Nabycie wierzytelności nie musi być usługą

Nabycie wierzytelności w celu kompensaty z należnościami spółki nie podlega opodatkowaniu VAT, jeśli miało charakter okazjonalny, a strony ustalając cenę wierzytelności w wysokości odpowiadającej jej wartości, nie przewidziały otrzymania przez nabywcę wierzytelności od zbywcy wynagrodzenia.

Skarżący (podatnik) prowadzi działalność gospodarczą i sprzedaje energię cieplną i elektryczną. Nie zajmuje się obrotem wierzytelnościami. Inna spółka (X) posiada wierzytelność od spółki (Y) w związku z udzieloną wcześniej pożyczką. Następnie podatnik nabył tę wierzytelność od spółki X, aby skompensować wzajemne rozrachunki. Była to transakcja jednorazowa. Podpisując umowę przelewu wierzytelności, strony nie określiły kwoty wynagrodzenia ani prowizji. Celem było bowiem odzyskanie wierzytelności poprzez dokonanie wzajemnych kompensat między podatnikiem i dwoma pozostałymi spółkami (X i Y).

Skarżący chciał wiedzieć, czy nabycie wierzytelności na podstawie umowy przelewu wierzytelności za cenę równą cenie nominalnej podlega opodatkowaniu VAT. Jego zdaniem nabycie wierzytelności za cenę równą wartości nominalnej tych wierzytelności w celu ich kompensaty z własnymi należnościami nie podlega opodatkowaniu VAT. Organ natomiast uznał, że opodatkowana jest kwota świadczenia należnego od nabywcy.

Sąd nie zgodził się z organem. Wyjaśnił, że aby mówić o usłudze opodatkowanej VAT, muszą być dwie strony transakcji: usługobiorca i usługodawca. Ponadto musi być określone wynagrodzenie za usługę, a między usługą a wynagrodzeniem musi istnieć bezpośredni związek.

Zdaniem sądu samo nabycie wierzytelności prowadzi wyłącznie do zmiany osoby wierzyciela i wstąpienia nabywcy - cesjonariusza w miejsce zbywcy - cedenta. W omawianej sprawie podatnik jednoznacznie wskazał, że nabył jednorazowo wierzytelność celem wzajemnej kompensaty z ciążącymi na nim wobec dłużnika należnościami z tytułu nabycia towarów i materiałów. Doszło więc do rozliczeń między kontrahentami prowadzącymi działalność gospodarczą. Sąd wskazał więc, że możliwość dokonania kompensaty ze zobowiązaniami podatnika jest naturalnym elementem obrotu gospodarczego i zapłata przez podatnika własnego długu nie tworzy usługi.

Organ podatkowy błędnie więc uznał, że usługą jest samo nabycie wierzytelności, a podstawą opodatkowania kwota świadczenia należnego od nabywcy. Zdaniem sądu w omawianym przypadku nie ma bowiem wzajemności świadczeń. Dla przyjęcia, że świadczenie usług realizowane jest za wynagrodzeniem i podlega opodatkowaniu, usługodawca musi otrzymać od beneficjenta usługi wynagrodzenie odpowiadające jej wartości. Ponadto cena, jaką wnioskodawca jest zobowiązany zapłacić z mocy umowy cesji, stanowi wynagrodzenie za przelew wierzytelności, a nie za świadczenie usług.

Opr. Łukasz Zalewski

z 15 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 89/12, nieprawomocny.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/079/i02.2012.079.07100030b.803.jpg@RY2@

Patrycja Kowalczyk, doradca podatkowy w Accreo Taxand

Opodatkowanie sprzedaży wierzytelności od dawna wywołuje kontrowersje. Kwestią tą zajął się również NSA w wyroku z 21 września 2011 r. (sygn. akt II FSK 610/10). Wskazał, że sprzedaż wierzytelności własnej nie jest usługą. Obowiązek podatkowy rodzić może natomiast nabycie wierzytelności - jednak pod warunkiem że celem transakcji jest uwolnienie zbywcy z ciężaru egzekwowania tej wierzytelności (tzn. gdy nabywca świadczy usługę ściągnięcia długu). Wyrok WSA w Kielcach wpisuje się w tę linię orzeczniczą. Sąd uznał, że skoro nabywca wierzytelności nie był zobligowany do realizacji dodatkowych czynności innych niż zapłata ceny odpowiadającej nominalnej wartości tej wierzytelności, nie doszło do świadczenia usług opodatkowanych VAT. Trudno odmówić racji temu argumentowi. Nie wydaje się, aby poprzez samo zbycie wierzytelności (której wyegzekwowanie nie rodziło trudności praktycznych) jej zbywca był beneficjentem jakiejkolwiek usługi. Wyrok WSA w Kielcach jest jednak tylko pozornie korzystny dla podatnika. Skoro bowiem żadna ze stron transakcji nie była opodatkowana VAT, na nabywcy wierzytelności ciąży obowiązek rozliczenia PCC. Zastosowanie się do wyroku wiąże się zatem dla nabywcy z obciążeniem fiskalnym.