W jakich sytuacjach można wystąpić o ulgę w zapłacie podatku

Każdy podatnik, który ma trudności z terminowym regulowaniem należności względem fiskusa, może wystąpić do urzędu skarbowego z wnioskiem o udzielenie specjalnej ulgi. Z tego uprawnienia, regulowanego przepisami Ordynacji podatkowej, mogą korzystać także przedsiębiorcy. Dzięki przyznanej uldze przedsiębiorca zyskuje możliwość odroczenia w czasie zapłaty, rozłożenie jej na raty, a nawet umorzenie zobowiązania lub zaległości podatkowej, nie narażając się przy tym na sankcje finansowe w postaci odsetek czy grzywien, które mogą być nakładane w ramach odpowiedzialności karnej skarbowej, w przypadku braku regulowania swoich zobowiązań podatkowych lub spóźnionych wpłat.

Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość udzielania na wniosek podatnika ulg w spłacie zobowiązań podatkowych w różnych formach. Należy do nich:

● odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenie zapłaty podatku na raty,

● odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek określonych w decyzji, o której mowa w art. 53a Ordynacji,

● umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.

Warunki do spełnienia

Przesłankami udzielenia ulg w spłacie zobowiązań podatkowych jest ważny interes podatnika lub interes publiczny. Pojęcia te nie zostały zdefiniowane i są one niedookreślone, co oznacza, że w praktyce spełnienie takiego wymogu jest zawsze oceniane z uwzględnieniem konkretnych okoliczności występujących w danej sprawie.

To, jakie okoliczności powinny być brane pod uwagę przy ocenie przesłanek udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, wynika głównie z orzecznictwa sądów administracyjnych. Przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (wyrok NSA z 19 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 619/09). Z dotychczasowego orzecznictwa wynika, że z ważnym interesem podatnika mamy do czynienia np. wówczas, gdy podatnik wskutek zdarzeń losowych utracił możliwość osiągania przychodów (zarobkowania).

Ulga dla przedsiębiorcy

Organ podatkowy może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych przedsiębiorcom, jeżeli oprócz przesłanek ważnego interesu lub interesu publicznego zostaną spełnione warunki wymienione w art. 67b Ordynacji podatkowej, czyli:

● ulgi nie stanowią pomocy publicznej,

● ulgi są tzw. pomocą de minimis (ze względu na swą małą wartość nie powodują zakłócenia konkurencji w wymiarze unijnym),

● ulgi są pomocą publiczną udzieloną na cele wymienione w Ordynacji podatkowej, m.in. na szkolenia, zatrudnienie, na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, naprawienie szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia.

W większości przypadków, w których ulga w spłacie zobowiązań podatkowych przyznawana jest przedsiębiorcy, mamy do czynienia z pomocą publiczną. Kwestie tej pomocy reguluje ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 z późn. zm.). Pomocą publiczną jest pomoc państwa spełniającą warunki określone w art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zgodnie z przepisami traktatu, zasadą jest, że zamiar udzielenia takiej pomocy musi być notyfikowany Komisji Europejskiej (KE), a pomoc nie może być udzielona bez wyrażenia zgody przez komisję.

Od obowiązku zgłoszenia pomocy zwolniona jest jednak pomoc de minimis, a także pomoc udzielana w ramach wyłączeń grupowych (wskazana pomoc m.in. na szkolenia, zatrudnienie, pomoc małym i średnim przedsiębiorcom, która jest przyznawana po spełnieniu przez podatnika warunków określonych w rozporządzeniach KE oraz krajowych rozporządzeniach Rady Ministrów, m.in. z 31 marca 2009 r. w sprawie udzielania niektórych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc publiczną na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw (Dz.U. nr 59, poz. 488). Także w tych przypadkach pomoc nie może być przyznana, jeżeli nie są spełnione warunki zawarte w przepisach unijnych oraz zgodnych z nimi regulacjami krajowymi, np. pomoc de minimis nie może być udzielana przedsiębiorcom w trudnej sytuacji ekonomicznej, w rozumieniu unijnych wytycznych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw. [Przykład 2]

Sporządzenie wniosku

Urząd skarbowy udziela ulgi na pisemny wniosek podatnika. Nie ma urzędowego wzoru takiego wniosku. W praktyce urzędy skarbowe udostępniają podatnikom własne wzory druków. Wniosek zawsze powinien zawierać: dane podatnika, adres siedziby, NIP, rodzaj ulgi podatkowej (np. rozłożenie podatku na raty), okres i wysokość zobowiązania, którego dotyczy wniosek, oraz uzasadnienie. [Przykład 2]

Przedsiębiorca powinien także określić formę wnioskowanej pomocy (np. pomoc de minimis, pomoc publiczna w ramach wyłączeń grupowych). W przypadku pomocy de minimis będzie trzeba przedstawić wszystkie zaświadczenia o udzieleniu tej pomocy, jakie podatnik otrzymał w ciągu ostatnich trzech lat. W innym przypadku należy przedstawić informację o otrzymanej pomocy publicznej, zawierającą w szczególności dane o dacie jej udzielenia, podstawie prawnej, formie i przeznaczeniu, ewentualnie oświadczenie o nieuzyskiwaniu pomocy.

Wniosek, który dotyczy ulgi w postaci odroczenia lub rozłożenia na raty podatku, zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, powinien także zawierać propozycję uregulowania zobowiązania, tj. terminy zapłaty, liczbę oraz wysokość rat, w których wnioskodawca chciałby uregulować należność.

Przedsiębiorcy - osoby fizyczne do wniosku dołączają dodatkowo oświadczenie o sytuacji finansowej i stanie majątkowym (druk takiego oświadczenia można pobrać w urzędzie skarbowym), a także dokumenty potwierdzające argumentację podatnika w zakresie jego ważnego interesu (lub ważnego interesu publicznego) oraz potwierdzające informacje zawarte w oświadczeniu o stanie majątkowym, świadczące o sytuacji materialnej i finansowej przedsiębiorcy. Przykładowo są to dokumenty: potwierdzające fakt uzyskiwania oraz wysokość dochodów wnioskodawcy oraz członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (np. zaświadczenie o dochodach netto z zakładu pracy, odcinek emerytury lub renty), dotyczące comiesięcznych opłat ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, raty kredytów), potwierdzające własność nieruchomości.

Z kolei osoby prawne wraz z wnioskiem powinny złożyć: sprawozdanie finansowe, ewidencję środków trwałych, wykaz długów i wierzytelności, a także inne informacje dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej (w tym aktualny wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, umowy kredytowe, leasingowe itd.).

Wniosek nie podlega opłacie.

Decyzja urzędnika

Organem właściwym do podejmowania decyzji w sprawie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych z tytułu podatków stanowiących dochód budżetu państwa, np. podatek dochodowy, VAT jest właściwy organ podatkowy pierwszej instancji, a zatem w praktyce - urząd skarbowy. Podmiot ten na podstawie całego przedstawionego przez podatnika materiału dowodowego ocenia, czy wystąpiły przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego i podejmuje decyzję. [Przykład 3]

Obowiązują tutaj ogólne terminy załatwiania spraw. W przypadku gdy konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego - organ podatkowy powinien załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu jednego miesiąca.

Ważne

Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych udzielane przedsiębiorcom stanowią z reguły - zgodnie z przepisami prawa wspólnotowego - pomoc publiczną. Pomoc taka jest dopuszczalna tylko w ściśle określonych sytuacjach, wynikających z obowiązującego prawodawstwa UE oraz krajowych regulacji

PRZYKŁADY

1 Czy rozłożenie zobowiązania podatkowego na raty zawsze stanowi pomoc publiczną

Przedsiębiorca może ubiegać się także o udzielanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, które nie stanowią pomocy publicznej. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C 115/47/ z 9 maja 2008 r.) stanowi, że każde wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są następujące warunki: jest przyznawane przez państwo lub pochodzi ze środków państwowych, udzielane jest na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku, ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów), grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE (art. 107 ust. 1 TFUE). Brak łącznego spełnienia tych przesłanek skutkuje możliwością uznania, że wsparcie jest spoza systemu pomocy publicznej. Kwestia rozstrzygnięcia, czy pomoc w spłacie podatków nie ma charakteru pomocy publicznej, każdorazowo wymaga odniesienia się do realiów danego przypadku. Wnioskowanie o przysporzenie niestanowiące pomocy publicznej dla przedsiębiorcy oznacza, że musi on wykazać, że przysporzenie nie stanowi pomocy publicznej. Jeżeli trudności przedsiębiorcy mają charakter przejściowy i są wynikiem okoliczności wyjątkowych, a udzielnie ulgi nie oznacza zmniejszenia dochodów publicznych, lecz zmierza do wyegzekwowania należności, tyle że w późniejszym terminie, jest szansa na uzyskanie ulgi, która nie będzie traktowana w kategoriach pomocy publicznej.

2 Czy ograniczenie poboru zaliczki na podatek dochodowy można uznać za pomoc publiczną

Nie. Ograniczenie poboru zaliczek reguluje art. 22 par. 2a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy, na wniosek podatnika, może ograniczyć pobór zaliczek na podatek. W takim przypadku podatnik musi uprawdopodobnić, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu przewidywanego na dany rok.

3 Czy podatnik może odwołać się od odmownej decyzji naczelnika urzędu skarbowego

Decyzja o przyznaniu ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych jest rozstrzygnięciem opartym na zasadzie uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet w przypadku występowania w sprawie kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ podatkowy może odmówić udzielenia wnioskowanej ulgi. Prawidłowość rozstrzygnięć zawartych w takich decyzjach wydanych przez naczelnika urzędu skarbowego, może być zweryfikowana przez właściwego dyrektora izby skarbowej po wniesieniu odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Z kolei decyzja organu odwoławczego może być zaskarżona do wojewódzkiego sądu, od wyroku którego przysługuje skarga kasacyjna do NSA. Warto pamiętać, że w postępowaniu podatkowym podatnik ma prawo czynnie uczestniczyć w każdym jego stadium, przeglądać akta sprawy oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy. Może również wypowiedzieć się w sprawie zebranego materiału dowodowego oraz dołączyć dokumenty mające znaczenie dla sprawy.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 67a, art. 67b ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).