Kiedy można stwierdzić nieważności decyzji

prawnik, WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Każda decyzja administracyjna (podatkowa) powinna być zgodna z obowiązującym prawem. Jeżeli została wydana z rażącym naruszeniem prawa, powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. W tym celu ustawodawca wprowadził instytucję stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie w przedmiocie nieważności decyzji wszczynane jest z urzędu (w praktyce organy rzadko je wszczynają) lub na żądanie strony. Osobą uprawnioną do jego zainicjowania będzie nie tylko strona decyzji ostatecznej, lecz także każdy, kto ma interes prawny w wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność danej decyzji ostatecznej. Co do zasady, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia (np. w przypadku decyzji urzędu skarbowego wniosek składa się do izby skarbowej). Organ podatkowy odmówi wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia wadliwej decyzji lub oddalenia skargi na tę decyzję przez sąd administracyjny. Należy podkreślić, iż jest to termin zawity (nie może zostać przekroczony). Przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji zostały wprost wymienione w art. 247 Ordynacji podatkowej. Obecnie jest 8 przesłanek, które stanowią katalog zamknięty.

Organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Przez właściwość należy rozumieć umocowanie poszczególnych organów podatkowych do rozstrzygnięcia określonej sprawy. W praktyce z uwagi na to, że organy podatkowe obowiązane są do badania swojej właściwości z urzędu stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyn występuje bardzo rzadko.

Znacznie częściej przesłanką jest brak podstawy prawnej do wydania decyzji. Sytuacja taka wystąpi, gdy decyzja nie znajduje podstawy w żadnym z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, zawartych w ustawie lub akcie wydanym na podstawie ustawy. Ponadto decyzja powinna zostać uznana za nieważną, gdy jej wydanie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Co do zasady, o rażącym naruszeniu prawa można mówić nie wtedy, kiedy dokonano błędnej wykładni prawa, ale gdy przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. Naruszenie prawa ma charakter rażący, jeśli decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zdarzeniu ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa lub ich odmówiono albo też wbrew wszystkim przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Należy jednak pamiętać, że nie każde naruszenie prawa może być uznane za rażące. Nie będzie nim np. przyjęcie odmiennej od innych organów interpretacji dwuznacznie brzmiących przepisów czy też brak możliwości zapoznania się i wypowiedzenia przez stronę na temat zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie narusza rażąco prawa decyzja wymiarowa wydana przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, której doręczenie nastąpiło po tym terminie.

Organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W tym przypadku musi zachodzić tożsamość decyzji (tzn. muszą wystąpić w niej te same podmioty, taki sam przedmiot spraw, jest w nich identyczny stan prawny oraz taki sam stan faktyczny).

Kolejną przesłanką jest skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną. Za stronę w postępowaniu podatkowym uznaje się m.in. podatnika lub jego następcę prawnego, którzy żądają czynności określonego organu podatkowego ze względu na swój interes prawny. Do kogo skierowana jest decyzja, decyduje jej treść. Przesłanka trwałej niewykonalności decyzji od dnia jej wydania została przeniesiona wprost z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i na gruncie postępowań podatkowych występuje sporadycznie. W praktyce może ona wystąpić w sytuacji, gdy organ podatkowy określi w decyzji termin zapłaty podatku przed dniem jej wydania. Pozostałymi przesłankami prowadzącymi do nieważności decyzji będzie wystąpienie wad powodujących nieważność decyzji z mocy przepisów szczególnych oraz wydanie decyzji ostatecznej powodującej w razie jej wykonania czyn karalny.

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).