19 zł tylko wtedy, gdy dług jest nieznany

Chodziło o spółkę, która zaciągnęła pożyczkę w wysokości 7,5 mln zł. W umowie ustalono wysokość odsetek oraz to, że spłata pożyczki będzie zabezpieczona hipoteką. W tym celu spółka złożyła przed notariuszem oświadczenie o ustanowieniu hipoteki na kwotę 7,5 mln zł.

Spór między spółką a fiskusem dotyczył stawki, według jakiej notariusz powinien pobrać podatek od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia hipoteki. Notariusz pobrał go w wysokości 0,1 proc.

Zgodnie z ustawą o PCC (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 ze zm.) podstawę opodatkowania stanowi kwota zabezpieczonej wierzytelności. Przy czym przewidziane zostały dwie różne stawki w zależności od tego, czy hipoteka zabezpiecza wierzytelności istniejące - wówczas stawka wynosi 0,1 proc. od kwoty zabezpieczonej wierzytelności, czy w wysokości nieustalonej - w tym wypadku obowiązuje stawka kwotowa w wysokości 19 zł.

Spółka uważała, że powinna zapłacić podatek według stałej stawki 19 zł, bo hipoteka zabezpieczyła zarówno wierzytelność o wysokości ustalonej (kwotę pożyczki), jak i nieustalonej (odsetki). Zdaniem spółki jest to na tyle oczywiste, że nie musiało wynikać wprost z umowy ani oświadczenia złożonego przed notariuszem.

Fiskus był innego zdania. Uznał, że zabezpieczenie objęło wyłącznie kwotę pożyczki (o ustalonej wysokości). W związku z tym notariusz prawidłowo pobrał podatek w wysokości 0,1 proc.

Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jak i Naczelny Sąd Administracyjny były tego samego zdania.

Sąd kasacyjny wskazał, że hipoteka może być ustalona przez strony dowolnie. Może, obejmować odsetki i inne świadczenia poboczne, ale nie musi. Może też zabezpieczać wyłącznie kwotę główną. Jeśli z umowy pożyczki, a zwłaszcza z aktu notarialnego, nie wynika, że suma hipotek obejmie również odsetki, to należy przyjąć, że dotyczy ona wyłącznie kwoty pożyczki, której wysokość jest znana. W takiej sytuacji od ustanowienia hipoteki należy pobrać podatek według stawki procentowej.

Sędzia Krzysztof Winiarski wyjaśnił, że świadczenie ma wysokość nieustaloną, jeśli spełnia dwa warunki: wysokość świadczenia nie jest znana w dacie ustalenia hipoteki, a hipoteka została ustalona w wysokości wyższej niż należność główna i odniesiono ją do świadczeń pobocznych. Tylko wtedy można zastosować stawkę stałą - powiedział sędzia.

Patrycja Dudek

patrycja.dudek@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok NSA z 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1999/12. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia