Można wznowić postępowanie

@RY1@i02/2013/179/i02.2013.179.071000500.803.jpg@RY2@

27 sierpnia tego roku ukazał się w Dzienniku Ustaw, pod poz. 985, ważny dla podatników wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. (sygn. akt SK 18/09). Od chwili ogłoszenia tego wyroku każdy podatnik ma 30 dni (do 27 września) na złożenie wniosku o wznowienie postępowania dotyczącego opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł zakończonego prawomocnym wyrokiem lub decyzją, jeśli niekonstytucyjny przepis stanowił podstawę prawną wydanego aktu (dotyczy to brzmienia przepisów z lat 1998-2006). Oczywiście nie dotyczy to sytuacji, w których konkretne zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Wniosek składa się do tego organu, który wydał prawomocne rozstrzygnięcie. W sprawach toczących się organy i sądy muszą z urzędu uwzględnić wyrok trybunału. Należy pamiętać, że ani organy administracji, ani sądy nie mają obowiązku informowania podatników o wyrokach TK. Jeśli więc podatnik nie złoży wniosku we wskazanym terminie, straci szansę na ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej prawomocnym rozstrzygnięciem.

Przypomnijmy, że TK uznał za niekonstytucyjny przepis art. 20 ust. 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.), ale tylko w rozumieniu go w ten sposób, że w postępowaniu w sprawie nieujawnionych źródeł przychodów obowiązek wykazania źródeł przychodów ciąży na podatniku. W tym przypadku mamy do czynienia z tzw. wyrokiem zakresowym, co oznacza, że wskazany przepis obowiązuje nadal, ale wyłącznie w rozumieniu wskazanym przez TK. Choć Sąd Najwyższy kwestionuje prawo TK do wydawania wyroków interpretacyjnych (zakresowych), co jest domeną sądów powszechnych, to w praktyce dla podatników wyrok ten oznacza, że organy podatkowe nie mogą obecnie domagać się wykazywania przez nich źródeł przychodów - jest to wyłączny obowiązek organów podatkowych. Fiskus od lat przerzuca na podatników ciężar dowodowy, a zielone światło dawały organom w tym zakresie sądy administracyjne, wywodząc, że fakt winien udowodnić ten, kto wywodzi z niego skutki prawne. W praktyce organy podatkowe domagały się od podatników dowodów na potwierdzenie ich twierdzeń, że przychody, na które powoływali się w postępowaniach, zostały uzyskane w konkretnym okresie, np. 10 czy 20 lata temu. Trybunał słusznie nie zgodził się z taką praktyką organów podatkowych i sądów; to zasada prawa cywilnego, a nie podatkowego.

Poważniejszy problem dostrzegam w drugim niekonstytucyjnym przepisie, tj. art. 68 par. 4 Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.). To przepis licznych nadużyć tak ze strony fiskusa, jak i sądów administracyjnych. Przyjmowały one bowiem, że w odniesieniu do opodatkowania dochodów nieujawnionych art. 70 par. 1 Ordynacji może mieć zastosowanie dopiero wówczas, gdy nastąpi konkretyzacja zobowiązania podatkowego, czyli już po doręczeniu decyzji wymiarowej (por. NSA w wyroku z 26 września 2011 r., sygn. akt II FSK 513/10). Trudno zgodzić się z takim stanowiskiem, gdyż otrzymanie dochodu wiąże się, co do zasady, z powstaniem obowiązku podatkowego w PIT. W praktyce oznaczało to, że organy miały 5 lat na wydanie decyzji (art. 68 par. 4 ordynacji) i dopiero z końcem tego roku, w którym upłynął termin zapłaty podatku, liczono termin określony w art. 70 par. 1 ordynacji, a więc kolejne 5 lat, zanim zobowiązanie uległo przedawnieniu. Przy czym sądownictwo przez lata dopuszczało się ewidentnego nadużycia, przyjmując, że jeśli organ I instancji wydał decyzję przed upływem 5 lat, to organ II instancji mógł wydać decyzję kasatoryjną już po upływie 5 lat, a więc gdy de facto przedawnienie nastąpiło. Taka wykładnia nie da się pogodzić tak z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności, z art. 239a ordynacji - brakiem wykonalności decyzji nieostatecznej czy zasadą państwa prawa.

Ponieważ przepis 68 par. 4 ordynacji utraci moc po 18 miesiącach od ogłoszenia wyroku, należy spodziewać się, że organy podatkowe będą nadal go stosowały, tak jak nadal stosują niekonstytucyjny od ponad roku przepis art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji. Sądy mogą już dziś odmówić stosowania niekonstytucyjnego przepisu, ale dopiero czas pokaże, czy tak postąpią.

@RY1@i02/2013/179/i02.2013.179.071000500.804.jpg@RY2@

Wojciech Serafiński prawnik

Wojciech Serafiński

prawnik