Definicja nadawcy masowego może doprowadzić do nierówności na rynku usług przesyłek

Przyjęta 23 listopada 2012 r. przez Sejm RP nowa ustawa - Prawo pocztowe budzi kontrowersje w wielu obszarach. Zasadniczym celem tej regulacji jest wdrożenie do krajowego porządku prawnego III dyrektywy pocztowej 2008/6/WE, a więc pełne otwarcie z dniem 1 stycznia 2013 r. rynku usług pocztowych w Polsce na konkurencję.

Ideą uwolnienia rynku jest zagwarantowanie na szczeblu UE, że powszechne usługi pocztowe będą posiadały konkretną jakość oraz że będą świadczone w przystępnej cenie, z korzyścią dla wszystkich użytkowników. Dążeniem dyrektyw pocztowych Wspólnoty (I z 1997 r., II z 2002 r. i III z 2008 r.) jest więc zapewnienie uczciwego i niedyskryminującego traktowania nadawcom oraz odbiorcom korespondencji. Chodzi też o to, by pogodzić otwarcie sektora pocztowego na konkurenję z gwarancją świadczenia usług powszechnych. Celem demonopolizacji rynku jest również usuwanie prawnych ograniczeń oraz powstanie w pełni rozwiniętego rynku usług pocztowych w UE.

Regulacja ta wprowadza w art. 3 pkt 11 definicję nadawcy masowego. Uznaje za niego tego, kto nadaje przesyłki na podstawie zawartej pisemnie umowy, w liczbie ponad 100 tys. przesyłek danego rodzaju w roku kalendarzowym. Usługi świadczone dla nadawców masowych nie są zaliczane do powszechnych. To ważne, bo usługi świadczone powszechnie przez operatora wyznaczonego do ich realizacji będą objęte zwolnieniami z VAT (wynika to z art. 43 ust. 1 pkt 17 rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw z 16 października 2012 r.).

Z kategorii nadawców masowych wyłączone są podmioty zaliczane do sektora finansów publicznych, czyli urzędy, szkoły, samorządy oraz przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. One również będą objęte zwolnieniami z VAT.

Proponowane brzmienie definicji nadawcy masowego oznacza pozostawienie milionów sztuk przesyłek w obszarze usług powszechnych realizowanych przez operatora wyznaczonego, czyli Pocztę Polską SA. Oraz zwolnienie ich z VAT. To stawia Pocztę w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do pozostałych operatorów zobligowanych do naliczania tego podatku. Definicja nadawcy masowego powoduje więc powstanie nierównych warunków konkurencji na rynku usług pocztowych w segmencie zamówień publicznych na te usługi. I to w sytuacji gdy usług tych nie można zakwalifikować do usług o charakterze powszechnym, bo w związku z procedurą przetargu nabierają charakteru umownych. Definicja ta nie pozostaje również w korelacji z art. 32 Konstytucji RP, a więc konstytucyjną zasadą równości podmiotów wobec prawa, ponieważ różnicuje te same co do formy prawnej podmioty gospodarcze na te, które mogą podlegać zwolnieniu z VAT i korzystać z niego, oraz te zobowiązane do jego uiszczenia. Paradoksalnie, wbrew oczywistym intencjom ustawodawcy, przepis ten nie jest wcale korzystny dla budżetu państwa, gdyż prowadzi do zwiększenia ilości świadczonych usług powszechnych (o ile przyjmiemy, że zindywidualizowana w trakcie przetargu usługa może mieć charakter powszechnej), a tym samym również wzrostu straty z tytułu realizacji usług powszechnych. Będzie on bowiem, obok operatorów osiągających w skali roku obrotowego przychody na poziomie powyżej 1 mln zł, zobowiązany do uiszczania składki na rzecz funduszu kompensacyjnego tytułem pokrycia straty z realizacji przez Pocztę Polską SA usług zrównanych z powszechnymi (doręczania listów, paczek itp.).

Wskazana konstrukcja tego przepisu jest również niezgodna z prawem UE, ponieważ we Wspólnocie Europejskiej podstawowym warunkiem stosowania zwolnienia z VAT dla usług pocztowych jest ich świadczenie w interesie publicznym, które są dostępne na jednakowych zasadach dla ogółu społeczeństwa. Zasadę tę definiuje wyraźnie dyrektywa VAT (2006/112). Państwa członkowskie UE nie mogą więc zwolnić z VAT jakichkolwiek dostaw towarów lub usług, jeżeli ich zwolnienia z VAT nie przewidują wprost przepisy UE. Takie stanowisko potwierdza także jednoznacznie orzecznictwo ETS. Nie mogą bowiem zostać uznane za zwolnione z VAT usługi świadczone przez służby pocztowe, których warunki zostały wynegocjowane w sposób indywidualny.

Wystarczy wskazać, tylko dla przykładu, choćby na potwierdzające wyżej wyrażone stanowisko orzeczenie ETS z 19 maja 1993 r. w sprawie C-320/91 Corbeau (Rec. Str. I-2533), wyrok z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie The Queen, na wniosek TNT Post UK Ltd v. The Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs (C-357/07), wyrok z 16 października 2008 r. w sprawie Canterbury Hockey Club and Canterbury Ladies Hockey Club (C-253/07, par. 18) czy opinię rzecznika generalnego z 15 stycznia 2009 r. do sprawy C-357/07 zakończonej wyrokiem TNT Post UK.

Nowe prawo pocztowe miało stworzyć konkurencję w tej branży. Stawia jednak Pocztę w uprzywilejowanej pozycji

Dr Rafał Zgorzelski

ekspert rynku usług pocztowych, partner merytoryczny Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Niepublicznych Operatorów Pocztowych