Czy organ może żądać od podatnika dowolnych dokumentów

radca prawny

W praktyce podatnik niejednokrotnie spotkać się może z żądaniami organów podatkowych, dla których uzasadnieniem są wyłącznie wewnętrznie ustalone zasady działania tych organów. W szczególności sytuacja taka pojawia się przy składaniu różnego rodzaju wniosków do urzędów skarbowych, a urzędy te żądają przedłożenia jako załączniki do przedmiotowych wniosków wielu dokumentów, choć obowiązek ich złożenia nie został przewidziany w przepisach prawa. Nowelizacja ustawy o swobodzie gospodarczej dokonana w 2008 roku wprowadziła przepis wprost zakazujący takiego postępowania. Powinno to wzmocnić pozycję podatników/wnioskodawców w sporach z organami podatkowymi dotyczącymi zasadności powyższych żądań.

Jak wynika z art. 11 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej organy administracji publicznej nie mogą odmówić przyjęcia pism i wniosków niekompletnych ani też żądać jakichkolwiek dokumentów, których konieczność przedstawienia lub złożenia nie wynika wprost z przepisu prawa. Przepis ten może okazać się przydatny w praktyce, jeśli np. z powodu nieprzedstawienia dokumentów, których bezpodstawnie wymagał organ, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpatrzenia. W zażaleniu na postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania wnioskodawca powinien wówczas – powołując się na ten przepis – wykazać, że żądanie organu w zakresie dostarczenia dokumentów pozbawione było oparcia w przepisach prawa. Należy jedynie zwrócić uwagę na fakt, że art. 11 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej odwołuje się do przepisów prawa, którymi są nie tylko przepisy ustaw, lecz także przepisy rozporządzeń wykonawczych wydanych na podstawie upoważnienia zawartego w odpowiednich ustawach.

Postępowanie organów podatkowych sprzeczne z art. 11 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej może także stać się przemiotem skargi wniesionej w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego do organu wyższego stopnia (w przypadku naczelnika urzędu skarbowego – do dyrektora izby skarbowej). Zgodnie bowiem z art. 227 k.p.a. przedmiotem skargi może być m.in. naruszenie praworządności lub interesów skarżących.

Warto zauważyć, że problem obciążania podatników przez organy podatkowe obowiązkami, które nie wynikają z przepisów prawa był wcześniej rozpatrywany przez sądy administracyjne na gruncie zasady legalizmu (art. 120 Ordynacji podatkowej). Przykładem jest wyrok WSA w Łodzi z 22 stycznia 2009 r. (sygn. akt I SA/Łd 1159/08). Chciaż sam wyrok wydany został w stanie faktycznym, w którym organ podatkowy bezpodstawnie wezwał stronę w trybie art. 155 par. 1 Ordynacji podatkowej do osobistego złożenia dokumentów, to zawarte w wyroku stanowisko sądu ma charakter uniwersalny. Sąd jednoznacznie wskazał, że jako niedopuszczalne należy w tej sytuacji ocenić obciążanie strony postępowania podatkowego obowiązkiem wykonania czynności, których prawo od niej nie wymaga.