Czy błędnie wystawione paragony uzasadniają oszacowanie obrotu

@RY1@i02/2011/176/i02.2011.176.086.0009.001.jpg@RY2@

Dr Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy

Metoda oszacowania podstawy opodatkowania występuje praktycznie w każdej ustawie podatkowej. Przykładowo w podatku dochodowym od osób fizycznych jest to art. 24b ustawy o PIT. Generalnie, w sferze procesowej, zagadnienie to reguluje art. 23 Ordynacji podatkowej. Wskazuje on zarówno na przesłanki, jak też metody szacowania dochodu lub obrotu, odpowiednio na potrzeby podatku dochodowego lub VAT.

W kontekście opisanej sytuacji trudno jednoznacznie wskazać powód dokonanego oszacowania. Domniemywać należy, że organy podatkowe uznały wystawiane paragony fiskalne jako dowody niedokumentujące rzeczywistej sprzedaży. Doprowadziło to w konsekwencji do uznania ksiąg podatkowych jako nierzetelnych, co wypełniło przesłankę szacowania podstawy opodatkowania zawartą w art. 23 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej (tj. dane zawarte w księgach podatkowych nie pozwalają na określenie tej podstawy).

Podkreślenia wymaga, że szacowanie nie jest procesem polegającym na pominięciu rzeczywistej wartości transakcji dokonanych przez podatnika, lecz jest to działanie mające na celu jedynie odtworzenie tej wartości (por. wyrok NSA z 29 października 2010 r., sygn. akt I FSK 1809/09). Tym samym organ podatkowy musiał stwierdzić, że nie jest możliwe ustalenie faktycznej kwoty dochodu lub obrotu zgodnie z innymi dokumentami okazanymi przez podatnika. Nie przeszkadza to oczywiście na etapie postępowania odwoławczego w przytaczaniu nowych faktów i dowodów na uzasadnienie faktycznej wielkości dochodu lub obrotu. Przepisy nakazują bowiem odstąpić od oszacowania, jeżeli dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania (art. 23 par. 2 Ordynacji podatkowej). Jest to istotne w kontekście dalszych środków zaskarżenia.

Zasadność wniesienia skargi do sądu administracyjnego oceniać można ostatecznie po wydanej przez dyrektora izby skarbowej decyzji. Wskazać jednak należy, że kontrola sądów administracyjnych następuje co do zgodności z prawem wydanej decyzji podatkowej. Jest to zatem rozstrzygnięcie tzw. kasacyjne, a nie merytoryczne. W konsekwencji oznacza to, że sąd administracyjny bada wyłącznie poprawność dokonanego oszacowania co do jego zgodności z prawem. Nie jest natomiast uprawniony do weryfikacji finansowych aspektów oszacowania. Przykładowo w jednym z orzeczeń sąd wskazał, że jego kontroli podlega nie sam wybór metody oszacowania, lecz to, czy zastosowane w tej metodzie dane znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym (wyrok WSA w Gliwicach z 13 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 438/10). Jest to ważne w kontekście przepisu, który na organy podatkowe nakłada obowiązek uzasadnienia wyboru metody oszacowania (art. 23 par. 5 Ordynacji podatkowej).

W praktyce obowiązujący model kontroli sądów administracyjnych nad decyzjami podatkowymi ogranicza możliwość weryfikacji przez sąd zasadności przyjętej metody szacowania oraz doboru danych źródłowych. Tym samym sugerować należy podatnikowi, aby w możliwie szeroki sposób starał się udowodnić faktyczną wielkość sprzedaży oraz rzeczywiste poniesiony koszty na etapie odwoławczym. Po wydaniu decyzji przez dyrektora izby skarbowej, która utrzymywać będzie szacunek podstawy opodatkowania określony w decyzji organu pierwszej instancji, wzruszenie takiego orzeczenia w postępowaniu sądowym może być znacznie trudniejsze.

MGM