Co zmieni się w rozliczaniu akcyzy

Najnowsza nowelizacja ustawy akcyzowej jest najobszerniejszą modyfikacją tej ustawy, odkąd zaczęła ona obowiązywać, tj. od 1 marca 2009 r. Zmiany związane są z koniecznością implementacji do 1 stycznia 2010 r. postanowień Dyrektywy Rady 2008/118/WE z 16 grudnia 2008 r. w sprawie ogólnych zasad dotyczących podatku akcyzowego, uchylającej dotychczasową tzw. dyrektywę horyzontalną 92/12/ EWG, jak również wprowadzenia zmian uwzględniających potrzeby praktyki stosowania prawa w zakresie akcyzy. Eksperci podatkowi są zgodni: modyfikacje były konieczne. Dziś przedstawiamy tylko wybrane przez nas przykłady zmian przepisów akcyzowych.

Najważniejszą zmianą ustawy o podatku akcyzowym wynikającą z implementacji Dyrektywy Rady 2008/118/WE jest wprowadzenie systemu teleinformatycznego, służącego do obsługi przemieszania wyrobów akcyzowych w procedurze zawieszenia poboru akcyzy - EMCS (Excise Movement and Control System). Założeniem tej zmiany jest odejście od papierowej formy administracyjnego dokumentu towarzyszącego na rzecz jego elektronicznego odpowiednika - e-AD. W konsekwencji podmiot wysyłający wyroby akcyzowe w procedurze zawieszenia poboru akcyzy na terytorium kraju zamiast dołączyć do przesyłanych wyrobów papierowy ADT, prześle elektroniczny komunikat (projekt e-AD) do systemu teleinformatycznego służącego do obsługi przemieszania wyrobów akcyzowych. Po weryfikacji i zatwierdzeniu e-AD zostanie on przesłany do podmiotu odbierającego. Z kolei odbiorca potwierdzi odbiór wyrobów poprzez wysłanie do systemu elektronicznego projektu raportu odbioru. Dokument ten po weryfikacji i zatwierdzeniu zostanie przesłany do podmiotu wysyłającego. Analogicznie system EMCS funkcjonuje w przypadku przesyłania wyrobów akcyzowych w procedurze zawieszenia poboru akcyzy pomiędzy uprawnionymi podmiotami z różnych krajów UE. Zmiany dotyczące e-AD wejdą w życie 1 stycznia 2011 r., jednak w zakresie przemieszczania wyrobów akcyzowych z zastosowaniem procedury poboru akcyzy na terytorium kraju będzie można korzystać z papierowych ADT jeszcze do 31 grudnia 2011 r. Co ważne, Polska jest jednym z dwóch krajów UE, które jeszcze nie wdrożyły EMCS. W pozostałych państwach ten system funkcjonuje już od kwietnia 2010 r. (jedynie w Grecji od 1 czerwca 2010 r.).

Inną ważną zmianą wynikają z implementacji Dyrektywy 2008/118/WE jest wprowadzenie instytucji "zarejestrowanego wysyłającego". Podmiot ten jest uprawniony do wysyłania w procedurze zawieszenia poboru akcyzy importowanych wyrobów z miejsca dopuszczenia ich do swobodnego obrotu na terytorium Unii. Dotychczas taką możliwość mieli tylko prowadzący składy podatkowe. Oznacza to szersze zastosowanie procedury zawieszenia poboru akcyzy. W ramach dostosowania przepisów do Dyrektywy 2008/118/WE instytucje niezarejestrowanego handlowca i zarejestrowanego handlowca zastąpiono instytucją "zarejestrowanego odbiorcy". Podatnicy posiadający zezwolenie na prowadzenie działalności jako (nie)zarejestrowanego handlowca po wejściu w życie tych zmian mogą dalej na tych samych zasadach funkcjonować na podstawie już posiadanego zezwolenia. Z tym że zezwolenie wydane niezarejestrowanemu handlowcowi będzie ważne 3 miesiące po wejściu w życie nowelizacji.

Zgodnie z obecnymi przepisami kwota akcyzy od wyprodukowanych wyrobów akcyzowych może zostać obniżona o akcyzę zapłaconą od zużytych do ich wyprodukowania wyrobów akcyzowych (również akcyzy od energii elektrycznej). Niestety Ministerstwo Finansów skutecznie przeforsowało ograniczenie tego prawa wyłącznie do sytuacji, gdy zapłacona akcyza dotyczy surowców, które następnie staną się składnikiem wyrobu gotowego. Tego rodzaju ograniczenie może budzić wątpliwości co do zgodności z prawem unijnym, ponieważ podatnicy akcyzy będą płacili ten podatek dwukrotnie, raz od energii, a raz od wyrobu gotowego.

Nowelizacja rozszerza też zwolnienie od akcyzy paliw żeglugowych przez objęcie tym zwolnieniem wszystkich wyrobów energetycznych wykorzystywanych do celów żeglugowych, a nie jak dotychczas tylko ograniczonego katalogu wyrobów (tj. olejów smarowych oznaczonych kodem CN 2710 19 81, olejów napędowych i opałowych).

Zmiana dostosowuje przepisy krajowe do art. 14 ust. 1 lit. c) Dyrektywy Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej, na mocy którego poza przepisami ogólnymi wymienionymi w Dyrektywie 92/12/EWG w sprawie zwolnionych zastosowań produktów podlegających opodatkowaniu, i bez uszczerbku dla innych przepisów wspólnotowych państwa członkowskie zwalniają od podatku - na warunkach, które ustanawiają do celów zapewnienia prawidłowego i prostego stosowania takich zwolnień oraz zapobieżenia jakimkolwiek oszustwom podatkowym, unikaniu lub nadużyciom - produkty energetyczne dostarczane w celu zastosowania jako paliwo do celów żeglugi na wodach terytorialnych Wspólnoty (włącznie z połowami), z wyłączeniem prywatnej żeglugi niehandlowej i energii elektrycznej produkowanej na pokładzie statku.

Ponadto dokonano zmiany przepisu w związku ze zmianą definicji podmiotu zużywającego, na podstawie której dla zastosowania przedmiotowego zwolnienia podmiot zużywający nie będzie zobligowany do posiadania jednostki pływającej. Przymus posiadania jednostki pływającej zastąpiony został warunkiem dostarczania nabytych wyrobów bezpośrednio do zbiornika na stałe zamontowanego na jednostce pływającej oraz warunkiem zidentyfikowania w dokumencie dostawy jednostki pływającej, na którą będą dostarczane nabyte wyroby korzystające z przedmiotowego zwolnienia. Należy jednak pamiętać, że zmiana definicji podmiotu zużywającego dotyczy jedynie odbiorców zagranicznych.

Jeżeli chodzi o zmiany niezwiązane z implementacją, do ważniejszych należą te dotyczące zasad opodatkowania energii elektrycznej. Ustawodawca zrezygnował z systemu wpłat miesięcznych akcyzy od energii elektrycznej, ponieważ nie był dostosowany do specyfiki działalności branży energetycznej i przez to sprawił wiele problemów. Została też usunięta luka w ustawie - w jej wyniku opodatkowaniu nie podlegała energia elektryczna nabyta przez podmioty posiadające koncesję na jej wytwarzanie i przez te podmioty zużyta. Nowelizacja przewiduje już wyraźnie opodatkowanie akcyzą zużycia energii elektrycznej nabytej przez podmioty posiadające koncesję na wytwarzanie.

Przy energii elektrycznej zostały zmienione również zasady powstania obowiązku podatkowego i składania deklaracji. Podatnik zobowiązany jest złożyć deklarację i zapłacić podatek:

● do 25. dnia miesiąca, który następuje po miesiącu, w którym upłynął termin płatności określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tytułu dostaw energii elektrycznej, albo

● jeżeli termin ten nie został określony w umowie - do 25. dnia miesiąca, który następuje po miesiącu, w którym upłynął termin płatności wynikający z faktury lub innego dokumentu wystawionego przez podatnika, z którego wynika zapłata należności za sprzedaną przez podatnika energię elektryczną,

● a jeżeli termin płatności nie został określony w umowie ani w fakturze lub w tym dokumencie - do 25. dnia miesiąca, który następuje po miesiącu, w którym wystawiono fakturę lub ten dokument - w przypadku sprzedaży energii elektrycznej nabywcy końcowemu na terytorium kraju.

Jednoznacznie zapisano też w ustawie jednokrotność opodatkowania energii elektrycznej. Ponadto straty, które są wyłączone spod opodatkowania, nie obejmują nielegalnie pobranej energii. Natomiast w przypadku ujawnienia takich strat i identyfikacji podmiotu odpowiedzialnego za nielegalny pobór energii za podatnika będzie uznawało się wówczas ten właśnie podmiot.

● unormowanie krajowego systemu teleinformatycznego służącego do obsługi przemieszczania wyrobów akcyzowych z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy (dalej: system) i potwierdzania odbioru wyrobów za pośrednictwem tego systemu,

● uregulowanie kwestii związanych z elektroniczną obsługą zabezpieczeń akcyzowych w związku z wprowadzeniem systemu,

● wprowadzenie definicji zawieszającej procedury celne i zmiana definicji importu,

● wprowadzenie instytucji "zarejestrowanego wysyłającego" w celu umożliwienia szerszego zastosowania procedury zawieszenia poboru akcyzy w stosunku do importowanych wyrobów akcyzowych,

● zastąpienie stosowanych dotychczas instytucji zarejestrowanego handlowca i niezarejestrowanego handlowca jedną instytucją zarejestrowanego odbiorcy,

● określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia nieprawidłowości w trakcie przemieszczania wyrobów akcyzowych dopuszczonych do konsumpcji na terytorium UE,

● umożliwienie uproszczenia zasad opodatkowania akcyzą wyrobów akcyzowych używanych do budowy i utrzymania mostów transgranicznych.

Do podstawowych zmian związanych z koniecznością uwzględnienia potrzeb praktyki w zakresie stosowania przepisów akcyzowych należy zaliczyć:

● opodatkowanie zużycia nabywanej na własne potrzeby energii elektrycznej przez podmioty posiadające koncesję na wytwarzanie energii elektrycznej,

● wprowadzenie regulacji mającej na celu zapobieżenie podwójnemu opodatkowaniu akcyzą energii elektrycznej, w sytuacji gdy energia elektryczna, od której akcyza została zapłacona w należnej wysokości, stanie się ponownie przedmiotem czynności podlegającej opodatkowaniu,

● wprowadzenie regulacji przewidującej powstanie obowiązku podatkowego w przypadku niedopełnienia obowiązku prowadzenia ewidencji przez podmioty zużywające prowadzące działalność gospodarczą z wykorzystaniem wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na przeznaczenie,

● uregulowanie zasad dokonywania ponownego wprowadzenia do składu podatkowego wyrobów akcyzowych zwolnionych od akcyzy ze względu na przeznaczenie, niedostarczonych ze składu podatkowego do podmiotu pośredniczącego albo do podmiotu zużywającego, jak również dostarczonych do tych podmiotów, ale zwracanych przez nie, np. w wyniku reklamacji,

● ograniczenie zakresu podmiotów, które mogą złożyć zabezpieczenie akcyzowe w miejsce podatnika akcyzy,

● unormowanie odpowiedniego stosowania tzw. wiążących informacji taryfowych (WIT) wydawanych na podstawie przepisów prawa celnego, w sprawach z zakresu podatku akcyzowego przez organy podatkowe i podmioty prowadzące działalność w zakresie wyrobów akcyzowych,

● wydawanie zbiorczych dokumentów potwierdzających zapłatę akcyzy od większej liczby nabytych wewnątrzwspólnotowo samochodów osobowych.

Nowelizacja ustawy akcyzowej doprecyzowuje pewne definicje, np. eksportu, importu i dostawy wewnątrzwspólnotowej

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 151, poz. 1013).