W jakich okolicznościach bliscy podatnika odpowiedzą za jego zaległości

Czy inni odpowiadają za zaległe podatki

@RY1@i02/2012/197/i02.2012.197.18300150e.813.jpg@RY2@

Zasadą jest, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania podatkowe. Jest to odpowiedzialność pełna. Jednak za zobowiązania podatkowe odpowiada również małżonek podatnika, jeśli oboje łączy wspólność majątkowa. Ordynacja podatkowa przewiduje również odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe. Osoby te w określonych przypadkach mogą odpowiadać całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem. Osoby trzecie to m.in. rozwiedziony małżonek podatnika, członek rodziny podatnika, wspólnik spółki osobowej, członek zarządu spółki posiadającej osobowość prawną, nabywca przedsiębiorstwa (zorganizowanej części przedsiębiorstwa).

Jednocześnie jednak podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania z przychodów ze stosunku pracy, z działalności wykonywanej osobiście czy przychodów z praw autorskich, do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik. W konsekwencji, jeśli brak jest odpowiedzialności podatnika za takie uszczuplenie podatku, to również brak jest odpowiedzialności innych osób.

Co do zasady, postępowanie w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej nie może zostać wszczęte wcześniej niż z upływem terminu płatności podatku, dniem doręczenia decyzji podatkowej lub dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jednak egzekucja wobec osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wtedy, gdy bezskuteczna w całości lub w części okazała się egzekucja z majątku podatnika.

Podstawa prawna

Art. 26, art. 26a, art. 108 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy jeden małżonek odpowiada za podatki drugiego

@RY1@i02/2012/197/i02.2012.197.18300150e.814.jpg@RY2@

W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność podatnika obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. W przypadku odpowiedzialności podatkowej nie występuje jednak ograniczenie odpowiedzialności do wybranych składników majątku wspólnego. Taką odpowiedzialność określa art. 29 par. 1 Ordynacji podatkowej. Małżonek podatnika, pozostający z nim we wspólnocie majątkowej, nie ma więc wpływu na postępowanie wymiarowe dotyczące zobowiązania podatkowego dla podatnika.

Z przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika również, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego osoby zobowiązanej i jej małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

Wspólność majątkowa dla celów orzeczenia odpowiedzialności podatkowej jest jednak znoszona od dnia wskazanego w prawomocnym orzeczeniu znoszącym wspólność majątkową. Jeśli więc zobowiązanie podatkowe powstało przed zawarciem umowy o ograniczeniu wspólności majątkowej małżeńskiej, to urząd skarbowy, prowadząc egzekucję podatku, ma roszczenie do majątku wspólnego. O ile nawet dwoje małżonków ograniczy lub wyłączy wspólność majątkową małżeńską, to jeden małżonek podatnika może ponosić odpowiedzialność za zaległości podatkowe drugiego na zasadach odpowiedzialności osób trzecich, przewidzianych dla członków rodziny podatnika.

Podstawa prawna

Art. 29 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Art. 27c ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015).

Czy syn podatnika odpowiada za zaległe podatki ojca

@RY1@i02/2012/197/i02.2012.197.18300150e.815.jpg@RY2@

Przepisy Ordynacji podatkowej określają, że członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności. Tym samym, jeśli syn podatnika współdziałał z nim przy prowadzeniu działalności gospodarczej lub czerpał z tego korzyści, to naczelnik urzędu skarbowego może orzec o jego odpowiedzialności jak osoby trzeciej. Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wysokości uzyskanych korzyści.

Korzyści takie nie mogą być jednak utożsamiane z uzyskiwanym od podatnika wynagrodzeniem, np. z tytułu umowy o pracę, umowy-zlecenia czy innej umowy o świadczenie usług. Nie są to bowiem korzyści osiągane z działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika, ale jest to wynagrodzenie za wykonaną na rzecz podatnika pracę lub usługi.

Za członków rodziny podatnika uważa się zstępnych (np. syn, wnuk), wstępnych (np. ojciec, dziadek), rodzeństwo, małżonków zstępnych, ale także osobę pozostającą w stosunku przysposobienia (adoptowanie) oraz pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu.

Takiej odpowiedzialności podlegają również małżonkowie, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej, których wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd, oraz małżonkowie pozostający w separacji.

Odpowiedzialność członków rodziny nie obejmuje jednak tych osób, które w okresie stałego współdziałania z podatnikiem przy jego działalności gospodarczej były osobami, wobec których na podatniku ciążył obowiązek alimentacyjny. Odpowiedzialność ta nie dotyczy więc ewentualnych korzyści czerpanych z działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika w zakresie wynikającym z obowiązku alimentacyjnego.

Podstawa prawna

Art. 111 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy żona odpowiada za zaległy VAT spółki męża

@RY1@i02/2012/197/i02.2012.197.18300150e.816.jpg@RY2@

Zgodnie z przepisami ustawy o VAT podatnikiem są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Jeśli działalność gospodarczą wykonuje spółka cywilna, to ona jako jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej jest podatnikiem tego podatku. Mąż jako były wspólnik spółki nie jest podatnikiem tego podatku. Tym samym nie powstaje w tym przypadku odpowiedzialność małżonka za zaległości podatnika - męża, która wynika z art. 29 par. 1 Ordynacji podatkowej. W stosunku do męża mogła zostać orzeczona odpowiedzialność za zaległe podatki spółki jako osoby trzeciej. Tym samym urząd nie może odmówić wydania żonie męża zaświadczenia o nieposiadaniu zaległości podatkowych.

Podstawa prawna

Art. 29 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Art. 15 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Czy rozwiedziona żona odpowiada za zaległe podatki męża

@RY1@i02/2012/197/i02.2012.197.18300150e.817.jpg@RY2@

Rozwiedziony małżonek jest osobą trzecią wobec podatnika i może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za zaległe podatki byłego małżonka. Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej. Odpowiedzialność ta jest jednak ograniczona do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym.

W przypadku odpowiedzialności osób trzecich osoby te odpowiadają nie tylko za zaległości podatkowe podatnika. Zakres odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej rozciąga się na należność główną i na odsetki za zwłokę, a także podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów oraz na koszty postępowania egzekucyjnego. Jednak w przypadku rozwiedzionego małżonka odpowiedzialność podatkowa nie obejmuje niepobranych należności przez płatników lub inkasentów oraz odsetek za zwłokę, jak również kosztów egzekucyjnych, powstałych po dniu uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie.

Podstawa prawna

Art. 107, art. 110 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.).

Czy spadkobierca podatnika odpowiada za jego zaległości

@RY1@i02/2012/197/i02.2012.197.18300150e.818.jpg@RY2@

Spadkobiercy podatnika nie odpowiadają na zasadzie odpowiedzialności osób trzecich. Jednak do ich odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Wynika więc z tego, że zakres odpowiedzialności spadkobiercy zależy od tego, czy spadek przyjął, czy też go odrzucił. Jeśli spadkobierca spadek odrzuci, to nie będzie odpowiedzialny za zobowiązania podatkowe podatnika. Jeśli natomiast przyjmie spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to będzie odpowiadać całym swoim majątkiem za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, ale tylko do wysokości wartości uzyskanego udziału w spadku.

Decyzja organu podatkowego o odpowiedzialności spadkobiercy może dotyczyć zaległości podatkowej. Może to być jednak również nadpłata, jeżeli w zeznaniu lub w deklaracji została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a organ podatkowy dokonał jej zwrotu lub zaliczenia na poczet zaległości podatkowych bądź bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych. Będzie to również zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej.

Podstawa prawna

Art. 98 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl