Nieujawnione dochody podlegają 75-proc. stawce PIT

Każdy, kto kupił mieszkanie, drogi samochód czy jacht, może spodziewać się wizyty urzędnika skarbowego. Organ zainteresuje się, skąd podatnik wziął pieniądze na takie zakupy. Sprawa wyda się urzędnikom podejrzana zwłaszcza w sytuacji, gdy z wykazywanych w rocznych deklaracjach dochodów nie będą wynikały sumy pozwalające na takie inwestycje. W takim przypadku można być pewnym, że organ podatkowy rozpocznie kontrolę z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów.

Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy muszą składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Obowiązek złożenia zeznania podatkowego spoczywa zatem na wszystkich podatnikach, którzy uzyskali w roku podatkowym dochody podlegające opodatkowaniu, bez względu na to, czy wysokość tych dochodów spowodowała powstanie zobowiązania podatkowego, czy też nie. Konieczne jest przy tym wskazanie wszystkich uzyskanych w danym roku dochodów. Oznacza to, że każda zarobiona w danym roku złotówka powinna znaleźć się w rocznym PIT. Gdy podatnik tego nie zrobi, naraża się na kontrolę ze strony organu podatkowego i dotkliwe sankcje finansowe.

Kontrola taka będzie najbardziej prawdopodobna, w sytuacji gdy podatnik zacznie inwestować w nieruchomości czy samochody. Jeśli okaże się, że deklarowane w zeznaniach podatkowych dochody są niższe niż ponoszone w danym okresie wydatki, urząd skarbowy może zainteresować się, skąd podatnik ma te dodatkowe środki. Z praktyki wynika, że najczęściej kontrola z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów rozpoczyna się po zakupie nieruchomości. W takim przypadku urząd wszczyna postępowanie mające na celu wyjaśnienie, czy część posiadanych przez podatnika środków nie została ukryta przed fiskusem.

Gdy organ podatkowy rozpocznie czynności kontrolne, w pierwszej kolejności poprosi podatnika o wykazanie skąd miał środki np. na zakup mieszkania. Wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Wielokrotnie w sprawach nieujawnionych źródeł przychodów wypowiadały się sądy administracyjne. Przykładowo WSA w Szczecinie twierdzi, że nie ma znaczenia fakt, w jakim okresie zostało zgromadzone mienie, lecz czy pochodzi ono z przychodów opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania (wyrok z 4 maja 2005 r.; sygn. akt SA/Sz 2383/03).

Podstawę opodatkowania w przypadku nieujawnienia dochodów stanowi różnica między wartością majątku i jego pokrycia. W takim przypadku nie ma możliwości uwzględniania kosztów uzyskania przychodów. Gdy okaże się, że podatnik zataił dochody przed fiskusem, zostanie nałożony podatek sankcyjny w wysokości 75 proc. Dochód taki nie będzie już uwzględniany w rocznym zeznaniu podatkowym. Zwrócił na to uwagę NSA w wyroku z 11 stycznia 2001 r. (sygn. akt I SA/Łd 2048/98; niepublikowany), stwierdzając, że w razie uznania określonego dochodu (przychodu) za wymieniony w art. 30 ust. 1 ustawy o PIT (ryczałtowe opodatkowanie), nie może być on ujmowany w rocznym zeznaniu podatkowym.

Wysokość podatku od przychodów ze źródeł nieujawnionych musi zostać określona w decyzji wydanej przez organ podatkowy. Jak podkreśliło Ministerstwo Finansów w piśmie z 8 września 2001 r. (nr OS 1 Opr. 61/WT/2001) opodatkowanie przychodów ze źródeł nieujawnionych może nastąpić wyłącznie po przeprowadzeniu przez urzędy skarbowe postępowania podatkowego w trybie Ordynacji |podatkowej. Specyfika postępowania w sprawach ustalania wysokości przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych wymaga szczególnej wnikliwości w poszukiwaniu i przeprowadzaniu dowodów.

Według Ministerstwa Finansów w przypadku przychodów nieujawnionych postępowanie podatkowe musi zostać zakończone w formie decyzji. Decyzja taka musi zawierać: oznaczenie organu podatkowego; datę jej wydania; oznaczenie strony; powołanie podstawy prawnej; rozstrzygnięcie; uzasadnienie faktyczne i prawne; pouczenie o trybie odwoławczym – jeżeli od decyzji służy odwołanie; podpis osoby upoważnionej, z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego.

Jeżeli w trakcie postępowania podatkowego urząd skarbowy stwierdzi istnienie dowodów potwierdzających nieujawnienie dochodów przez podatnika, powinien wydać decyzję ustalającą PIT w wysokości 75 proc. tego dochodu. Natomiast jeżeli w trakcie postępowania podatkowego urząd skarbowy nie stwierdzi nadwyżki wydatków nad przychodami, wówczas zobowiązany jest wydać decyzję umarzającą postępowanie podatkowe z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Jeżeli postępowanie podatkowe z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania.

Trzeba też podkreślić, że podatnik, który przyzna się do zatajenia dochodów i sam wykaże je w korekcie deklaracji podatkowej, nie będzie musiał zapłacić 75-proc. PIT. Wtedy zapłaci podatek według skali podatkowej wraz z należnymi odsetkami podatkowym za zwłokę. Obecnie stawka odsetek dla fiskusa wynosi 10 proc. w skali roku.

Podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Jedna stawka dzienna nie może być niższa od 1/30 części minimalnego wynagrodzenia. Nie może też przekraczać jej 400-krotności. Przy obecnie obowiązującej wysokości minimalnego wynagrodzenia rozpiętość stawki dziennej kształtuje się od 42,53 zł do 17 012 zł. Natomiast kara pozbawienia wolności obecnie wymierzana jest w dniach, miesiącach i latach. Może trwać od pięciu dni do pięciu lat.

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. Natomiast gdy kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.