Kiedy fiskus może uznać ewidencję za wadliwą

konsultant podatkowy, doradca podatkowy w ITA Doradztwo Podatkowe asystent podatkowy w ITA Doradztwo Podatkowe

Ustawa o podatku akcyzowym przy spełnieniu określonych warunków zwalnia z opodatkowania niektóre wyroby akcyzowe ze względu na ich przeznaczenie, np. alkohol przeznaczony do produkcji leków. Jako jeden z warunków skorzystania ze zwolnienia ustawa wskazuje konieczność prowadzenia ewidencji wyrobów akcyzowych przeznaczonych na cele uzasadniające zwolnienie. Ustawa określa dopuszczalne formy prowadzenia ewidencji, wskazuje też, jakie elementy powinny się w niej znaleźć (informacje umożliwiające ustalenie ilości wysłanych lub otrzymanych wyrobów akcyzowych, terminu ich wysłania lub odbioru, a także miejsca odbioru w przypadku ich przemieszczania oraz informacje o dokumentach dostawy). Ustawa wskazuje też na konieczność prowadzenia ewidencji, natomiast szczegółowy zakres danych oraz sposób jej prowadzenia określony został w rozporządzeniu.

Powstaje wobec tego wątpliwość, co w sytuacji, gdy prowadzona przez dany podmiot ewidencja zawiera wady, np. nie jest zszyta lub brak w niej pieczątki naczelnika urzędu celnego, gdyż wymóg zszycia i ostemplowania ewidencji ustanowiony został w rozporządzeniu. W tym stanie rzeczy można się zastanawiać, jakie znaczenie dla celów prawa do zwolnienia mogą mieć takie wady.

Ewidencja powinna być ocenia przez organy podatkowe tak jak każdy inny dowód z ksiąg podatkowych. Jest ona bowiem księgą podatkową w rozumieniu przepisów podatkowych. Konsekwentnie zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i niewadliwie stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. Księgi uważa się za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy są zgodne z rzeczywistością, a za niewadliwe, jeśli prowadzone są zgodnie z zasadami wynikającymi z właściwych przepisów. Nawet jeśli możemy powziąć wątpliwość co do prawa do zwolnienia, skoro nasza ewidencja obarczona jest wadą, należy pamiętać, że organ podatkowy nie uznaje za dowód ksiąg, które są prowadzone nierzetelnie lub w sposób wadliwy. Uznaje jednak za dowód księgi wadliwe, jeżeli wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy.

Zatem wadliwość ksiąg jest stopniowalna, a przesłanką odmowy uznania księgi za dowód tego, co wynika z zawartych w niej zapisów, nie jest stwierdzenie jej jakiejkolwiek wadliwości, lecz stwierdzenie jej istotnej wadliwości, czyli takiej, która ma podstawowe, (duże) znaczenie dla sprawy. W omawianym przypadku istotność wad ewidencji powinna być oceniana przez pryzmat celu, jakiemu ma on służyć. Zakres danych, jakie powinna zawierać ewidencja, wskazuje, że celem jej prowadzenia jest przede wszystkim zapewnienie organom możliwości zweryfikowania, że ze zwolnienia nie będą korzystać podmioty wykorzystujące wyroby akcyzowe do celów innych niż uprawniające do zwolnienia.

Jeśli ewidencja zawiera wszystkie wymagane dane dotyczące wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem, ale obarczona jest wadami formalnymi o charakterze technicznym, które nie mają istotnego znaczenia dla sprawy, polegającymi na braku pewnych elementów określonych w rozporządzeniu (np. brak zszycia ewidencji, brak ponumerowania stron), a organ mimo istnienia tych wad stwierdzi rzetelność ewidencji, tj. uzna, że zapisy w niej zawarte są zgodne z rzeczywistością, to brak podstaw do odmowy uznania ewidencji za dowód. Tym samym tego rodzaju wady nie powinny skutkować pozbawieniem podatnika prawa do skorzystania ze zwolnienia z akcyzy. Skoro ewidencja istnieje, jest rzetelna i stanowi dowód tego, co wynika z zawartych w niej zapisów, niezasadna jest teza, że nie został spełniony warunek zwolnienia od akcyzy, jakim jest prowadzenie ewidencji.

Niestety, niektóre organy po stwierdzeniu drobnych wad technicznych ewidencji odmawiają podatnikom prawa do skorzystania ze zwolnienia z akcyzy, mimo stwierdzenia rzetelności tej ewidencji oraz ustalenia, że nie doszło do wykorzystania wyrobów akcyzowych na cele inne niż uzasadniające zwolnienie. Należy mieć nadzieję, że tak formalistyczne podejście zakwestionują sądy administracyjne.

Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 z późn. zm.).

Oprac. Ewa Matyszewska