Biała lista podatników VAT zamiast czarnej. Będzie pomoc, ale też sankcje i problemy

W jednym miejscu mają się znaleźć zarówno dane z obecnie funkcjonujących wykazów, jak i dodatkowe informacje. Co ważne, biała lista ma być aktualizowana na bieżąco – raz na dobę w każdy dzień roboczy. Ponadto dostęp do danych ma być możliwy nie tylko za pomocą strony MF, lecz także za pośrednictwem systemu Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Biała lista jest więc krokiem w dobrym kierunku, ale nie oznacza to, że jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki znikną wszystkie dotychczasowe trudności przy sprawdzaniu partnerów biznesowych. Po pierwsze, projekt nie rozwiązuje problemu statusu podatników w toku rejestracji, a od momentu zgłoszenia do pojawienia się podmiotu w wykazie upływa czasem nawet kilka miesięcy. Po drugie, nie należą do rzadkości przypadki przedwczesnych i nieuzasadnionych wykreśleń z rejestru, a resort nie przewidział w tym zakresie żadnych zmian. Tymczasem podatnicy nie tracą przecież automatycznie prawa do odliczenia podatku naliczonego, jeżeli kupią towary lub usługi od podmiotu oczekującego na rejestrację lub skreślonego z rejestru.

Co gorsza, wraz z białą listą pojawią się też nowe obowiązki, sankcje i utrata niektórych uprawnień. Biała lista ma być bowiem bogatsza o rachunki bankowe podatników i to na nie trzeba będzie przelewać pieniądze. Wybór innego konta będzie miał negatywne konsekwencje. Na szczęście resort przewidział tu małe wyjątki, ale by móc je zastosować, trzeba spełnić dodatkowe formalności. Zresztą już samo weryfikowanie konta na białej liście podatników VAT to też dodatkowe obowiązki administracyjne.©℗

Marcin Mroziuk

marcin.mroziuk@infor.pl

 

Fiskus wychodzi naprzeciw, ale nie ma nic za darmo

Wszystkie informacje o kontrahentach mamy sprawdzać wreszcie w jednym, uporządkowanym miejscu. Ale zapłacimy za to nowymi obowiązkami i utratą niektórych praw. I wcale nie ma pewności, że będzie bezbłędnie

Zdaniem fiskusa podatnicy powinni regularnie sprawdzać, czy:

• kontrahent jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny i czy posiada wymagane koncesje i zezwolenia,
• osoby zawierające umowę/dokonujące transakcji mają aktualne umocowania do działania w imieniu kontrahenta,
• kontrahent jest wpisany do prowadzonego przez szefa Krajowej Administracji Skarbowej wykazu podmiotów, które zostały wykreślone przez naczelnika urzędu skarbowego z rejestru jako podatnicy VAT – chyba że rejestracja kontrahenta została przywrócona w późniejszym okresie.

Weryfikacja kontrahentów jest bowiem jednym z kryteriów formalnych dochowania należytej staranności. Przy czym istotne jest, że Ministerstwo Finansów dostarcza też narzędzi, które ułatwiają identyfikację podmiotów o wątpliwej reputacji. I tak od prawie roku (faktycznie od 13 stycznia, czyli nowelizacji ustawy o VAT; Dz.U. z 2017 r. poz. 2491) przedsiębiorcy mogą korzystać z czarnej listy podatników VAT, a więc dostępnych na stronach BIP Krajowej Administracji Skarbowej dwóch elektronicznych wykazów podatników:

• w odniesieniu do których naczelnik urzędu skarbowego nie dokonał rejestracji lub które zostały wykreślone z rejestru jako podatnicy VAT,
• których rejestracja jako podatników VAT została przywrócona.

Równolegle w Portalu Podatkowym cały czas funkcjonuje (istniejący już wcześniej) zupełnie odrębny wykaz czynnych podatników VAT. Choć w połowie roku (od 22 sierpnia) wykazy zostały uporządkowane, to i tak nie ułatwiło to procesu weryfikacji kontrahentów. Podatnik musi bowiem nadal sprawdzić w dwóch miejscach (na stronach BIP KAS i w Portalu Podatkowym) aż trzy wykazy.

Zmiana kolorów i co dalej?

Z pomocą przychodzi jednak Ministerstwo Finansów. I zamiast czarnej listy podatników VAT oferuje białą. I przekonuje, że będzie to nowe, lepsze, bardziej doskonałe i funkcjonalne narzędzie. Stworzenie takiego nowego wykazu, który zastąpi trzy dotychczas funkcjonujące, przewiduje projekt nowelizacji ustaw o VAT, PIT, CIT, ordynacji podatkowej i niektórych innych ustaw, numer z wykazu prac legislacyjnych – UA34. W najbliższym czasie ma go przyjąć rząd, a zmiany mają wejść w życie w ciągu pół roku od opublikowania. Jest szansa, że nowa biała lista podatników VAT ruszy od połowy przyszłego roku.

!Utworzenie jednej bazy zawierającej wszystkie informacje o statusie podatników VAT ułatwi i przyśpieszy proces wyszukiwania danych o kontrahentach. A pomóc ma w tym dodatkowo to, że informacje zamieszczone w wykazie będzie można wyszukiwać nie tylko według numeru NIP, lecz także według fragmentu nazwy (nazwiska) wyszukiwanego podmiotu.

Zdaniem resortu utworzenie jednej bazy zawierającej wszystkie informacje o statusie podatników VAT ułatwi i przyśpieszy proces wyszukiwania przez zainteresowanych kontrahentów danych o innych podmiotach. A pomóc ma w tym dodatkowo to, że informacje zamieszczone w wykazie będzie można wyszukiwać nie tylko, jak dziś, według numeru NIP, lecz także według fragmentu nazwy (nazwiska) wyszukiwanego podmiotu.

Bazę podatników będzie prowadził szef Krajowej Administracji Skarbowej, a wykaz, podobnie jak dziś, będzie dostępny na stronie Ministerstwa Finansów.

Na porządkach się nie skończy

Jednak na połączeniu w jednym miejscu danych z trzech wykazów zmiany się nie kończą. Celem Ministerstwa Finansów jest bowiem uszczelnienie systemu VAT oraz zminimalizowanie ryzyka nieświadomego udziału podatników w karuzelach VAT. Dlatego w nowym wykazie (chodzi o białą listę podatników VAT) mają znaleźć się m.in. numery rachunków bankowych firm – co będzie nowością – na które kontrahenci podatnika będą musieli przelewać pieniądze. Jeśli tego nie zrobią, a więc przeleją pieniądze na inne konto, a kwota przelewu będzie wyższa niż 15 tys. zł, to nabywca:

• będzie solidarnie odpowiadał za VAT ze sprzedawcą,
• nie będzie mógł zaliczyć wydatku do kosztów uzyskania przychodów w PIT lub CIT.

Wyjątek ma dotyczyć sytuacji, gdy podatnik wyprzedzająco zgłosi naczelnikowi urzędu skarbowego przelanie pieniędzy na rachunek spoza wykazu (będzie miał na to trzy dni od dnia zlecenia przelewu) lub opłaci należność w split paymencie. Wtedy sankcji będzie można uniknąć. Resort wskazuje, że możliwość zgłoszenia rachunku naczelnikowi zrówna sytuację osób trzecich (np. faktora) z pozostałymi kontrahentami, którzy zgodnie z projektowanymi przepisami będą mogli zaliczyć wydatki do kosztów uzyskania przychodu mimo dokonania zapłaty na rachunek, który nie figuruje w wykazie (więcej o tym piszemy dalej). Projekt przewiduje też, że sankcja w postaci pozbawienia podatnika prawa do kosztów nie będzie dotyczyć kompensat. Resort tłumaczy, że w ich przypadku wyrównywanie wzajemnych roszczeń i należności następuje w innej formie niż zapłata na rachunek bankowy.

Uwaga! Jeśli chodzi o zmiany w solidarnej odpowiedzialności za VAT, o czym mowa wyżej, to mają być one wprowadzone do ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa). W przypadku gdy zapłata należności za dostawę lub usługę zostanie przekazana na rachunek inny niż rachunek wskazany w nowym wykazie lub na rzecz osoby trzeciej i wartość transakcji przekroczy 15 tys. zł, nabywca będzie odpowiadał wraz ze sprzedawcą proporcjonalnie za część podatku od towarów i usług przypadającą na daną dostawę lub usługę.

Limit stary, konsekwencje nowe

Przypomnijmy: limit 15 tys. zł dla płatności gotówkowych obowiązuje od 1 stycznia 2017 r. Transakcje na wyższe kwoty muszą być dokonywane za pośrednictwem rachunku bankowego. Zasada ta wynika z art. 19 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. poz. 646 ze zm.) i dotyczy każdej sytuacji, gdy:

• stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca, oraz
• jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności (a więc liczbę przelewów) przekracza 15 tys. zł lub równowartość tej kwoty.

Tak jest dziś. Jeśli chodzi natomiast o projekt nowelizacji VAT, to warto podkreślić, że podatnicy (w przypadku osób fizycznych chodzi o prowadzących działalność gospodarczą) nie będą mogli zaliczać do kosztów uzyskania przychodów wydatku w tej części, w jakiej płatność przekraczająca kwotę 15 tys. zł zostanie dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego lub – w przypadku transakcji z podatnikiem zarejestrowanym na potrzeby VAT jako podatnik VAT czynny – na rachunek inny niż zawarty w nowym wykazie podmiotów, który powstanie na mocy tej nowelizacji (art. 96b ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm.; dalej: ustawa o VAT).

Płatności częściowe

Projekt reguluje również zasady dotyczące płatności częściowych. Wynika z niego, że jeżeli kontrahent zrealizuje płatność w kilku transzach i jedna z nich będzie wpłacona za pośrednictwem rachunku zamieszczonego w wykazie, a pozostałe płatności na inne rachunki, to tylko w zakresie tych pozostałych płatności kontrahent nie będzie mógł zaliczyć tych kwot do kosztów uzyskania przychodów.

Dla weryfikacji, czy rachunek kontrahenta znajduje się w wykazie, decydujący będzie dzień zlecenia przelewu bankowi lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, a nie dzień obciążenia rachunku nabywcy bądź uznania rachunku sprzedawcy.

Błąd w zgłoszeniu

Resort zastrzega w uzasadnieniu projektu, że przedsiębiorca (nabywca) nie poniesie negatywnych konsekwencji w sytuacji, gdy kontrahent (sprzedawca) poda w zgłoszeniu identyfikacyjnym/aktualizacyjnym nieaktualny lub błędny rachunek, który zostanie uwidoczniony w wykazie.

WAŻNE Podatnicy, którzy zastosują split payment, będą mogli przelewać środki na dowolny rachunek kontrahenta i nie będzie im za to grozić żadna sankcja.

Aktualizacja raz dziennie

Co ważne, nowy wykaz będzie aktualizowany na bieżąco, a więc w każdy dzień roboczy, raz na dobę. Dzięki temu podatnicy będą mogli sprawdzić informacje o aktualnym statusie rejestracji kontrahentów na wybrany dzień dla celów VAT. MF precyzuje, że aktualizacja wykazu będzie się odbywała w każdym dniu roboczym, w godzinach nocnych, między 24 a 3. W ten sposób resort chce wyeliminować sytuacje, gdy przelew zostałby dokonany na rachunek, który nie został jeszcze zaktualizowany w wykazie. MF zastrzega też, że w przypadku gdyby dane zawarte w wykazie nie zostały zaktualizowane przez urząd skarbowy, podmiot dokonujący przelewu na nieaktualny rachunek nie poniesie z tego tytułu żadnych konsekwencji.

W praktyce w wykazie pojawi się wiele informacji o podatnikach (patrz ramka „Co w nowym wykazie”).

Resort finansów przekonuje, że zamieszczenie w nowym wykazie daty rejestracji, odmowy rejestracji, wykreślenia z rejestru oraz przywrócenia zarejestrowania jako podatnika VAT ułatwi sprawną identyfikację kontrahentów, którzy przykładowo zostali wykreśleni z rejestru (spełniali przesłanki do ich wykreślenia), lecz wykazali, że faktycznie prowadzą działalność gospodarczą i zostali przywróceni do rejestru. W praktyce więc podatnicy będą mieli możliwość prześledzenia całej historii rejestracji kontrahentów dla celów VAT. Będzie to więc istotna zmiana w stosunku do obecnych wykazów (jak one funkcjonują i co w nich znajdziemy – czytaj dalej).

„Publikowanie tego wykazu oraz bezpłatny i szybki dostęp podatników do aktualnych danych o swoich kontrahentach powinno również przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa i pewności obrotu gospodarczego” – czytamy w uzasadnieniu projektowanych zmian.

Pomoc w należytej staranności

Kluczowe w nowej białej liście jest to, że dzięki niej podatnicy będą mogli w prostszy sposób dochować należytej staranności. Jak wspominaliśmy, weryfikacja danych o kontrahentach jest jednym (choć nie jedynym) z elementów dochowania należytej staranności. Informacja o podatnikach VAT zawarta w wykazie ograniczy też ryzyko odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe dostawcy.

Dodajmy, że wymogi MF dotyczące należytej staranności zostały sformułowane w „Metodyce w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych”. Wymogi dotyczące dochowania należytej staranności wynikają również z orzecznictwa sądów. MF opracowując metodykę, bazowało m.in. na poniższych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których podał on przykładowe czynności, jakie może podjąć nabywca, aby dochować należytej staranności. NSA wskazał m.in., że konieczne jest:

• dokonanie płatność na rachunek bankowy (np. wyrok z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I FSK 818/15),
• pozyskanie informacji o statusie podatnika na podstawie art. 96 ust. 13 ustawy o VAT (np. wyrok z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I FSK 546/15),
• sprawdzenie siedziby kontrahenta (np. wyrok z 25 października 2016 r. sygn. akt I FSK 279/15).

Co w nowym wykazie

W jednolitym wykazie będą zamieszczone następujące dane:

• nazwa firmy lub imię i nazwisko,

• numer, za pomocą którego podmiot został zidentyfikowany na potrzeby podatku, jeżeli taki numer został przyznany,

• numer identyfikacyjny REGON, o ile został nadany,

• numer PESEL, o ile podmiot posiada (tylko w zakresie podatników wyrejestrowanych lub którym naczelnik urzędu skarbowego odmówił rejestracji),

• numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, o ile został nadany,

• adres siedziby – w przypadku podmiotu niebędącego osobą fizyczną,

• adres stałego miejsca prowadzenia działalności albo adres rejestracyjny, w przypadku braku adresu stałego miejsca prowadzenia działalności – w odniesieniu do osoby fizycznej,

• imiona i nazwiska osób wchodzących w skład organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu oraz ich NIP lub numery PESEL (tylko w zakresie podatników wyrejestrowanych lub którym naczelnik urzędu skarbowego odmówił rejestracji),

• imiona i nazwiska prokurentów oraz ich NIP lub numery PESEL (tylko w zakresie podatników wyrejestrowanych lub którym naczelnik urzędu skarbowego odmówił rejestracji),

• imię i nazwisko lub nazwa firmy wspólnika oraz jego NIP lub numer PESEL (tylko w zakresie podatników wyrejestrowanych lub którym naczelnik urzędu skarbowego odmówił rejestracji),

• data rejestracji,

• data odmowy rejestracji albo data wykreślenia z rejestru oraz przywrócenia zarejestrowania jako podatnika VAT,

• podstawa prawna rejestracji, odmowy rejestracji albo wykreślenia z rejestru oraz przywrócenia zarejestrowania jako podatnika VAT,

• numery rachunków rozliczeniowych lub imiennych rachunków w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, otwartych w związku z prowadzoną przez członka działalnością gospodarczą wskazane w zgłoszeniu identyfikacyjnym lub zgłoszeniu aktualizacyjnym. ©℗

Banki i SKOK-i powiadomią

Kolejnym ułatwieniem dla podatników mają być powiadomienia kierowane do nich przez banki i SKOK-i. Resort finansów zastrzega jednak, że instytucje te muszą same podjąć inicjatywę w stworzeniu narzędzia informatycznego, które będzie automatycznie weryfikowało i informowało kontrahentów, czy zlecane przez nich przelewy są dokonywane na rachunki zawarte w wykazie według stanu tego wykazu obowiązującego na dzień ich zlecenia.

Banki i SKOK-i nie będą więc miały obowiązku wprowadzenia takiego narzędzia. Ale projektowane przepisy im na to pozwolą. Szef KAS będzie bowiem przekazywał bankom i SKOK-om prowadzącym rachunki rozliczeniowe i imienne rachunki podatnika bazę takich rachunków.

Dostęp również przez CEIDG

Podatnicy będą mogli dotrzeć do danych o kontrahentach nie tylko za pomocą strony MF. Dostęp do danych zawartych w wykazie będzie możliwy także za pośrednictwem systemu Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. To kolejne ułatwienie. W rejestrze CEIDG już dziś można bowiem znaleźć np. dane o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej, o prowadzonych postępowaniach upadłościowych i naprawczych oraz o udzielonych koncesjach, zezwoleniach, pełnomocnikach i prokurentach. CEIDG pozwala też na ustalenie terminu i zakresu wprowadzonych zmian poprzez ustalenie konkretnych dat i podmiotów dokonujących modyfikacji we wpisie.

Po nowelizacji ustawy o VAT w bazie CEIDG znajdą się również dane z nowego projektowanego wykazu (białej listy). „Dostęp do informacji o podatniku VAT poprzez rejestr CEIDG ułatwi weryfikację rzetelności aktualnych i potencjalnych kontrahentów oraz będzie miał pozytywny wpływ na zachowanie należytej staranności przy weryfikacji potencjalnych partnerów gospodarczych” – uzasadnia MF.

Stanowisko Ministerstwa Finansów z 9 listopada 2018 r.

Wprowadzenie ogólnodostępnego bezpłatnego wykazu podatników VAT publikowanego przez szefa KAS będzie stanowić ważne narzędzie służące weryfikacji danych o kontrahencie, co wpłynie korzystnie na warunki prowadzenia działalności gospodarczej oraz zwiększenie bezpieczeństwa i pewności obrotu gospodarczego. Umożliwienie sprawdzenia w wykazie danych o kontrahencie ułatwi uniknięcie wplątania uczciwych podatników w przestępstwa karuzelowe.

Projektowana ustawa wprowadza wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków (lub zwiększenie przychodów), jeżeli płatność za te wydatki wynika z faktury z wykazanym VAT i została dokonana na rachunek inny niż zgłoszony przez dostawcę do wykazu. W przypadku takiej płatności nabywca będzie odpowiadał solidarnie z dostawcą/usługodawcą za rozliczenie VAT należnego z tej faktury. Projektowana ustawa wprowadza więc sankcje dla podatników, którzy płacą na rachunki inne niż zgłoszone i publikowane w wykazie. Projekt zawiera także mechanizmy uwalniające od tych sankcji.

Projektowaną ustawą wprowadza się zmiany do ustawy o VAT, w wyniku których dotychczasowe informacje zawarte w dwóch wykazach:

1) podatników, w odniesieniu do których naczelnik urzędu skarbowego nie dokonał rejestracji lub które zostały wykreślone z rejestru jako podatnicy VAT,

2) podatników, których rejestracja jako podatników VAT została przywrócona,

zostaną połączone w jeden wykaz, który zostanie rozszerzony o dane dotyczące statusu podatników VAT czynnych i zwolnionych z VAT. Wykaz będzie stanowił bardzo ważne narzędzie dla uczciwych podatników, którzy będą mieli możliwość weryfikacji informacji o swoich kontrahentach, a więc informacji przede wszystkim o aktualnym statusie rejestracji kontrahentów na wybrany dzień dla celów VAT. Możliwość dokonania takiej weryfikacji w sposób istotny ograniczy ryzyko wplątania uczciwych podatników w oszukańczy proceder zmierzający do wyłudzenia VAT.

Stworzenie jednej bazy zawierającej wszystkie informacje o statusie podatników VAT ułatwi i przyśpieszy proces wyszukiwania danych o podmiotach zawartych w tym wykazie przez zainteresowanych kontrahentów.

Dla oceny, czy w danym przypadku zasadne jest kwestionowanie prawa podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, kluczowe znaczenie ma ocena, czy w konkretnej sprawie, w której stwierdzono oszustwo w zakresie VAT, podatnik powinien był wiedzieć, że uczestniczy w transakcji związanej z oszustwem lub nadużyciem w zakresie VAT.

W tym zakresie niezbędne jest dokonanie weryfikacji kontrahenta zarówno pod kątem formalnym, jak i pod kątem kryteriów odnoszących się do okoliczności transakcji. Weryfikacja formalna powinna być w powyższym zakresie uznawana za podstawę badania, bez której trudno mówić o należytej staranności, co nie oznacza, iż należy uznać ją za wystarczającą formę dla uznania, że podatnik dochował należytej staranności. Istotne dla badania należytej staranności działania nie mają charakteru wiążącego zamkniętego zbioru. W każdej sytuacji, gdy dochodzi do oceny dochowania należytej staranności, trzeba rozpatrzyć całokształt okoliczności towarzyszących danej transakcji gospodarczej.

W zakresie oceny dochowania należytej staranności więcej informacji można uzyskać w „Metodyce w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych”.

Faktoring

Szczególne regulacje wprowadzono dla zlecenia przelewu związanego z faktoringiem. W tego rodzaju umowach dochodzi do przelewu na rachunek innego podmiotu niż dostawca usługi lub towaru. W grę wchodzi bowiem faktor. W związku z tym konieczna jest szczególna regulacja, która nie będzie powodowała negatywnych konsekwencji dla faktoringu. Chodzi o to, aby dłużnik nie otrzymał sankcji (w postaci utraty prawa do uwzględnienia wydatku w kosztach podatkowych), jeśli przelew będzie przekazywany na rachunek innego podmiotu, niż jest uwidoczniony w wykazie.

W praktyce, jeśli faktor otrzyma wpłatę od dłużnika, ale przekaże ją na niezarejestrowane konto swojego klienta (faktoranta), będzie musiał rozpoznać opodatkowany przychód oraz nie zaliczy płatności do swoich kosztów. Faktor będzie mógł uniknąć problemów, jeśli w ciągu trzech dni od przelewu zgłosi go naczelnikowi urzędu skarbowego.

Kolejna szczególna regulacja dotyczy sytuacji, w której podmiot trzeci (np. w związku z umową faktoringu, cesji wierzytelności, przelewu lub umowy podobnej) dokonałby zapłaty dostawcy/usługodawcy na rachunek, który nie figuruje w wykazie. Jak tłumaczy MF, gdyby nie było szczególnych regulacji, to w takiej sytuacji podatnicy mogliby obchodzić projektowane zmiany. Aby temu zapobiec, w art. 14 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1509 ze zm.) i w art. 12 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1036 ze zm.) dodane zostały przepisy, które nakazują rozpoznać u faktora przychód w takiej wysokości, w jakiej płatność związana z transakcją, przekraczająca 15 tys. zł, została dokonana na rachunek inny niż zawarty w wykazie.

Biała lista podatników? Tak, ale…

Eksperci doceniają chęć pomocy ze strony Ministerstwa Finansów, ale już alarmują, że jeśli nie popracujemy w projekcie nad szczegółami, to weryfikacja partnerów biznesowych nadal będzie odbiegać od ideału

Zdaniem ekspertów biała lista to krok w dobrym kierunku. Zarazem zgodnie przyznają, że głównym problemem związanym z wprowadzeniem jednego wykazu podatników VAT czynnych będzie konieczność dokonywania płatności na rachunki wykazane w tym wykazie i sankcja związana z przelewem na inne konto. – Skutki zapłaty na inny rachunek trudno uznać za proporcjonalne do ewentualnego naruszenia – ocenia Andrzej Nikończyk, doradca podatkowy i partner w KNDP. Zwraca on uwagę, że po zmianach będą formalne (a nie materialne) warunki zaliczenia wydatku do kosztów. – Obowiązek zapłaty na konkretny rachunek nie wynika z przepisów ani nie jest przez nie wymagany. Mimo to będzie sankcja dla podatnika, co jest dość nowatorskim rozwiązaniem. To oznacza, że po zmianach forma będzie ważniejsza od treści – uważa Andrzej Nikończyk.

Podatnik będzie mógł uniknąć sankcji, jeśli doniesie do urzędu skarbowego o zapłacie na inny rachunek. – Nikt się jednak nie zastanowił, skąd mam wiedzieć, który urząd jest właściwy dla kontrahenta. Nie zawsze można samodzielnie ustalić, czy właściwy jest urząd ze względu na miejsce siedziby, czy np. tzw. duży urząd skarbowy – zwraca uwagę ekspert.

W jego ocenie kluczowe jest jednak to, że brak możliwości uznania wydatku za koszt nie ma żadnego związku z tym, czy kontrahent się rozliczył prawidłowo czy nie. W podatkach dochodowych będzie więc funkcjonowała zupełnie inna zasada niż w VAT. W podatku od towarów i usług skutkiem zapłaty na inny rachunek niż wskazany w wykazie będzie tylko odpowiedzialność solidarna. – Czyli jeśli kontrahent uczciwie się rozliczy, to w VAT nabywcy nic nie grozi. W podatkach dochodowych natomiast nawet jeśli sprzedawca prawidłowo się rozliczy, to nabywca może utracić prawo do zaliczenia wydatku do kosztów – mówi Andrzej Nikończyk. – Dlaczego więc w podatku dochodowym sankcja idzie dalej niż w VAT? Nie wiadomo – stwierdza ekspert. Zastanawia się on, w jaki sposób tak daleko idąca sankcja dotarła w procesie legislacyjnym aż do komisji prawniczej, bez jednego zdania w uzasadnieniu, które wskazuje na konieczność i niezbędność jej wprowadzenia.

Dodatkowe obowiązki administracyjne

Planowane rozwiązanie będzie wiązało się dla podatników z dodatkowym ryzykiem podatkowym (utrata kosztu podatkowego), ale przede wszystkim z nowymi obowiązkami administracyjnymi – wskazuje Krystian Łatka, doradca podatkowy z Instytutu Studiów Podatkowych. Jak mówi, podatnicy będą musieli monitorować, czy dokonując zapłaty na rachunek bankowy wystawcy faktury VAT (sprzedawcy), wybierają rachunek ujawniony w rejestrze podatników.

– To może rodzić istotne problemy praktyczne. Numery trzeba będzie teoretycznie weryfikować na bieżąco, nawet jeśli kontrahent jest podatnikowi dobrze znany – dodaje Tomasz Wagner, starszy menedżer w EY. Zwraca on również uwagę, że podatnicy często korzystają z wielu różnych rachunków bankowych, co niekiedy jest podyktowane specyfiką prowadzonego biznesu. – Może to stworzyć praktyczny problem, jakie rachunki zgłaszać i jak je z powodzeniem weryfikować – uważa Tomasz Wagner.

W ocenie Krystiana Łatki konieczne więc będzie dostosowanie systemów informatycznych. Trudno bowiem wyobrazić sobie w większej firmie sprawdzanie w wykazie na stronie MF, czy rachunki bankowe wystawcy faktury są tam nadal wskazane. – Myślę, że podobnie jak stało się to w przypadku rejestru podatników czynnych, powstaną narzędzia informatyczne, które pozwolą zautomatyzować ten proces – mówi ekspert.

Pozytywnie ocenia propozycję z projektu, aby to banki i SKOK-i zautomatyzowały proces badania statusu rachunku wystawcy faktury już na etapie inicjowania płatności. – Przepisy w tym zakresie są fakultatywne, ale zapewne banki, dążąc do uatrakcyjnienia oferty, wdrożą takie rozwiązania. Pytanie tylko, czy za darmo – zastanawia się Krystian Łatka.

Zdaniem Romana Namysłowskiego, doradcy podatkowego i partnera zarządzającego w Crido, wyzwaniem dla MF będzie z kolei sprawność działania i aktualność nowego, projektowanego wykazu. – Podobnie było przecież z bazą numerów rejestracji na VAT. Można sprawdzać pojedynczy numer, ale nie ma informacji zwrotnej o efektach sprawdzenia, można jedynie zrobić zdjęcie strony – wskazuje ekspert Crido. Poza tym baza od czasu do czasu zawieszała się i nie można było nic sprawdzić. – Z tego względu kluczowe jest odpowiednie przygotowanie nowego wykazu. Tym bardziej że niedopełnienie nowych obowiązków może mieć negatywne konsekwencje finansowe dla podatnika – mówi Namysłowski.

Termin jest za krótki

Pewnym wyjściem awaryjnym przewidzianym w projekcie jest możliwość zgłoszenia organom podatkowym w terminie trzech dni faktu zapłaty na rachunek nieujęty w wykazie. Zdaniem Krystiana Łatki sam termin jest zbyt krótki. – Skoro funkcjonuje system STIR, to zapewne można dość szybko wychwycić podejrzane transakcje. To oznacza, że podatnikom, którzy na skutek błędu zlecili płatność na rachunek nieujęty w wykazie, należałoby dać dłuższy termin, chociaż siedmiodniowy, na ujawnienie tego faktu – uważa ekspert. Tak czy inaczej podatnicy będą też musieli większą wagę przykładać do terminowości aktualizacji danych dotyczących rachunków bankowych. – Niejasne jest natomiast rozwiązanie problemu płatności na rachunki wirtualne, które często stosowane są w biznesie (nie są rachunkami rozliczeniowymi) – wskazuje nasz rozmówca.

Co z weryfikacją w toku

W wykazie będą ujawniane podmioty zarejestrowane oraz takie, którym odmówiono rejestracji. – Projekt nie rozwiązuje natomiast problemu statusu podatników w toku rejestracji – zwraca uwagę Łatka. Wyjaśnia, że często się zdarza, iż proces weryfikacji danych podanych w zgłoszeniu wydłuża się do kilku miesięcy. W takich przypadkach wystawca faktury musi często uwiarygodniać swoim kontrahentom, że prowadzi działalność. Problem ten był już zgłaszany MF.

Potrzebna sprawna wyszukiwarka

Kolejnym nierozwiązanym problemem rejestru pozostaje formuła działania wyszukiwarki. Jak tłumaczy ekspert Instytutu Studiów Podatkowych, baza zawiera dużą ilość danych, ale żeby zweryfikować wiarygodność dostawcy czy usługodawcy, trzeba znać jego nazwę (jej część) lub NIP. – Nie da się natomiast zweryfikować wiarygodności osób działających za dostawcę (członków zarządu, prokurentów) i sprawdzić, czy nie mają słabej historii w VAT (nie działali za podmioty wykreślone). Podatnik nadal będzie zatem mógł sprawdzić, czy dostawca jest czynnym podatnikiem VAT i jaką ma historię. Nie zweryfikuje jednak, czy zarząd lub prokurent nie działał za podmiot, który wcześniej z rejestru VAT już wykreślano, np. za puste faktury – mówi Krystian Łatka.

Warto jednak korzystać

Zasadniczo jednak, zdaniem Krystiana Łatki, wdrożenie rejestru z wykazami rachunków niewątpliwie pomoże zachować należytą staranność. Z taką oceną zgadza się też Tomasz Wagner. Choć – jak mówi – MF powstrzymuje się wciąż przed kategorycznym potwierdzeniem, jakie czynności pozwalają bezsprzecznie ocenić dochowanie należytej staranności (metodyka, w której zostały określone czynności, które pomagają jej dochować, nie jest wiążąca ani dla organów podatkowych, ani podatników). – Trudno jednak się dziwić takiemu podejściu MF – stwierdza ekspert – bo takie potwierdzenie, a więc wskazanie wiążącej listy czynności, mogłoby być wykorzystane przez nierzetelne lub niestaranne podmioty jako swego rodzaju wymówka, uzasadnienie do powstrzymania się od jakiejkolwiek innej weryfikacji kontrahenta. Z innej strony należy się spodziewać, że na podatników, którzy będą korzystali z obu list, urzędy skarbowe będą patrzeć przychylnie. Podobnie jest z użyciem split paymentu – nie daje on gwarancji udowodnienia dobrej wiary, ale ministerstwo deklaruje daleko idącą ochronę dzięki użyciu tego mechanizmu – kończy Tomasz Wagner.

Natomiast zdaniem Andrzeja Nikończyka tworzenie kolejnych wykazów i list jest wynikiem bezradności państwa. To organy powinny weryfikować istnienie i rzetelność podatników, a nie zmuszać do tego nabywców. Ponadto, jak mówi ekspert, skoro na najprostszym forum w internecie można śledzić zmiany wpisów w tematach, które zaciekawiły podatnika, to czy tak trudno zrobić jeden wykaz, w którym nie dość, że będzie komplet jawnych informacji o podatniku (rejestrację KRS lub CEIDG, rejestrację VAT, koncesje, itp.), to jeszcze można będzie zaznaczyć, że chce się monitorować ten wpis na okoliczność zmian. – Wówczas raz sprawdzam podatnika, zapisuję go na swoją listę i dostaję informacje o zmianach wpisów w tych rejestrach – tłumaczy Andrzej Nikończyk. Dodaje, że jeśli państwo poinformuje podatnika o tym, że jakiś kontrahent utraci koncesję lub został wyrejestrowany, to dopiero wtedy miałoby moralne prawo do tego, by karać podatnika, który tego nie uwzględni. – Obecnie wprowadza się przepisy sankcyjne, ale nie robi się nic, by informować czy ostrzegać podatników. To kwestia podejścia. O ile rozumiem sankcje za naruszenia przepisów materialnych, o tyle nie rozumiem i nie mogę się zgodzić, by wysokość podatku dochodowego zależała od tego, na jaki rachunek zapłacę kontrahentowi, jeśli on się uczciwie rozliczył. Tak się po prostu nie robi! – stwierdza ekspert KNDP.

pytania do eksperta

Łatwość rejestracji wykorzystywali również oszuści

Roman Namysłowski, doradca podatkowy i partner zarządzający Crido

Jak dotychczas organy weryfikowały w praktyce, czy dany podmiot jest czynnym podatnikiem VAT i czy nie podlega wykreśleniu z listy czynnych podatników VAT?

Podstawowym działaniem była próba nawiązania kontaktu bezpośredniego z podatnikiem, czy to telefonicznie, czy też poprzez wizytę we wskazanym miejscu prowadzenia działalności. W początkowym okresie funkcjonowania tych przepisów zdarzały się sytuacje, że podatnicy musieli na gwałt odkręcać próby wykreślenia z rejestru, bo nie można było się z nimi chwilowo skontaktować albo ochrona budynku nie kojarzyła danej firmy jako prowadzącej działalność w tym miejscu. Podstawową wątpliwością jest brak konieczności komunikowania o wykreśleniu podatnika przez organy podatkowe. Kilka spraw o prawidłowość takiego postępowania czeka na rozstrzygnięcie w sądzie.

Czy wykreślenia przyczyniły się do zmniejszenia luki w VAT?

Nie mamy danych, które potwierdzałyby taką hipotezę. Nie zmienia to faktu, że łatwość uzyskania statusu zarejestrowanego podatnika, możliwość wystawiania zaraz po tym faktury sprzyjały możliwości oszukiwania. A wystarczało sprawdzać, czy ktoś zamierza rzeczywiście prowadzić działalność, ma ku temu odpowiednie środki i możliwości. Dociekliwość urzędników w tym zakresie na pewno niejedną osobę zniechęciłaby np. do działania jako słup. Nie mówię o organizatorach, ale o całej rzeszy podmiotów, osób, które się rejestrowały, stawały się częścią łańcucha i umożliwiały w efekcie wyłudzenie VAT.

Czy porządkowanie bazy podatników pomogło w oczyszczeniu rynku z oszustów?

Jeżeli założymy, że urzędy słusznie wykreśliły te 200 tys. podatników, to z całą pewnością działania te pomogły podatnikom uniknąć wplątania w karuzelę. Obecnie niemal każdy, chcąc wykazać działanie z należytą starannością, przynajmniej sprawdza rejestrację. Podniosło to świadomość podatników, że w obrocie gospodarczym mogą występować oszuści i warto być czujnym.©℗

Rozmawiał Łukasz Zalewski

 

Ilu fiskus już wykreślił?

Do końca września wypadło z rejestru VAT 200 tys. podatników. To prawie 100 tys. więcej niż w ubiegłym roku. Te liczby to efekt zaniedbań z poprzednich lat – komentują eksperci

Eksperci przyznają także, że przedsiębiorcy mają liczne problemy z obecnymi wykazami i wykreśleniami z rejestru podatników, a niekoniecznie wszystkie te kłopoty znikną wraz z pojawieniem się białej listy.

Przypomnijmy – obecnie funkcjonują dwa wykazy:

• podatników, którym odmówiono rejestracji albo którzy zostali wykreśleni z rejestru na podstawie art. 96 ust. 9 albo 9a ustawy o VAT oraz
• przywróconych do rejestru na podstawie art. 96 ust. 9h–9j.

Wykazy prowadzi szef Krajowej Administracji Skarbowej.

Znajdują się w nich następujące dane podmiotów:

1) firma (nazwa) lub imię i nazwisko;

2) numer, za pomocą którego podmiot został zidentyfikowany na potrzeby podatku, jeżeli taki numer został przyznany;

3) numer identyfikacyjny REGON, o ile został nadany;

4) numer PESEL, o ile podmiot posiada;

5) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, o ile został nadany;

6) adres siedziby – w przypadku podmiotu niebędącego osobą fizyczną;

7) adres głównego miejsca prowadzenia działalności albo adres rejestracyjny, w przypadku braku adresu głównego miejsca prowadzenia działalności – w odniesieniu do osoby fizycznej;

8) imiona i nazwiska osób wchodzących w skład organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu oraz ich numery identyfikacji podatkowej lub numery PESEL;

9) imiona i nazwiska prokurentów oraz ich numery identyfikacji podatkowej lub numery PESEL;

10) imię i nazwisko lub firma (nazwa) wspólnika oraz jego numer identyfikacji podatkowej lub numer PESEL;

11) data rejestracji, odmowy rejestracji albo wykreślenia z rejestru oraz przywrócenia zarejestrowania jako podatnika VAT;

12) podstawa prawna rejestracji, odmowy rejestracji albo wykreślenia z rejestru oraz przywrócenia zarejestrowania jako podatnika VAT.

Wykaz przywróconych do rejestru zawiera dodatkowo daty wykreślenia podatnika z rejestru jako podatnika VAT na podstawie art. 96 ust. 6–8.

Wykazy te dostępne są na stronach BIP Ministerstwa Finansów, a w praktyce w części dotyczącej Krajowej Administracji Skarbowej (pod adresem: https://www.mf.gov.pl/pl/krajowa-administracja-skarbowa/dzialalnosc/wykaz-podmiotow -niezarejestrowanych-oraz-wykreslonych -i-przywroconych-do-rejestru-vat).

Niezależnie od tego na Portalu Podatkowym, prowadzonym przez MF, można sprawdzić status podmiotu w VAT, a więc to, czy dany podmiot jest czynnym podatnikiem VAT.

W praktyce podatnicy, którzy chcą zweryfikować swoich kontrahentów, muszą wejść na dwa portale i sprawdzić nawet trzy listy: czynnych podatników VAT, podmiotów, którym fiskus odmówił rejestracji lub ich wykreślił oraz przywróconych do rejestru.

Fiskus po 1 stycznia 2017 r. może nadal wykreślać podatników z rejestru VAT. W ten sposób porządkuje wykazy. Naczelnicy urzędów skarbowych mogą wykreślać podatników na podstawie dziewięciu przesłanek (art. 96 ust. 9 i 9a ustawy o VAT), a więc m.in. gdy:

• firma faktycznie nie istnieje,
• nie można się z nią skontaktować mimo udokumentowanych prób,
• podała nieprawidłowe dane,
• wystawia puste faktury,
• zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej na co najmniej pół roku,
• wiedziała bądź miała uzasadnione powody, by przypuszczać, że jej kontrahent ma na celu wyłudzanie podatków.

W praktyce takich wykreśleń w ciągu niespełna dwóch lat było ponad 200 tys. (patrz tabela „Liczba podatników wykreślonych z rejestru VAT”).

Tabela 1. Liczba podatników wykreślonych z rejestru VAT* ©℗

Przyczyna wykreślenia (podstawa z ustawy o VAT)	Do 31 grudnia 2017 r.	Do 30 września 2018 r.
Podatnik nie istnieje (art. 96 ust. 9 pkt 1)	1324	1675
Brak kontaktu z podatnikiem/pełnomocnikiem (art. 96 ust. 9 pkt 2)	4299	12 232
Niezgodne dane w VAT-R (art. 96 ust. 9 pkt 3)	911	2051
Nie stawia się na wezwania (art. 96 ust. 9 pkt 4)	1230	3612
Zawieszenie działalności gospodarczej (art. 96 ust. 9a pkt 1)	75 668	134 930
Brak deklaracji (art. 96 ust. 9a pkt 2)	10 328	21 393
Składanie „pustych” deklaracji (art. 96 ust. 9a pkt 3)	16 550	26 595
Dokumentowanie czynności niedokonanych (art. 96 ust. 9a pkt 4)	42	86
Udział w nierzetelnym rozliczaniu VAT (art. 96 ust. 9a pkt 5)	20	84
Wyłudzenia skarbowe (art. 96 ust. 9 pkt 5)	----	3
Łącznie	110 372	202 661

* W okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2018 r.

Źródło: Ministerstwo Finansów

– Liczba wykreślonych podmiotów jest wynikiem lat zaniedbań. Zarówno ze strony podatników, którzy nie zgłaszają np. zakończenia działalności VAT, jak i organów, które nie weryfikowały zarejestrowanych podatników. To umożliwiało także liczne wyłudzenia, nie ma co tego ukrywać – komentuje Andrzej Nikończyk, partner w KNDP. Obecnie – dodaje – te kontrole są prowadzone w zakresie podatników, którzy nie są aktywni. Głównie decyduje tu fakt składania deklaracji – brak składania deklaracji przez pół roku oznacza wykreślenie. – Zawsze mnie dziwiło, dlaczego organ po prostu nie zadzwoni lub napisze do podatnika, że chyba zapomniał o deklaracji, gdy nie wpływa ona w terminie – tym bardziej że to czyn zabroniony – mówi Nikończyk.

Brak powiadomienia

Tomasz Wagner z EY przyznaje, że problemem jest brak obowiązku powiadomienia o wykreśleniu podatnika, co kwestionowały już sądy administracyjne (patrz ramka „Najnowsze wyroki sądów w sprawach wykreśleń podatników VAT”). – Tak dziać się nie powinno, bo podważa to zaufanie do organów. Wierzę jednak, że praktyka w tym zakresie się ustabilizuje – mówi ekspert.

Przedwczesne działania organów

Tomasz Michalik, doradca podatkowy i partner w MDDP, twierdzi, że wciąż jest dość dużo przypadków przedwczesnych i nieuzasadnionych wykreśleń, np. dlatego że podatnik zmienił miejsce działania i dane kontaktowe, czasem informując, a czasem nie informując organów. Jeśli w konsekwencji organy nie mogły się z nim skontaktować, to mogą go skreślać z rejestru, mimo że podatnik działa. – Organy lubią przy tym straszyć podatników, że jeżeli kupią towary lub usługi od podmiotu skreślonego z listy, to automatycznie tracą prawo do odliczenia podatku naliczonego, co jest oczywistą nieprawdą – mówi Tomasz Michalik. W jego ocenie z wykazami są następujące problemy: ich generalna rzetelność, aktualizacja, a także konsekwencje pozostawania na białej lub czarnej liście. – Jeżeli obecność na jednej z list ma powodować określone konsekwencje – a stygmatyzacja podatnika będącego na czarnej liście jest jedną z nich – to musimy mieć pewność, że lista jest prowadzona w sposób rzetelny i bieżący, tzn. aktualizacja publikowanej listy musi być dokonywana codziennie, aby kontrahenci mogli dokonywać regularnej weryfikacji statusu podatnika – wskazuje Michalik.

!Jeżeli obecność na jednej z list ma powodować określone konsekwencje, to trzeba mieć pewność, że lista jest prowadzona w sposób rzetelny i aktualizacja jest dokonywana codziennie, aby kontrahenci mogli dokonywać regularnej weryfikacji statusu podatnika.

Również Krystian Łatka przyznaje, że obecne rozwiązania w praktyce funkcjonują różnie. – Niestety często się zdarza, że na skutek błędu administracji z rejestru wykreślane są działające firmy. Czasami mimo stałego kontaktu z urzędem skarbowym podatnik zostaje wykreślony z tego powodu, że on albo jego pełnomocnik nie stawia się na wezwania naczelnika urzędu skarbowego, naczelnika urzędu celno-skarbowego, dyrektora izby administracji skarbowej lub szefa Krajowej Administracji Skarbowej (art. 96 ust. 9 pkt 4 ustawy o VAT) – przyznaje ekspert Instytutu Studiów Podatkowych. Czasami z wykazu nie wynika, z jakiego powodu podmiot został wykreślony (np. wskazany jest tylko art. 96 ust. 9, ale bez skonkretyzowania, który z punktów stanowił podstawę wykreślenia), co też jest problematyczne.©℗

Najnowsze wyroki sądów w sprawach wykreśleń podatników VAT ©℗

Wykreślenie podatnika z rejestru VAT powinno nastąpić w formie decyzji administracyjnej, jeżeli dotyczy praw i obowiązków istniejącego podatnika, z którym kontakt jest możliwy, a także wówczas, gdy zasadność podjęcia tego rozstrzygnięcia jest przedmiotem sporu pomiędzy podatnikiem i organem podatkowym.

Sprawa dotyczyła wykreślenia podmiotu z rejestru podatników VAT UE. W tym zakresie obowiązują inne zasady (określone w art. 97 ustawy o VAT) niż w przypadku rejestru podatników VAT (art. 96 ustawy o VAT). Zgodnie z art. 97 ust. 15 ustawy o VAT, jeśli podmiot złoży za 3 kolejne miesiące lub kwartał tzw. zerowe deklaracje (w których nie wykazał sprzedaży lub nabycia towarów lub usług), naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu ten podmiot z rejestru jako podatnika VAT UE i powiadamia go o wykreśleniu.

W sprawie rozpatrzonej przez WSA w Warszawie organ nie powiadomił podatnika o wykreśleniu. Zdaniem sądu, konsekwencje wykreślenia podmiotu z rejestru podatników VAT UE nie mają natury czysto porządkowej czy technicznej, ale zasadniczo wpływają na sferę jego praw i obowiązków określonych ustawą VAT. Organ powinien więc podjąć nie jakiekolwiek udokumentowane próby skontaktowania się z podmiotem, którego zamierza wykreślić z rejestru podatników VAT UE, ale działając z najwyższa starannością, podjąć możliwe ze względów prawnych i organizacyjnych próby skontaktowania się, zwłaszcza jeżeli istnienie podatnika chociażby ze względu na składanie deklaracji podatkowych nie budzi wątpliwości.

Wyrok WSA w Warszawie z 4 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3481/17, prawomocny

Podatnicy wykreślani na podstawie art. 96 ust. 9a ustawy o VAT muszą być o tym bezwzględnie zawiadamiani (w przeciwieństwie do wykreślanych na podstawie art. 96 ust. 9, który nie wymaga zawiadamiania). Decyzja jest niezbędna, ponieważ w ustawie o VAT nie przewidziano możliwości przywrócenia podatnika do rejestru. Skoro decyzji nie było, to wykreślenie było bezskuteczne. Wyrok jest jednak nieprawomocny.

Wyrok WSA w Warszawie z 13 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3158/17, nieprawomocny

W przypadku, gdy organ nie może się skontaktować z podatnikiem, to może go wykreślić z rejestru podatników VAT bez powiadomienia.

Sprawa dotyczyła podatnika wykreślonego w 2009 r., a więc na długo przed wprowadzeniem katalogu przesłanek, pozwalających na wykreślenie podmiotu z rejestru VAT (zostały wprowadzone od 1 stycznia 2017 r.).

Sprawa dotyczyła sytuacji, gdy organy podatkowe dwukrotnie wezwały podatnika do złożenia szeregu deklaracji VAT (strona ostatnią deklarację złożyła w 2007 r., a pisma skierowano do niej z końcem grudnia 2009 r. i w połowie 2010 r.), ustaleniu przez funkcjonariusza Policji, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej we wskazanym przez nią miejscu i sprawdzeniu w organie podatkowym, że nie zgłosiła zawieszenia działalności gospodarczej.

W 2010 r. przepisy przewidywały (art. 96 ust. 9 ustawy o VAT), że naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika z rejestru jako podatnika VAT bez konieczności zawiadamiania go o tym, jeżeli w wyniku podjętych czynności sprawdzających okaże się, że: podatnik nie istnieje lub mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z podatnikiem albo jego pełnomocnikiem.

NSA uznał, że w opisanym stanie faktycznym organ mógł wykreślić podatnika z rejestru.

Wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1058/16

 

Tabela 2. Z takich powodów fiskus może nie zarejestrować podmiotu, a wykreślony do wykazu przywrócić ©℗

Podstawa prawna niedokonania rejestracji podmiotu jako podatnika VAT
Art. 96 ust. 4a pkt 1 ustawy o VAT	Dane podane w zgłoszeniu rejestracyjnym są niezgodne z prawdą.
Art. 96 ust. 4a pkt 2 ustawy o VAT	Podmiot ten nie istnieje.
Art. 96 ust. 4a pkt 3 ustawy o VAT	Mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z tym podmiotem albo jego pełnomocnikiem.
Art. 96 ust. 4a pkt 4 ustawy o VAT	Podmiot albo jego pełnomocnik nie stawia się na wezwania naczelnika urzędu skarbowego.
Art. 96 ust. 4a pkt 5 ustawy o VAT	Posiadane informacje wskazują na prowadzenie przez podatnika działań z zamiarem wykorzystania działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.
Podstawa prawna przywrócenia podatnika jako podatnika VAT
Art. 96 ust. 9h ustawy o VAT	Jeżeli podatnik, o którym mowa w art. 96 ust. 9 i ust. 9a pkt 2*, udowodni, że prowadzi opodatkowaną działalność gospodarczą, oraz w przypadku niezłożenia deklaracji mimo takiego obowiązku, niezwłocznie złoży brakujące deklaracje.
Art. 96 ust. 9i ustawy o VAT	Jeżeli podatnik, o którym mowa w art. 96 ust. 9a pkt 4*, wykaże, że prowadzi działalność gospodarczą, a wystawienie faktury lub faktury korygującej, o których mowa w art. 96 ust. 9a pkt 4, było wynikiem pomyłki lub nastąpiło bez wiedzy podatnika.
Art. 96 ust. 9j ustawy o VAT	Jeżeli podatnik, o którym mowa w art. 96 ust. 9 pkt 5*, udowodni, że prowadzone przez niego działania nie są realizowane z zamiarem, o którym mowa w ust. 9 pkt 5, albo wyjdą na jaw inne okoliczności lub dowody, z których wynika brak tego zamiaru.

* Opis artykułu 96 ust. 9 i 9a – patrz tabela 1.