Czy fiskus może badać celowość kosztów

konsultant w TPA Horwath

Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez sądy administracyjne oraz organy podatkowe, organy są uprawnione do oceny celowości ponoszonych wydatków (kosztów). Nie oznacza to jednak dowolności w takim postępowaniu, ponieważ muszą one stosować ogólne zasady prowadzenia postępowania, m.in. powinny zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz ich postępowanie powinno budzić zaufanie podatników.

Dodatkowo, jak wskazuje NSA (wyrok z 20 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2127/04), dokonując oceny, organy powinny kierować się logiką i doświadczeniem życiowym. Analizując racjonalność poniesionych wydatków, powinny w szczególności mieć na uwadze, że to podatnik w momencie podejmowania decyzji oceniał racjonalność wydatku, w konsekwencji wydaje się, że powinny również uwzględnić wiedzę i doświadczenie, jakie posiadał podatnik oraz panujące wówczas okoliczności.

W praktyce można zauważyć pewnego rodzaju domniemanie racjonalności ponoszonych wydatków, które może być obalone z inicjatywy organów podatkowych. Mając na uwadze wspomniane zasady postępowania podatkowego oraz stanowisko sądów, wydaje się, że do takiego obalenia może dojść jedynie, gdy organ wykaże, że postępowanie podatnika stało w oczywistej sprzeczności z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności. Co do zasady, dopiero takie zachowanie będzie świadczyło o niecelowości ponoszonych wydatków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (wyrok z 23 września 2008 r., sygn. akt I SA/Po 28/08) wskazuje, że to na podatniku spoczywa obowiązek udowodnienia faktu wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego między poniesionym wydatkiem a przychodem. Wydaje się więc, że istotną kwestią z punktu widzenia podatnika jest dokładne udokumentowanie, że poniósł wydatki w celu osiągnięcia przychodu, gdyż właśnie na dokumentach opierać się będą organy, oceniając celowość ponoszonych wydatków.

Prawidłowe udokumentowanie nie jest jednak warunkiem uznania wydatków za koszt uzyskania przychodów. Jak wynika z wyroku NSA, nawet gdy wydatek nie został prawidłowo udokumentowany, a z okoliczności sprawy wynika, że został poniesiony w celu osiągnięcia przychodów, organy nie mogą odmówić podatnikowi prawa do zaliczenia go do kosztów (wyrok z 13 marca 2001 r., sygn. akt III SA 68/00).

Ewa Matyszewska

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).