Drogowe oszczędności w powiatach nie zawsze możliwe

Wiele powiatów buduje lub naprawia drogi, korzystając ze wsparcia w ramach projektów unijnych. W praktyce powiaty mogą realizować takie przedsięwzięcia przy pomocy jednostek organizacyjnych, czyli zarządów dróg powiatowych. W takiej sytuacji nabyte na potrzeby realizacji inwestycji drogowej towary są zazwyczaj udokumentowane fakturami VAT wystawionymi na zarząd dróg powiatowych. Oznacza to, że nie mają one związku z czynnościami opodatkowanymi VAT wykonywanymi przez sam powiat.

W praktyce jednak powstają wątpliwości, czy w takiej sytuacji powiat ma jakąkolwiek możliwość obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w związku z budową czy naprawą dróg.

Czynności opodatkowane

Otóż podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty VAT należnego o naliczony, jeżeli nabyte przez niego towary są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Wynika to z art. 86 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Jej przepisy przewidują również, że kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot VAT określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług (art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT). Zatem zgodnie z tymi regulacjami prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o naliczony przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki. Mianowicie odliczenia musi dokonać podatnik VAT, natomiast towary i usługi, z których nabyciem podatek został wcześniej naliczony, powinny być wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów towarów i usług z wykonanymi czynnościami opodatkowanymi. Zasada ta wyklucza więc możliwość dokonania odliczenia podatku naliczonego dotyczącego towarów i usług, które nie są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych (czyli gdy są spożytkowane do czynności zwolnionych z VAT oraz niepodlegających temu podatkowi).

Rzeczywisty nabywca

Dokumentem uprawniającym do odliczenia jest faktura VAT otrzymana przez podatnika z tytułu nabycia przez niego towarów i usług. Zwrócono na to uwagę w interpretacji indywidualnej dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, nr IBPP3/443-131/12/KG, z 16 marca 2012 r.

Może się zdarzyć, że powiat realizuje projekt polegający na przebudowie drogi powiatowej. Jednak nabyte przy wykonywaniu projektu towary są dokumentowane fakturami VAT wystawionymi na zarząd dróg powiatowych. Oznacza to, że nie mają związku z czynnościami opodatkowanymi VAT wykonywanymi przez sam powiat.

Rzeczywistym bowiem nabywcą towarów i usług zakupionych w ramach realizacji projektu jest zarząd dróg powiatowych, a nie powiat. Jak już wspomniano, obniżenie podatku należnego o naliczony może nastąpić jedynie na ściśle określonych w przepisach ustawowych zasadach. z kolei kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez danego podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.

Skoro w obowiązujących przepisach stworzono podatnikowi prawo odliczenia podatku naliczonego od nabytych (zakupionych) towarów i usług, to nie może on odliczać podatku naliczonego innych nabywców.

Danina bez zmniejszenia

Zatem w przypadku, gdy powiat nie nabędzie towarów i usług udokumentowanych fakturami VAT, to nie może być mowy o obniżeniu podatku należnego o naliczony. W konsekwencji powiat nie będzie miał możliwości odliczania VAT w związku z realizacją projektu związanego z przebudową drogi, ponieważ to nie on będzie nabywcą towarów i usług.

Kto sprawuje zarząd

Zarządcą dróg powiatowych jest zarząd powiatu. Wynika to z art. 19 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 ze zm.).

Z kolei z art. 21 wspomnianej ustawy mówi, że zarządca drogi może wykonywać swoje zadania, czyli zajmować się planowaniem, budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, jest zarządcą drogi przy pomocy jednostki organizacyjnej będącej zarządem drogi, utworzonej - w danym przypadku - przez radę powiatu.

Zarządca drogi może upoważnić pracowników starostwa albo jednostki organizacyjnej będącej zarządem drogi powiatowej do załatwiania spraw w jego imieniu, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych.

Zarządy dróg mają prawo m.in. do wstępu na grunty przyległe do pasa drogowego, jeżeli jest to niezbędne do wykonywania czynności związanych z utrzymaniem i ochroną dróg. Mogą również ustawiać na gruntach przyległych do pasa drogowego zasłony przeciwśnieżne. Jednocześnie właścicielom lub użytkownikom gruntów, którzy ponieśli szkody w wyniku takich czynności, przysługuje odszkodowanie na zasadach określonych w przepisach o gospodarce nieruchomościami.

Co powinna zawierać faktura

Faktura VAT stwierdzająca dokonanie sprzedaży powinna zawierać co najmniej: imiona i nazwiska lub nazwy bądź nazwy skrócone sprzedawcy i nabywcy oraz ich adresy, a także numery identyfikacji podatkowej sprzedawcy i nabywcy. Taki wymóg przewidziano w par. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia ministra finansów z 28 marca 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U nr 68, poz. 360).

Zadania własne starostwa

Powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym związane m.in. z drogami publicznymi, transportem zbiorowym, ochroną zdrowia, pomocą społeczną, kulturą oraz ochroną zabytków, geodezją i kartografią, gospodarką nieruchomościami, administracją architektoniczno-budowlaną, gospodarką wodną, ochroną środowiska i przyrody, rolnictwem, leśnictwem, porządkiem publicznym i bezpieczeństwem obywateli, przeciwdziałaniem bezrobociu oraz aktywizacją lokalnego rynku pracy, a także ochroną praw konsumenta.

Zakres działania i zadania powiatu określony jest w ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 ze zm.). Z jej przepisów wynika również, że organem wykonawczym powiatu jest zarząd powiatu.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 86 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.).

Art. 19 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.).

Par. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia ministra finansów z 28 marca 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 68, poz. 360).