Jaka kara grozi za niezgłoszenie fiskusowi pożyczki od znajomego

Czy podatnik powinien ponieść konsekwencje w postaci sankcji za nieujawnione źródła, czy powinien zapłacić podatek z tytułu pożyczki? Jakie sankcje grożą podatnikowi w związku z nieujawnieniem pożyczki?

O odpowiedź poprosiliśmy Izbę Skarbową w Warszawie oraz Dominika Szczygła, doradcę podatkowego i radcę prawnego w MSDS Kancelaria Radców Prawnych M. Szczotka D. Szczygieł.

Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.) wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.

Od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach pobiera się zryczałtowany podatek w wysokości 75 proc. dochodu (art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

W trakcie prowadzonych postępowań w zakresie nieujawnionych źródeł przychodów ciężar dowodu spoczywa na podatniku, który powinien wskazać źródła pokrycia poniesionych wydatków. W przypadku powołania się na posiadanie środków z zaciągniętej pożyczki będzie zachodziła konieczność ustalenia, czy umowa pożyczki w rzeczywistości miała miejsce, a świadczenia z niej wynikające zostały spełnione. Ustalenia dokonane w powyższym zakresie będą stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie.

Odnosząc się do pytania - jakie sankcje grożą podatnikowi w związku z nieujawnieniem pożyczki - informuję, że zgodnie z przepisami art. 7 ust. 5 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.) powołanie się podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego na zawarcie umowy pożyczki, w sytuacji gdy należny podatek od tej czynności nie został zapłacony, powoduje opodatkowanie w podatku od czynności cywilnoprawnych stawką 20 proc. od kwoty pożyczki. Ponadto od 15. dnia po dacie zawarcia umowy pożyczki naliczane są odsetki, ponieważ podatnik miał obowiązek dokonać zapłaty podatku w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Izba zaznaczyła, że powyższe wyjaśnienie problemu ma charakter informacyjny i nie stanowi interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie.

@RY1@i02/2011/166/i02.2011.166.086.012a.001.jpg@RY2@

Dominik Szczygieł, doradca podatkowy i radca prawny, MSDS Kancelaria Radców Prawnych M. Szczotka D. Szczygieł

Zgodnie z tym przepisem źródłami przychodów są:

1) stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;

2) działalność wykonywana osobiście;

3) pozarolnicza działalność gospodarcza;

4) działy specjalne produkcji rolnej;

5) (uchylony);

6) najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;

7) kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;

8) odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:

a) nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

b) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

c) prawa wieczystego użytkowania gruntów,

d) innych rzeczy, o ile spełnione są warunki określone w tym przepisie

9) inne źródła.

Podatnik ma obowiązek wykazania wszystkich przychodów i zakwalifikowania ich do jednego ze źródeł. Jeśli nie ujawni wszystkich przychodów, może na niego zostać nałożona sankcja określona w art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT. Zgodnie z nią od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach - w wysokości 75 proc. dochodu.

Z kolei, jak wynika z art. 20 ust. 3 ustawy, wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.

Moim zdaniem, jeżeli podatnik zdoła wykazać lub co najmniej w wysokim stopniu uprawdopodobnić (poprzez okazanie umowy, pokwitowania przyjęcia pożyczki, dowodu przelewu, korespondencji z pożyczkodawcą), że pożyczka rzeczywiście miała miejsce i jej kwota stanowi pokrycie środków, które wydatkował, a które nie znalazły pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu, nie będzie podstawy do nałożenia na podatnika 75-proc. podatku od dochodów ze źródeł nieujawnionych. Pożyczka nie jest przecież przychodem, gdyż ma charakter zwrotny. Skoro wykazano pochodzenie środków nieznajdujących pokrycia w ujawnionych przychodach i skoro nie stanowią one przychodu, brak jest podstaw do obłożenia podatnika sankcyjną stawką PIT.

Powstaje jednak problem skutków braku zgłoszenia i opodatkowania czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 7 ust. 5 ustawy o PCC) w przypadku niezgłoszenia pożyczki do opodatkowania PCC, podatnik musi się liczyć z obowiązkiem zapłaty 20-proc. PCC. Z sytuacją taką będziemy mieli do czynienia, jeżeli podatnik (np. w ramach toczącego się postępowania o określenie przychodów ze źródeł nieujawnionych) powoła się na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej, a jednocześnie od końca roku, w którym pożyczka miała miejsce, nie upłynęło jeszcze 5 lat. Wówczas - o ile rzeczywiście czynność taka została dokonana - istnieje realne ryzyko nałożenia na podatnika podatku według 20-proc. sankcyjnej stawki podatku od czynności cywilnoprawnych. Należy jednak zwrócić uwagę na coraz bogatsze orzecznictwo sądów administracyjnych, które różnicuje sytuacje, w jakich dochodzi do ujawnienia faktu dokonania czynności podlegających PCC i nie zawsze podzielają zdanie organów podatkowych co do możliwości nałożenia 20-proc. podatku. Wszystko zależy od tego, czy w toku kontroli doszło niejako przy okazji do ujawnienia czynności, czy też podatnik powołał się samodzielnie i z własnej inicjatywy na fakt dokonania takiej czynności (wg orzecznictwa podatek według 20-proc. stawki dotyczy tylko tej drugiej sytuacji).

Art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 7 ust. 5 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.).

Oprac. Łukasz Zalewski