terytorium Niemiec przez firmę będącą polskim podatnikiem VAT wiąże się z obowiązkiem rozliczenia importu usług przez polskiego przedsiębiorcę oraz koniecznością rozliczenia VAT w Polsce. Do końca 2009 roku taka usługa powinna być rozliczona w tym kraju, w którym faktycznie odbywał się transport. W naszym przykładzie byłyby to zatem Niemcy. Podobnie byłoby np. z rozliczeniem usługi naprawy maszyny w Polsce na rzecz podmiotu holenderskiego. Do końca grudnia taką usługę należałoby rozliczyć w Polsce, tutaj wykonano usługę. Od stycznia 2010 r. jednak taka usługa zostanie opodatkowana w Holandii - z uwagi na miejsce, w którym odbiorca ma swoją siedzibę - i tam rozliczany jest VAT, oczywiście przy założeniu, że odbiorca jest podatnikiem VAT. Rozliczenie usług na rzecz konsumentów, czyli podatników niebędących podatnikami VAT, podlega innym zasadom.

W przypadku świadczenia usług na rzecz odbiorców, niebędących podatnikami VAT, miejscem świadczenia usług w dalszym ciągu będzie miejsce siedziby usługodawcy. Zasady opodatkowania usług na rzecz konsumentów, czyli ostatecznych odbiorców usług niebędących podatnikami dla celów VAT, pozostały zatem niezmienione.

Nieco inaczej jest w przypadku określenia miejsca świadczenia usług dla potrzeb VAT, takich jak:

- usługi związane z nieruchomościami, w tym usługi świadczone przez rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomościami, usługi zakwaterowania w hotelach lub ośrodkach wczasowych oraz usługi przygotowania i koordynowania prac budowlanych, takich jak usługi architektów i nadzoru budowlanego - miejsce świadczenia usług znajduje się w miejscu położenia nieruchomości;

- usługi transportu pasażerów - miejsce, gdzie odbywa się transport z uwzględnieniem pokonanych odległości;

- usługi transportu towarów na rzecz podmiotów niebędących podatnikami - miejsce, gdzie odbywa się transport z uwzględnieniem pokonanych odległości;

- usługi transportu, którego rozpoczęcie i zakończenie ma miejsce odpowiednio na terytorium dwóch różnych państw członkowskich, na rzecz podmiotów niebędących podatnikami VAT - miejsce, gdzie transport towarów się rozpoczyna;

- usługi kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, rozrywkowe - miejsce, gdzie usługi są faktycznie wykonywane.

W przypadku świadczenia usług związanych z nieruchomościami zasada określania miejsca ich świadczenia nie uległa zmianie. W dalszym ciągu jest to państwo, w którym dana nieruchomość jest położona. Od 1 stycznia 2010 r. szerszy jest natomiast katalog przykładowych usług, które uznaje się za usługi związane z nieruchomościami. Poza wspomnianymi usługami rzeczoznawców i agentów nieruchomości oraz usługami związanymi z przygotowywaniem i koordynacją prac budowlanych (jak usługi architektów i biur nadzoru budowlanego), od tego roku za usługi związane z nieruchomościami uznawane są także usługi zakwaterowania w sektorze hotelarskim lub sektorach o podobnej funkcji, takich jak ośrodki wczasowe lub miejsca przeznaczone do użytku jako kempingi, a także przyznawanie prawa użytkowania nieruchomości.

Nowe rozwiązania dotyczą też krótkoterminowego wynajmu środków transportu. Miejscem ich opodatkowania nie jest siedziba udostępniającego samochody dla prywatnych odbiorców, lecz miejsce, w którym te środki transportu są faktycznie oddawane do dyspozycji klientów.

Wyobraźmy sobie przypadek, w którym czeska firma wynajmuje samochody na lotnisku w Krakowie. W takiej sytuacji będzie ona musiała do świadczonych przez siebie usług doliczać 22 proc. polskiego VAT. Usługa ta będzie bowiem podlegać opodatkowaniu w Polsce, a nie w Czechach.

Od 1 stycznia 2010 r. określeniem miejsca świadczenia usług dla potrzeb VAT rządzą nowe zasady, czyli:

● miejscem wykonania usługi jest miejsce siedziby podatnika VAT, który jest odbiorcą usługi,

● w przypadku gdy usługi są świadczone dla stałego miejsca prowadzenia działalności podatnika, które znajduje się w innym miejscu niż jego siedziba lub jego stałe miejsce zamieszkania, miejscem świadczenia tych usług będzie miejsce prowadzenia działalności odbiorcy usługi,

● w razie braku możliwości określenia miejsca siedziby, zamieszkania lub stałego miejsca prowadzenia działalności miejscem świadczenia usług będzie miejsce, w którym odbiorca usługi zwykle prowadzi działalność lub w którym ma on miejsce zwykłego pobytu.

krzysztof.koslicki@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).