Jak skorzystać z ulgi na złe długi

Podatnik VAT, sprzedając towar/usługę, musi liczyć się z sytuacjami, gdzie kupujący, mimo wcześniejszych zapewnień, nie uiszcza zapłaty za wykonaną na jego rzecz czynność. Dla sprzedawcy jest to sytuacja niekorzystna. Nie tylko traci pieniądze, których nie może uzyskać od nabywcy, ale jeszcze musi zapłacić VAT, który powstał z tytułu dokonanej transakcji, względem budżetu państwa. Jednocześnie nabywca towaru/usługi korzysta ze swojego podstawowego uprawnienia, tj. odliczenia podatku naliczonego.

Ustawodawca wprowadził jednak regulacje pozwalające na pewne zminimalizowanie opisanych negatywnych skutków podatkowych. Dokonał tego poprzez instytucję, którą potocznie nazywamy ulgą za złe długi. Ulga ta opiera się na możliwości dokonania korekty podatku należnego przez sprzedawcę towaru/usługi w sytuacji, gdy kupujący nie uiścił zapłaty za ten towar lub usługę. Wprawdzie instytucja ta nie zwalnia sprzedawcy w ogóle z zapłaty podatku (pierwotnie powinien go uiścić w momencie powstania obowiązku podatkowego). Jednak po spełnieniu ustawowych warunków pozwala na jego odzyskanie.

Ustawodawca umożliwił sprzedawcy (podatnikowi czynnemu VAT) dokonanie korekty podatku należnego:

a) z tytułu odpłatnej sprzedaży towarów bądź świadczenia usług,

b) która miała miejsce na terytorium Polski,

c) w stosunku do której nabywca nie zapłacił należności (czyli w sytuacji, gdy powstała wierzytelność).

Przy czym nieściągalność wierzytelności (brak zapłaty za towar/usługę) musi być uprawdopodobniona lub odpisana jako nieściągalna. Tutaj warto zaznaczyć, że wierzytelność, której nieściągalność została uprawdopodobniona, to wierzytelność nieuregulowana w ciągu 180 dni od upływu terminu jej płatności (określonego w umowie lub na fakturze).

Uprawdopodobnienie nieściągalności wierzytelności (lub odpisanie wierzytelności jako nieściągalnej) nie jest jedynym warunkiem skorzystania z ulgi. Z ulgi można skorzystać w przypadku, gdy sprzedaż towaru/wyświadczenie usługi dokonane zostało na rzecz przedsiębiorcy będącego zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym. Tylko ci podatnicy dokonują odliczenia podatku naliczonego. Z ulgi nie można więc skorzystać przy sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej czy też tzw. drobnych przedsiębiorców (podatników, którzy nie osiągnęli w poprzednim roku podatkowym obrotów rzędu 150 tys. zł).

Co więcej, wierzyciel oraz dłużnik na dzień dokonania korekty muszą być podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni.

Tylko podatnicy VAT czynni mogą dokonywać korekty. Zatem zastosowanie ulgi wymaga posiadania odpowiedniego statusu w dniu dokonywania korekty zarówno po stronie wierzyciela, jak i dłużnika. Na dzień dokonania korekty wierzyciel musi mieć pewność, że jego kontrahent (nabywca towaru/usługi) jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT. Pewność tę uzyska jedynie wtedy, gdy zwróci się do właściwego miejscowo dla dłużnika naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o udzielenie informacji, czy dłużnik pozostaje podatnikiem VAT czynnym. Jeśli z powziętych informacji wynika, że dłużnik utracił status czynnego podatnika VAT, dokonanie korekty nie jest możliwe.

Dodatkowo zastosowanie ulgi wykluczone jest również w przypadku, gdy w dacie dostawy lub wykonania usługi nabywca (przedsiębiorca zarejestrowany jako podatnik VAT czynny) jest w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji. Wówczas można od razu założyć, że otrzymanie należności za towar/usługę jest zagrożone.

Przesłanką skorzystania z ulgi jest także wykazanie sprzedaży, z jakiej powstała zaległość w deklaracji VAT, jako obrotu opodatkowanego i podatku należnego.

Aby skorzystać z ulgi, wierzytelności nie mogą zostać przez sprzedawcę towaru/usługi zbyte. Podatnicy, którzy sprzedali/darowali/wnieśli jako aport itp. wierzytelność, nie mają prawa zastosować omawianej instytucji.

Jednocześnie aby zastosować ulgę na złe długi, między wierzycielem a dłużnikiem nie mogą istnieć (ani w chwili dokonywania transakcji opodatkowanej, ani w chwili ewentualnej korekty) powiązania o charakterze rodzinnym (małżeństwo, pokrewieństwo, powinowactwo do drugiego stopnia), z tytułu przysposobienia, kapitałowym, majątkowym lub wynikające ze stosunku pracy.

Aby dokonać korekty wykazanego uprzednio w deklaracji VAT należnego, wierzyciel (sprzedawca) zobowiązany jest zawiadomić o swoim zamiarze dłużnika (nabywcę). Skorzystanie z ulgi jest możliwe, jeśli dłużnik w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie ureguluje należności względem sprzedawcy towaru/usługi w jakiejkolwiek formie. Jeżeli dłużnik nie chce odbierać korespondencji, wierzyciel powinien wysłać do niego list polecony ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Otrzymanie przez wierzyciela po upływie 14 dni od wysłania zawiadomienia w formie listu poleconego za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, wypełnionego przez pocztę zwrotnego poświadczenia odbioru, oznacza przyjęcie fikcji prawnej, że dłużnik dokonał odbioru zawiadomienia. W takiej sytuacji uznać należy, że odbiór nastąpił z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu, licząc od pozostawienia pisma w urzędzie pocztowym.

Po otrzymaniu potwierdzenia odbioru zawiadomienia przez dłużnika wierzyciel musi odczekać 14 dni liczone od dnia doręczenia zawiadomienia dłużnikowi, zanim dokona korekty. Jeżeli dłużnik w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia (choćby to była fikcja doręczenia) ureguluje zaległą należność, wierzyciel traci prawo do skorzystania z ulgi na złe długi.

Sama korekta podatku należnego może nastąpić w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym upłynęło 14 dni liczonych od dnia zawiadomienia dłużnika o zamiarze dokonania korekty. Korekta nie może jednak nastąpić wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym wierzyciel (sprzedawca) uzyskał potwierdzenie odbioru otrzymania przez dłużnika zawiadomienia o planowanej korekcie. Warunkiem dokonania korekty jest uzyskanie przez wierzyciela potwierdzenia odbioru przez dłużnika zawiadomienia o zamiarze skorygowania podatku należnego.

Przykładowo spółka dokonała w styczniu 2010 r. sprzedaży 10 ton gwoździ. Termin płatności za towar upłynął 28 lutego 2010 r. Spółka nie otrzymała zapłaty od dłużnika do końca sierpnia 2010 r. (nastąpiło uprawdopodobnienie nieściągalności wierzytelności). Spółka wysłała zawiadomienie do dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego. Dłużnik otrzymał zawiadomienie 31 października 2010 r. Potwierdzenie otrzymania zawiadomienia dotarło do spółki 4 listopada 2010 r. Dłużnik w terminie 14-dni od otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności (14-dniowy termin upłynął 14 listopada 2010 r.). Spółka w deklaracji podatkowej za listopad 2010 r. mogła dokonać korekty podatku należnego.

Wierzyciel zobowiązany jest wraz z deklaracją podatkową, w której dokonuje korekty podatku należnego, zawiadomić o korekcie właściwy dla wierzyciela urząd skarbowy wraz z podaniem kwot korekty podatku należnego. Oznacza to, że podatnik do deklaracji VAT, w której pomniejsza podatek należny, powinien załączyć pismo, w którym wskaże kwotę korygowanego podatku należnego oraz informację, że spełnia przesłanki do dokonania przedmiotowej korekty. Dodatkowo w ciągu 7 dni od dnia dokonania korekty ma obowiązek poinformować dłużnika o tej czynności. Jest to dla dłużnika informacja o obowiązku skorygowania swojego wcześniejszego rozliczenia z budżetem państwa. Kopia zawiadomienia powinna zostać przesłana do właściwego dla sprzedawcy urzędu skarbowego. Forma tego zawiadomienia jest dowolna.

W przypadku gdy po dokonaniu korekty dłużnik zapłaci należność wynikającą z umowy (w całości lub w części), wierzyciel jest zobowiązany do zwiększenia podatku należnego. Zwiększenie to powinno być dokonane w miesiącu, w którym otrzymano część lub całość długu. W przypadku częściowej zapłaty podatek należny powinien zostać proporcjonalnie do tej części zwiększony.

W tym przypadku na sprzedawcy nie ciążą żadne obowiązki informacyjne. Nie ma on obowiązku powiadamiania urzędu skarbowego o takiej okoliczności. Dokonuje odpowiedniego zwiększenia podatku należnego (w miesiącu/ach, w których otrzymał należność) bez załączania do deklaracji VAT dodatkowych pism wyjaśniających.

Ulga na złe długi polega na dokonaniu korekty podatku przez obie strony transakcji. Dłużnik, gdy otrzyma zawiadomienie o zamiarze dokonania korekty przez wierzyciela i nie ureguluje należności w terminie 14 dni od dnia otrzymania tego zawiadomienia, jest zobowiązany do odpowiedniego pomniejszenia podatku naliczonego, jaki uprzednio odliczył. W przypadku jego braku jest zobowiązany do odpowiedniego powiększenia kwoty podatku należnego. Dokonuje tego przez korektę deklaracji za okres, w którym dokonał odliczenia. Oczywiście w sytuacji gdy dłużnik uregulował część należności, korekta dotyczy podatku naliczonego przypadającego na nieuregulowaną część należności.

Jeśli dłużnik po dokonaniu korekty ureguluje swój dług, to ma prawo do zwiększenia kwoty podatku naliczonego z rozliczeniu za okres, w którym go uregulował. W przypadku częściowego uregulowania należności podatek naliczony może zostać zwiększony w odniesieniu do tej części.

@RY1@i02/2011/108/i02.2011.108.086.0012.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Karolina Gierszewska ekspert w ECDDP

Rozmawiała Ewa Matyszewska