Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy dotyczącej przejęcia długów i zobowiązań

W przypadku zawarcia umowy darowizny przedsiębiorstwa zawierającej postanowienia dotyczące przejęcia długów obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych powstaje z chwilą zawarcia umowy. Odmowa wyrażenia zgody przez wierzycieli na przejęcie zobowiązań darczyńcy przez obdarowanego po zawarciu umowy daje podstawę do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w PCC.

Spółka zawarła umowę darowizny przedsiębiorstwa w formie aktu notarialnego. Przejęła też, jako obdarowana, długi, ciężary i zobowiązania darczyńcy. W związku z umową notariusz pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych. W listopadzie 2012 r. spółka zwróciła się o stwierdzenie nadpłaty w PCC. Zdaniem pełnomocnika spółki, z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d) ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.) wynika, że przejęcie długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy musi nastąpić już w momencie darowizny, a nie później. Przy zawieraniu umowy zaś nie byli obecni wierzyciele darczyńcy i nie złożyli zgody na przejęcie długów. W rezultacie podpisanie umowy darowizny oznaczało jedynie ustawowe przystąpienie nabywcy (obdarowanego) do cudzego długu w trybie art. 554 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Naczelnik urzędu skarbowego w grudniu 2012 roku odmówił jednak stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych.

Spór w omawianej sprawie sprowadza się do tego, czy notariusz, czyli płatnik podatku, prawidłowo pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych od umowy darowizny przedsiębiorstwa z tytułu przejęcia przez obdarowaną spółkę długów, ciężarów i zobowiązań darczyńcy.

Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych opodatkowane są umowy darowizny - w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli w momencie zawarcia umowy darowizny, i ciąży na obdarowanym. Podstawę opodatkowania stanowi w tym przypadku wartość długów albo zobowiązań przejętych przez obdarowanego.

Zgodnie z art. 519 kodeksu cywilnego osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony. Kolejne przepisy art. 519 k.c. dotyczą różnych sytuacji z tym związanych. W omawianej sprawie zastosowanie ma art. 519 par. 2 pkt 2 kodeksu, zgodnie z którym przejęcie długu może nastąpić przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela. W tym przypadku chodziło o umowę darowizny. Do skutecznego przejęcia długów darczyńcy potrzebna jest jednak zgoda wierzycieli. Może być ona udzielona przed zawarciem umowy o przejęcie długu, wraz z nią i po jej zawarciu. W przypadku odmowy wierzycieli umowę przejęcia długu należy uznać za nieważną od początku.

W podpisanym przez strony akcie notarialnym strony umowy zobowiązały się do współpracy w celu uzyskania zgód wierzycieli na przejęcie długów. Z aktu notarialnego nie wynika jednak termin, do którego zgody wierzycieli powinny być uzyskane. Jak zaś ustalono, zarówno darczyńca, jak i obdarowany do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie występowali do wierzycieli o wyrażenie zgody na przejęcie długów.

W efekcie - stwierdził sąd - w przypadku umowy darowizny obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej zawarcia, a płatnik ma obowiązek pobrania PCC. Sąd zgodził się z organami podatkowymi, że dopiero odmowa wyrażenia zgody przez wierzycieli na przejęcie zobowiązań darczyńcy spowoduje bezwzględną nieważność umowy o przejęcie długów, a podatnik będzie mógł wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych. Jeśli zgody na przejęcie długów odmówią tylko niektórzy wierzyciele, to prawo do stwierdzenia nadpłaty będzie przysługiwało tylko w określonej części.

z 31 października 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 234/13, nieprawomocny

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/237/i02.2013.237.07100030b.802.jpg@RY2@

Mirosław Siwiński radca prawny, doradca podatkowy, Kancelaria Prawna Witold Modzelewski

Pogląd zaprezentowany w wyroku może budzić pewne wątpliwości. Zauważyć bowiem należy, że opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych są umowy darowizny - w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Bezspornie natomiast w sprawie jest to, że w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 kodeksu cywilnego zobowiązania nie wchodzą. Dlatego też w sprawie zawarto odrębną umowę przejęcia długu na podstawie art. 519 kodeksu cywilnego. Powstaje zatem pytanie, czy na pewno ten przypadek darowizny podlega PCC, skoro przejęcie długu nie jest częścią umowy darowizny. Uznając, że podatek jednak występuje, pogląd sądu co do obowiązku podatkowego ocenić należy jako słuszny, wobec brzmienia art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych i skutków przypisywanych zgodzie wierzycieli.

Oprac. Łukasz Zalewski