Kiedy zobowiązanie się przedawni

Podatnik powinien zapłacić na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu czy gminy podatek w wysokości oraz terminie określonych w przepisach prawa podatkowego. Takie zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie zobowiązania lub z momentem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania.

Jednak po upływie określonego czasu zobowiązania podatkowe nie mogą być już egzekwowane przez organy podatkowe. Dzieje się tak na skutek przedawnienia.

Przedawnienie jest jednym ze sposobów wygasania zobowiązań podatkowych. Oznacza ono, że po upływie określonego czasu od momentu powstania zobowiązania podatkowego zobowiązanie to wygasa, a co za tym idzie, organ podatkowy po upływie terminu przedawnienia nie może się domagać uregulowania (nie może wyegzekwować) należnego świadczenia. Wraz z wygaśnięciem zobowiązania wygasa też obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę.

Przedawnienie zobowiązań podatkowych można podzielić na dwie grupy:

● obejmujące zobowiązanie podatkowe powstające na mocy decyzji administracyjnej

● obejmujące zobowiązania powstające na mocy prawa.

W pierwszym przypadku zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie trzech lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Przedawnienie prawa do wydania decyzji jest tylko w odniesieniu do zobowiązań, które powstają wskutek doręczenia podatnikowi decyzji organu podatkowego w sprawie ustalenia wysokości zobowiązań. I tak przykładem zobowiązań powstających na mocy decyzji są zobowiązania osób fizycznych z tytułu podatków od nieruchomości, rolnego czy leśnego oraz podatku od spadków i darowizn.

Natomiast w drugim przypadku przedawnienie zobowiązań podatkowych powstaje z mocy prawa. I tak, jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego bądź też w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, a decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, to wówczas zobowiązanie podatkowe nie powstaje. Podobnie ma się rzecz z podatkiem od towarów i usług - dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Zobowiązanie z tytułu opodatkowania dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych też nie powstanie, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin do złożenia zeznania rocznego dla podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, za rok podatkowy, którego dotyczy decyzja.

Bieg terminu przedawnienia może ulec przerwaniu lub zawieszeniu. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia termin ten biegnie na nowo, tj. od początku od dnia następującego po dniu, w którym nastąpiło przerwanie biegu. Uwaga, przerwanie biegu przedawnienia może nastąpić jeden raz. W przypadku zawieszenia bieg terminu przedawnienia jest kontynuowany od dnia następnego po dniu, w którym ustały przyczyny powodujące zawieszenie. Zawieszenie biegu postępowania może następować wielokrotnie, jednak łączny okres zawieszenia nie może przekroczyć 3 lat.

Przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego następuje w przypadku:

● ogłoszenia upadłości podatnika. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia z powodu ogłoszenia upadłości termin ten biegnie na nowo do dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania;

● zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik jest zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia z tego powodu biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powstaje natomiast z chwilą:

● wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania;

● wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania;

● wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;

● doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia, o którym mowa w art. 33d par. 2 Ordynacji podatkowej, lub doręczenia zarządzenia zabezpieczenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu również, jeżeli możliwość ustalenia lub określenia zobowiązania podatkowego wynika z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Polska, a ustalenie lub określenie przez organ podatkowy wysokości tego zobowiązania uzależnione jest od uzyskania odpowiednich informacji od organów innego państwa. Zawieszenie tego terminu przedawnienia następuje wówczas od dnia wystąpienia przez organ podatkowy z wnioskiem do organu innego państwa do dnia uzyskania przez organ podatkowy żądanej informacji. Przy czym fiskus ma na zebranie potrzebnych mu materiałów trzy lata.

Dodatkowo bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia w tym przypadku trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata.

Termin przedawnienia biegnie dalej od dnia następującego po dniu:

● prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe;

● doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności;

● uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;

● wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu;

● zakończenia postępowania zabezpieczającego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym z administracji.

Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym. Po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą jednak być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu

Zobowiązanie podatkowe wygasa wskutek:

● zapłaty

● pobrania należnego podatku przez płatnika lub inkasenta

● potrącenia

● zaliczenia nadpłaty

● zaliczenia zwrotu podatku

● zaniechania poboru podatku

● przeniesienia własności nieruchomości lub prawa majątkowego

● umorzenia zaległości przedawnienia

Eliza Polakowska

eliza.polakowska@infor.pl

Art. 68, 69, 70, 70a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).