Celnicy kwestionują rodzaj ciężarowego pojazdu sprowadzonego z Unii Europejskiej

Od dłuższego czasu obserwujemy spory w zakresie podatku akcyzowego między urzędami celnymi a podatnikami, którzy sprowadzili samochody z zagranicy. Spory dotyczą samochodów sprowadzanych w ramach importu lub wewnątrzwspólnotowego nabycia jako samochody ciężarowe (które taką klasyfikację miały w kraju pochodzenia, np. w Niemczech, Holandii), a następnie rejestrowanych z identyczną klasyfikacją w Polsce, bez żadnych wątpliwości ze strony urzędów komunikacji.

Autonomia pojęcia

Tymczasem zdaniem urzędów celnych uznanie danego samochodu za ciężarowy według ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 j.t. z późn. zm.) albo ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 j.t. z późn. zm.), ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 j.t. z późn. zm.) czy ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 j.t. z późn. zm.) nie przesądza ostatecznie o uznaniu go za samochód ciężarowy na gruncie ustawy o podatku akcyzowym. Wszystko przez autonomiczną definicję samochodu osobowego na gruncie ustawy o podatku akcyzowym.

Na podstawie art. 100 ust. 2 tego aktu prawnego opodatkowaniu podlegają import i wewnątrzwspólnotowe nabycie samochodów osobowych niezarejestrowanych wcześniej na terenie kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym (zarówno nowe, jak i używane). Podatnikami akcyzy od samochodów osobowych są importerzy i podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego (art. 102 ust. 1 omawianej ustawy). Obowiązek podatkowy w akcyzie od samochodów osobowych powstaje przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu, np. z dniem przemieszczenia samochodu osobowego z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju - jeżeli nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym nastąpiło przed przemieszczeniem samochodu na terytorium kraju (art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym) lub z dniem powstania długu celnego, jeżeli samochód był importowany.

Obowiązek podatkowy

Podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych, niezarejestrowanych na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, są zobowiązane po dokonaniu jego przemieszczenia na terytorium kraju, bez wezwania organu podatkowego złożyć deklarację uproszczoną, według ustalonego wzoru, właściwemu naczelnikowi urzędu celnego w terminie 14 dni, licząc od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji samochodu osobowego na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym (art. 106 ust. 2 omawianej ustawy). Zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o podatku akcyzowym termin płatności podatku wynosi 30, licząc od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji.

Natomiast importerzy mają obowiązek zadeklarować podatek akcyzowy w zgłoszeniu celnym na dokumencie SAD. Termin płatności podatku akcyzowego w przypadku importu regulują przepisy celne.

Stawka akcyzy na samochody osobowe została określona w art. 105 wspomnianej ustawy.

Spór o dwa kody

Nietrudno się domyślić, że istotą sporów organów celnych z podatnikami jest ustalenie kodu Nomenklatury Scalonej pojazdu przywiezionego do Polski. W odniesieniu do spornych samochodów możliwe jest zastosowanie dwóch kodów Nomenklatury - 8703 (samochody osobowe) i 8704 (pojazdy, samochody do transportu towarowego).

Szczególnie problematyczne są sprawy dotyczące samochodów przerabianych jeszcze przed sprowadzeniem do Polski, np. samochód kombi pozbawiony tylnego rzędu siedzeń, oraz samochodów o podwójnym przeznaczeniu, tj. takich, którymi można przewozić zarówno osoby, jak i towary (uniwersalne, osobowo-ciężarowe). Najczęściej tego rodzaju spory dotyczą samochodów typu mercedes benz VITO 110D, toyota hiace, volkswagen transporter, peugeot boxer.

Nomenklatura taryfowa

Do celów poboru akcyzy i obowiązku oznaczania znakami akcyzy w imporcie oraz w dostawie i nabyciu wewnątrzwspólnotowym stosuje się klasyfikację wyrobów akcyzowych w układzie odpowiadającym Nomenklaturze Scalonej (CN), zgodną z rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2658/87 z 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (art. 3 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym). Niestety w poszczególnych sprawach błędnie stosowana jest Nomenklatura CN obowiązująca w dacie nabycia pojazdu wbrew treści art. 3 ust. 2 ustawy o podatku akcyzowym), zgodnie z którym tylko zmiany w Nomenklaturze Scalonej (CN) określone w ustawie powodują zmiany w opodatkowaniu akcyzą wyrobów akcyzowych i samochodów osobowych.

Klasyfikacja wyrobów akcyzowych w Nomenklaturze CN oparta jest na założeniu, że do każdego importowanego towaru przypisany jest jeden odpowiedni kod Taryfy Celnej z przyporządkowaną do niego stawką celną. Towar jest zawsze klasyfikowany do jednej i tej samej pozycji lub podpozycji, z wyłączeniem wszystkich innych, które mogłyby być brane pod uwagę. Klasyfikacji taryfowej towarów dokonuje się na podstawie: Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej; uwag do sekcji i działów do Taryfy, które decydują o tym, jak należy klasyfikować poszczególne towary; ustaleń dotyczących praktyki klasyfikacyjnej takich towarów w krajach Unii Europejskiej oraz dostępnych danych dotyczących danego produktu. Reguły interpretacji stosuje się w kolejności ich występowania. Pierwsza z reguł wskazuje, że dla celów prawnych klasyfikację towarów należy ustalać zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji oraz działów (a nie w oparciu o tytuły sekcji, działów i rozdziałów, bo te mają znaczenie wyłącznie orientacyjne) oraz zgodnie z dalszymi regułami, o ile te nie pozostają w sprzeczności z regułą pierwszą. Oznacza to, że kolejne reguły mogą być stosowane tylko wtedy, gdy taryfikacja nie jest możliwa w oparciu o brzmienie pozycji i uwag do sekcji lub działów. Ponadto do interpretacji zakresu poszczególnych pozycji taryfowych w istotny sposób przyczyniają się Noty Wyjaśniające do CN, będące efektem pracy Sekcji Nomenklatury Taryfowej i Statystycznej Komitetu Kodeksu Celnego, przyjmowane przez Komisję Europejską na mocy art. 9 ust. 1 lit. a) oraz art. 10 rozporządzenia (EWG) nr 2658/87. Noty Wyjaśniające do Nomenklatury Scalonej mogą odwoływać się do Not Wyjaśniających do Systemu Zharmonizowanego, które uważane są za ich dopełnienie oraz są stosowane w połączeniu z nimi.

W przypadku gdy cechy i właściwości pojazdu, m.in. jego wyposażenie i ogólny wygląd, nie pozwalają w sposób jednoznaczny nadać pojazdowi odpowiedniego kodu Nomenklatury CN, konieczne jest zastosowanie właśnie dodatkowych kryteriów wskazanych np. w Notach Wyjaśniających do Systemu Zharmonizowanego.

Homologacja drugorzędna

W przeanalizowanych przez nas sprawach organy celne ustalały ,,zasadnicze przeznaczenia do przewozu osób" pojazdu w oparciu o polskie wyjaśnienia do Taryfy Celej z załącznika do obwieszczenia ministra finansów z 1 czerwca 2006 r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy Celnej (M.P. nr 86, poz. 880) i powoływały ten dokument w podstawie prawnej decyzji, mimo że po pierwsze, nie jest on źródłem powszechnie obowiązującego w Polsce prawa, a po drugie, art. 100 ust. 4 ustawy o podatku akcyzowym odwołuje się wprost tylko do Nomenklatury Scalonej (CN) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 271/08, LEX nr 404409 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1360/10, z bazy orzeczeń www.nsa.gov.pl). Nierzadko też ten załącznik jest jedynym źródłem kryteriów klasyfikacyjnych, mimo zaznaczenia, że wykorzystuje się go tylko pomocniczo, i z niezrozumiałych powodów urzędy celne przyjmują, że dla rozstrzygnięcia danego sporu bez znaczenia pozostaje ciężarowa klasyfikacja danego pojazdu wynikająca z homologacji producenta, wpisu w książce pojazdu, karty pojazdu czy w zagranicznym dowodzie rejestracyjnym (przeciwnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GSK 1361/06).

Błędy w ocenie

Sądy administracyjne zarzucają organom celnym również dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i niestosowanie dodatkowych pomocniczych kryteriów poza ww. wyjaśnieniami, np. proporcji ładowności przypadającej na część pasażerską i towarową w przypadku niejednoznacznego charakteru i przeznaczenia pojazdu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 1110/11, oraz z 4 października 2011 r., sygn. akt IIISA/Łd 686/11).

Ponadto w wyniku kontroli legalności decyzji organów celnych przez sądy administracyjne jako jeden z błędów organów celnych wskazywane są arbitralne i selektywne ustalanie oraz ocena cech, które decydują o ,,zasadniczym przeznaczeniu do przewozu osób". Przy czym cecha/cechy najczęściej wybierane przez urzędy celne to cecha/cechy właściwa/właściwe wszelkim pojazdom, w których mogą być przewożone osoby w miejsce pożądanej i prawidłowej oceny w oparciu o całokształt obiektywnych cech danego pojazdu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 271/08, prawomocny). W szczególności organy celne koncentrują swoją ocenę na tej części samochodu, w której mogą być przewożone osoby, zupełnie pomijając podczas oceny część towarową.

Inne błędy zarzucane organom celnym to:

pomijanie argumentów interpretacyjnych dotyczących sformułowania ,,zasadnicze przeznaczenie do przewozu osób", wynikających z jednolitego orzecznictwa polskich sądów administracyjnych do art. 100 ust. 4 ustawy o podatku akcyzowym oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (dawniej Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości) dotyczącego interpretacji pojęć występujących w Nomenklaturze Scalonej, np. ze sprawy C-486/06 (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 799/11) czy z połączonych spraw C-288 i 289/09,

zbudowanie uzasadnienia faktycznego decyzji, którego zadaniem jest pokazanie za pomocą słów obrazu rzeczywistości wynikającej z dowodów (fotografii, oględzin, dokumentów urzędowych i prywatnych) pełnego niejasności, a nawet oczywistych sprzeczności w porównaniu z obrazem, który wynika z przeprowadzonych ww. dowodów z uwagi na beztroską zamianę, pomijanie czy dodawanie słów przedstawiających stan faktyczny sprawy.

Jak się bronić

Podatnikom, którzy weszli w spór z organami celnymi w przedmiocie wymiaru podatku akcyzowego od sprowadzonego samochodu, sugerujemy podjęcie próby obrony swojego stanowiska już na etapie sporu przed naczelnikiem urzędu celnego. Ważnym elementem tej obrony jest też zweryfikowanie prawidłowości stanowiska naczelnika urzędu celnego przez wojewódzki sąd administracyjny. Sprawa każdego klienta wymaga indywidualnego podejścia i oceny szans powodzenia. Sprawy tego rodzaju nie należą do łatwych, a ich wynik, jak zwykle w postępowaniach podatkowych wymagających zgromadzenia i oceny materiału dowodowego, jest trudny do przewidzenia. Niemniej jednak, w wielu przypadkach, zwłaszcza dotyczących znacznych kwot, warto podjąć się obrony swoich praw, z dużym dystansem podchodząc do stanowiska prezentowanego przez funkcjonariuszy służby celnej podczas postępowania podatkowego i stanowiska wynikającego z decyzji naczelnika urzędu celnego.

Tylko auta osobowe

W rozumieniu ustawy o podatku akcyzowym import czy wewnątrzwspólnotowe nabycie samochodu ciężarowego nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem. Natomiast import czy wewnątrzwspólnotowe nabycie samochodu osobowego obciążają podatnika obowiązkiem zapłacenia podatku akcyzowego.

Definicja ustawowa

Dla potrzeb podatku akcyzowego - zgodnie z art. 100 ust. 4 ustawy o podatku akcyzowym - przez samochody osobowe rozumie się pojazdy samochodowe i pozostałe pojazdy mechaniczne objęte pozycją CN 8703 Nomenklatury Scalonej, przeznaczone zasadniczo do przewozu osób (inne niż objęte poz. CN 8702), włącznie z samochodami osobowo-towarowymi (kombi) oraz samochodami wyścigowymi.

Ważne

W przypadku gdy cechy i właściwości sprowadzonego pojazdu, m.in. jego wyposażenie i ogólny wygląd, nie pozwalają w sposób jednoznaczny nadać pojazdowi któregoś z kodów Nomenklatury Scalonej, konieczne jest zastosowanie dodatkowych kryteriów wskazanych np. w Notach Wyjaśniających do Systemu Zharmonizowanego lub też przeprowadzenie testu ładowności

@RY1@i02/2012/079/i02.2012.079.071000500.803.jpg@RY2@

Maria Pietrzyk-Wdowiak, doradca podatkowy w Kancelarii Taxline

Maria Pietrzyk-Wdowiak

doradca podatkowy w Kancelarii Taxline

Podstawa prawna

Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 z późn. zm.).