Od lipca zwiększy się lista towarów objętych odwrotnym obciążeniem

Oszustwa karuzelowe są obecnie najpoważniejszymi przestępstwami skarbowymi w Unii Europejskiej. Polska, jak i inne kraje członkowskie, stara się przeciwdziałać temu zjawisku. Służyć temu mają wprowadzone od lipca 2015 r. do ustawy o VAT zmiany, polegające m.in. na objęciu mechanizmem odwrotnego obciążenia np. telefonów komórkowych. Ale żeby zrozumieć zasady walki z oszustwami karuzelowymi, przypomnijmy, co jest celem organizatorów tego procederu?

Zorganizowane grupy przestępcze mają jeden nadrzędny cel - osiągnąć korzyści finansowe poprzez wyłudzenie VAT, który na wcześniejszych etapach obrotu nie został zapłacony, bądź uniknąć w ogóle płacenia podatków. Czasami za pomocą karuzeli podatkowej wprowadzane są do obrotu towary z nielegalnych źródeł albo legalizowane są dochody osiągnięte niezgodnie z prawem, tzw. pranie pieniędzy. Celem może być obniżenie cen towarów, co jest szczególnie niebezpieczne, bo niszczy uczciwą konkurencję.

Czy Kontrola Skarbowa ma szacunki, jaka może być skala wyłudzeń?

Straty Skarbu Państwa z tej przestępczej działalności są ogromne, choć trudne do oszacowania. Dlatego Kontrola Skarbowa kieruje zdecydowane działania na walkę z oszustami podatkowymi. W 2014 roku ujawniła oszustwa w podatku od towarów i usług na ponad 9 mld zł! To dwukrotnie więcej niż w 2013 roku.

Na czym polega mechanizm karuzeli podatkowej?

To wielokrotny obrót tym samym towarem przez różne podmioty mające siedzibę na terytorium Polski i UE. Celem takich działań nie jest faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej, a jedynie uzyskiwanie korzyści związanych z pozorowanymi transakcjami wewnątrzwspólnotowymi w celu wyłudzenia VAT.

Dlaczego znając mechanizm działania karuzeli podatkowej, tak trudno ukrócić ten proceder?

Biorąc pod uwagę skalę wyłudzeń, przestępcy podatkowi są coraz bardziej wyrafinowani i robią wszystko, by pozorować legalność transakcji, aby utrudnić organom podatkowym wyśledzenie procederu. Tworzą coraz bardziej skomplikowane łańcuchy obrotu tym samym towarem. Jednak schemat ich działania jest ten sam i opiera się przede wszystkim na pierwszym podmiocie w łańcuchu, tzw. znikającym podatniku, który nie odprowadza należnego VAT, oraz "buforach", tj. podmiotach, które bez racjonalnego, ekonomicznego uzasadnienia dokonują transakcji w celu wydłużenia łańcucha, by utrudnić wykrycie procederu. Na końcu łańcucha znajduje się "broker", który świadomie bądź nie umożliwia wyprowadzenie VAT z budżetu państwa.

Kontrola Skarbowa coraz skuteczniej ujawnia i eliminuje z rynku gospodarczego zorganizowane grupy przestępcze wyłudzające VAT. Kluczem do sukcesu jest koordynacja działań, szczegółowa analiza, szybka reakcja, liczne kontrole oraz współpraca z organami ścigania.

Jakie towary są wykorzystywane w karuzeli podatkowej?

Towarem karuzeli podatkowej może być wszystko: paliwo, złoto, tworzywa sztuczne, telefony komórkowe. Przeważają drogie jednostkowo towary, o niewielkich rozmiarach, które stosunkowo łatwo można przemieszczać pomiędzy firmami. Wykorzystywane są towary cieszące się popularnością na rynku, dzięki czemu są łatwo zbywalne. Umożliwia to wygenerowanie znacznej skali obrotu, by szybko uzyskać wysoki zwrot podatku.

Dużo mówi się ostatnio o wyłudzeniach VAT w branży elektronicznej. Czy ten obszar został rozpoznany przez Kontrolę Skarbową?

Branża elektroniczna została zdiagnozowana jako obszar szczególnie narażony na nieprawidłowości. Kontrola Skarbowa zwróciła uwagę na zjawisko polegające na tym, że w kraju, w którym w zasadzie nie produkuje się na istotną skalę telefonów komórkowych, "opłaca się" sprowadzić te telefony w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów z zagranicy, sprzedać je hurtowo na terenie kraju przez kolejne kilka podmiotów i sprzedać za granicę z "zyskiem". Wskazywało to, że źródłem tej opłacalności są oszustwa podatkowe. Szczegółowe analizy potwierdziły, że istotnie obrót telefonami bardzo często służy do wyłudzania VAT.

Jaka jest skala oszustw w tym obszarze?

O skali oszustw dobitnie świadczą dane. W 2014 roku Kontrola Skarbowa zakończyła 157 postępowań kontrolnych wobec podmiotów działających w branży elektronicznej, co doprowadziło do wykrycia wyłudzeń w VAT na kwotę prawie 1,5 mld zł. To dwukrotnie więcej, niż wyniosły ustalenia w kontrolach zakończonych w latach 2012-2013.

Obecnie w całym kraju prowadzonych jest ponad 600 kontroli wobec podmiotów podejrzanych o udział w karuzeli podatkowej w obrocie towarami elektronicznymi, głównie telefonami, w których szacunkowe ustalenia wynoszą ok. 4 mld zł. Sukcesem są ostatnie zatrzymania organizatorów jednej z karuzel podatkowych, którzy mogli wyłudzić ponad 18 mln zł. To wynik śledztwa prowadzonego przez Delegaturę ABW w Olsztynie we współpracy z Kontrolą Skarbową. Prokuratura Okręgowa w Olsztynie postawiła zarzuty 7 osobom, w tym m.in. udziału w zorganizowanej grupie przestępczej oraz przestępstw karnych skarbowych. Na rachunkach bankowych uczestników zabezpieczono ponad 1,5 mln euro. Wszczęto postępowania kontrolne wobec podmiotów uczestniczących w przestępczej działalności, w ramach których zostaną określone zobowiązania podatkowe.

W jaki sposób Kontrola Skarbowa walczy z oszustami podatkowymi wyłudzającymi VAT?

Kontrola Skarbowa korzysta z nowoczesnych narzędzi analitycznych, błyskawicznie reagując na zaobserwowane nieprawidłowości mogące świadczyć o oszustwie podatkowym. Kolejnym ważnym elementem skutecznego typowania podmiotów do kontroli, a co za tym idzie eliminowania z rynku gospodarczego uczestników karuzeli podatkowej jest współpraca z organami ścigania, państwami UE i państwami trzecimi.

Dużo się mówi o wykorzystywaniu przez zorganizowane grupy przestępcze ludzi, którzy nie zawsze są świadomi, że stają się uczestnikami nielegalnego procederu. Czy łatwo jest wkręcić kogoś w karuzelę podatkową?

Organizatorzy procederu są świetnie przygotowani do swojej przestępczej działalności. Wiedzą, jak pozyskać osoby, które zostaną wykorzystane jako ogniwa karuzeli podatkowej. Często werbują studentów, osoby starsze bądź będące w trudnej sytuacji finansowej. Zdarzały się przypadki wykorzystywania ludzi śmiertelnie chorych, poszukiwanych w hospicjach. Zdarza się, że świadomie do grupy wchodzą przedsiębiorcy. Zostają skuszeni dodatkowym zarobkiem, nie myśląc o konsekwencjach. Czerwona lampka powinna się zapalić, gdy ktoś oferuje pieniądze nieadekwatne do wykonanej pracy, np. za wystawienie kilku faktur.

Na co więc należy zwracać uwagę?

Widocznym objawem oszustwa karuzelowego może być utrudniony kontakt z kontrahentem, brak siedziby lub miejsca prowadzenia działalności. Kontakt jedynie telefoniczny lub drogą elektroniczną. Ważnym elementem, który powinien wzbudzić podejrzenia u przedsiębiorców, jest realizowanie dyspozycji płatniczych na rzecz podmiotów lub osób trzecich - niezwiązanych z fakturowym obiegiem. O oszustwie karuzelowym może świadczyć chociażby krótki odstęp między poszczególnymi transakcjami, znaczny wzrost wartości tych samych towarów na poszczególnych etapach obrotu, bez uzasadnionej przyczyny.

Widząc skalę zjawiska, Ministerstwo Finansów skierowało do wszystkich podatników VAT dokonujących obrotu towarami z branży elektronicznej "List ostrzegawczy", zachęcający do szczególnej ostrożności i staranności przy podejmowaniu decyzji handlowych, by nieświadomie nie stali się uczestnikami nielegalnego procederu.

Ponadto powstała kampania społeczna "Nie daj się zrobić w słupa", która informuje i ostrzega przed wejściem w karuzelę podatkową.

Czy zapowiadane zmiany systemowe ukrócą wyłudzenia w branży elektronicznej?

W związku ze zmianą ustawy o VAT od lipca zwiększy się lista towarów objętych mechanizmem odwrotnego obciążenia, m.in. o telefony komórkowe. Mechanizm reverse charge polega na przesunięciu obowiązku odprowadzania podatku ze sprzedawcy na nabywcę, by ograniczyć możliwość ubiegania się o zwrot VAT. Zaobserwowano, że wzrost wyłudzeń VAT w elektronice zwiększył się w Polsce z wprowadzeniem reverse charge na te artykuły w niektórych krajach UE, w tym w 2011 roku w Niemczech. Wprowadzenie mechanizmu odwrotnego obciążenia ma przeciwdziałać wyłudzeniom podatku od towarów i usług.

@RY1@i02/2015/108/i02.2015.108.07100120a.802.jpg@RY2@

Czesław Kalinowski dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Olsztynie

Rozmawiała Ewa Ciechanowska

Podstawa prawna

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.).