Pozbycie się przez firmę przeterminowanych towarów niesie konsekwencje podatkowe

Nawet w najlepiej zarządzanej firmie zdarza się, że zakupiony towar przeterminuje się lub z innych przyczyn straci swoją użyteczność. Zdarzenia takie budzą liczne wątpliwości na gruncie podatku od towarów i usług. Warto więc poznać możliwe rozwiązania.

Pierwszą i najkorzystniejszą opcją, w sytuacji gdy towar nabyty dla celów działalności gospodarczej straci swoją użyteczność, jest jego sprzedaż po obniżonej cenie. Jeżeli jest to niemożliwe, należy rozważyć jego utylizację.

Powody sprzedaży

Skutki sprzedaży towaru, który utracił swoją użyteczność, uzależnione są od rodzaju tego towaru. Jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT, podatnikami (czyli podmiotami obowiązanymi do rozliczenia VAT) są również osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne nabywające towary wymienione w załączniku nr 11 do ustawy, jeżeli dokonującym ich dostawy jest podatnik. [przykład 1]

W konsekwencji, o ile towary, które podatnik zamierza sprzedać, zostały wymienione w załączniku nr 11 do omawianej ustawy, podatnikiem VAT w zakresie tej czynności będzie ich nabywca. W takim przypadku sprzedający nie będzie rozliczać podatku należnego (art. 17 ust. 2 ustawy o VAT). Należy przy tym pamiętać, iż w myśl par. 5 ust. 15 rozporządzenia z 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług, faktury stwierdzające dokonanie dostawy towarów lub wykonanie usługi, dla których podatnikiem zgodnie z przepisami ustawy o VAT jest nabywca towaru lub usługi, zamiast danych dotyczących stawki i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem zawierają:

1 adnotację, że podatek rozlicza nabywca, lub

2 właściwego przepisu ustawy o VAT (art. 17 ust. 1 pkt 7) lub dyrektywy, wskazującego, że podatek rozlicza nabywca, lub

3 oznaczenie ,,odwrotne obciążenie".

W przeciwnym wypadku, tj. w sytuacji gdy sprzedawane towary nie zostały wymienione w załączniku nr 11 do ustawy o VAT, podatnik powinien postąpić jak przy sprzedaży pełnowartościowego towaru, czyli w szczególności udokumentować sprzedaż za pomocą "zwykłej" faktury VAT.

Warto dodać, że o ile transakcja nie będzie miała miejsca między podmiotami powiązanymi, dla rozliczenia VAT nie ma znaczenia, że sprzedaż towarów nastąpi po obniżonej cenie.

Kwalifikacja zniszczenia

Utylizacja jest usługą polegającą na odbiorze i właściwym/bezpiecznym zniszczeniu zbędnego towaru. Koszty utylizacji pokrywa przedsiębiorca, który zamawia taką usługę. Powstaje pytanie, czy podatnikowi nabywającemu usługę utylizacji towarów, które utraciły użyteczność, przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego od faktury za tę usługę?

Zasadniczą przesłanką do powstania prawa do odliczenia podatku naliczonego jest wykorzystanie nabytego towaru/usługi do działalności opodatkowanej VAT (art. 86 ust. 1 ustawy o VAT). Trzeba przy tym pamiętać, iż wykorzystanie towarów/usług do działalności opodatkowanej może mieć charakter nie tylko bezpośredni (np. odsprzedaż), ale także pośredni. Taka sytuacja następuje wówczas, gdy nabywane towary lub usługi są związane z całokształtem działalności opodatkowanej przedsiębiorcy i w sposób pośredni oddziałują na osiągany przez podatnika obrót z tytułu czynności opodatkowanych. Innymi słowy, pośredni związek z działalnością opodatkowaną zachodzi wówczas, gdy nabywane towary/usługi wpływają na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości i poprzez to przyczyniają się do generowania obrotu.

W konsekwencji nabycie przez podatnika usługi utylizacji towarów, które straciły swoją użyteczność, ma pośredni związek z prowadzoną działalnością opodatkowaną. Nabycie tej usługi nie przyczynia się wprost do zwiększenia obrotu podatnika, jednak jest nieodłączną konsekwencją prowadzenia przez niego działalności. Zatem podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego w przypadku nabycia usługi utylizacji towarów, które nie mogą być wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem.

Obowiązek korekty

W związku z utylizacją towaru nabytego dla celów działalności gospodarczej (precyzyjniej rzecz ujmując dla celów działalności opodatkowanej VAT) podatnicy często mają jeszcze wątpliwości, czy powstaje wówczas obowiązek korekty podatku naliczonego, odliczonego w związku z zakupem tych towarów.

W myśl art. 91 ust. 7 ustawy o VAT, przepisy ust. 1 - 6 (dotyczące zasad dokonywania korekty podatku naliczonego) stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy podatnik miał prawo do obniżenia kwot podatku należnego o całą kwotę podatku naliczonego od wykorzystywanego przez siebie towaru lub usługi i dokonał takiego obniżenia, albo nie miał takiego prawa, a następnie zmieniło się prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tego towaru lub usługi.

Inne wykorzystanie

W świetle powołanego przepisu powstanie obowiązku korekty odliczonego uprzednio podatku naliczonego uzależnione jest od tego, czy zmieniło się przeznaczenie wykorzystania towaru. Zmiana prawa do odliczenia podatku ma miejsce w sytuacji, gdy podatnik miał prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towaru, ze względu na zamiar wykorzystania towaru do działalności opodatkowanej, a następnie przeznaczył towar (w wyniku samodzielnej decyzji gospodarczej) do innego rodzaju działalności (oraz w sytuacji odwrotnej). [przykład 2]

Jak wspomniałem, prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje podatnikowi w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Jeżeli zatem towary zostały nabyte z zamiarem wykorzystania ich do działalności opodatkowanej, to podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego od nabycia tych towarów. Bez znaczenia pozostaje natomiast okoliczność, czy podatnik z tego prawa skorzystał.

Przepisy ustawy o VAT w żaden sposób nie warunkują prawa do odliczenia podatku naliczonego ekonomiczną efektywnością działalności podatnika. Zatem nawet jeżeli podatnik nieefektywnie zarządzał posiadanymi przez siebie towarami, wskutek czego pewna część lub całość tych towarów utraciła swoją przydatność, to nie nastąpiła zmiana przeznaczenia towaru skutkująca zmianą prawa do odliczenia podatku naliczonego. Należy przy tym zauważyć, iż brak sprzedaży towaru mógł również wynikać z braku nabywców na tego rodzaju produkt (ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej). W konsekwencji, w przypadku utylizacji przeterminowanych towarów, przy nabyciu których podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego, nie ma obowiązku korekty podatku naliczonego.

Lista zamieszczona w załączniku

● granulki i proszek z surówki, surówki zwierciadlistej lub stali - wyłącznie wlewki lub gęsi zwykle ze stali wysokostopowej, otrzymywane przez przetopienie i odlanie drobniutkich odpadów lub złomu (PKWiU ex 24.10.14.0);

● pozostałe metale nieżelazne i wyroby z nich; cermetale; popiół i pozostałości zawierające metale i związki metali - wyłącznie odpady i złom metali nieszlachetnych (PKWiU ex 24.45.30.0);

- odpady szklane (PKWiU 38.11.51.0);

- pozostałe odpady gumowe (PKWiU 38.11.54.0);

- odpady z tworzyw sztucznych (PKWiU 38.11.55.0);

- odpady inne niż niebezpieczne zawierające metal (PKWiU 38.11.58.0);

- odpady i braki ogniw i akumulatorów elektrycznych (PKWiU 38.12.27);

- odpady i braki ogniw i akumulatorów elektrycznych, zużyte ogniwa i baterie galwaniczne oraz akumulatory elektryczne (PKWiU 38.12.27);

- surowce wtórne z pozostałych metali - wyłącznie odpady i złom (PKWiU ex 38.32.29.0).

PRZYKŁAD 1

Transakcja sprzedaży

Przedsiębiorca odkupuje od huty szkła odpady szklane oznaczone w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług symbolem 38.11.51.0, które wykorzystuje w swojej działalności. Podatnikiem VAT w zakresie tej transakcji będzie przedsiębiorca, natomiast huta nie rozliczy VAT należnego.

PRZYKŁAD 2

Inna działalność

Przedsiębiorca dokonuje sprzedaży książek do nauki języków obcych. W ramach prowadzonej działalności nabył samochód. Następnie po 2 latach - z uwagi na słabe zainteresowanie książkami - zaprzestaje tego rodzaju sprzedaży i otwiera szkołę językową. Pojazd wykorzystuje nadal w działalności gospodarczej, ale już zwolnionej od VAT (na mocy art. 43 ust. 1 pkt 28 ustawy o VAT). Nastąpiła zmiana przeznaczenia używania pojazdu skutkująca obowiązkiem częściowej korekty odliczonego przy nabyciu pojazdu (w proporcji do okresu używania).

@RY1@i02/2012/210/i02.2012.210.07100080i.802.jpg@RY2@

Bartosz Nowodworski, konsultant podatkowy ECDDP Sp. z o.o.

Bartosz Nowodworski

konsultant podatkowy CDDP Sp. z o.o.

Podstawa prawna

Art. 17 ust. 1 pkt 7, ust. 2, art. 86 ust. 1, art. 91 ust. 7 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Par. 5 ust. 15 rozporządzenia z 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. nr 68, poz. 360).