Uprawnienia podatnika w sądzie

Prawo szczegółowo określa, co należy zrobić, żeby skutecznie zakwestionować decyzję administracyjną. Skarżący może popełnić błąd. Niestety, niektóre zaniedbania skutkują najbardziej dotkliwą sankcją dla skarżącego, tj. odrzuceniem skargi.

Podstawową cechą postępowania administracyjnego, do którego zalicza się też postępowanie podatkowe, jest dwuinstancyjność. Błędem, jaki popełniają często skarżący, jest przedwczesne zaskarżanie decyzji lub niewykorzystywanie całego trybu odwoławczego. Tymczasem skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia (zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) przewidziany w ustawie. Podatnik, który otrzymał decyzję organu I instancji, musi najpierw wnieść odwołanie.

Zaskarżeniu do sądu podlega dopiero decyzja odwoławcza. Nieskorzystanie z wniesienia odwołania pozbawia adresata decyzji prawa do sądu administracyjnego. Przepisy stanowią bowiem, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia.

Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, to można ją wnieść po uprzednim wezwaniu właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Taki tryb przewidziano m.in. w przypadku indywidualnych interpretacji podatkowych. Do skutecznego zaskarżenia interpretacji niezbędne jest pisemne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Należy je złożyć w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Zasadniczo termin ten zacznie biec od momentu doręczenia interpretacji.

Należy zwrócić uwagę na pewien niuans, który może pozwolić na naprawienie błędu skarżącego, który nie wyczerpał swoich uprawnień w postępowaniu administracyjnym. Prawo wniesienia skargi przysługuje również prokuratorowi i rzecznikowi praw obywatelskich. W tych przypadkach nie ma znaczenia wyczerpanie środków zaskarżenia.

Kolejną pomyłką, która może kosztować odrzucenie skargi, jest uchybienie terminu do jej wniesienia.

Co do zasady skargę do sądu I instancji, czyli wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Po reformie sądownictwa administracyjnego zmienił się tryb wnoszenia skargi. Obecnie wnosi się ją za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, czyli najczęściej tego, który wydał decyzję. Na początku obowiązywania tej nowej zasady sądy administracyjne przymykały oko na takie pomyłki.

W efekcie nawet jeżeli skarga została wniesiona do sądu zamiast do organu, sąd przesyłał go zgodnie z właściwością i uznawał, że termin został dotrzymany, bo tak stanowiły przepisy przejściowe. Dziś sąd również odeśle skargę do organu, ale o zachowaniu terminu do wniesienia skargi decydujące znaczenie będzie miała data nadania przesyłki do organu. Jeżeli skarga błędne zostanie złożona bezpośrednio do sądu, jej odesłanie może nastąpić już po upływie terminu. W swoich wyjaśnienia NSA podkreśla, że ewentualne ryzyko przekroczenia procesowego terminu oraz skutki z tym związane, tj. odrzucenie skargi, obciążają w tym przypadku stronę postępowania.

Od orzeczenia sądu I instancji skarżącemu przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Żeby jednak wyrok zaskarżyć, konieczne jest uzasadnienie. I tu czai się kolejna pułapka. Sąd I instancji z urzędu uzasadnia tylko wyroki korzystne dla skarżącego, np. uchylające decyzję podatkową. Jeżeli WSA oddala skargę podatnika, uzasadnienie nie jest obowiązkowe. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony. Należy go złożyć w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Wniosek podlega opłacie kancelaryjnej w wysokości 100 zł.

Uzyskanie uzasadnienia ma kolosalny wpływ na możliwość zaskarżenia wyroku. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Brak uzasadnienia oznacza brak możliwości zaskarżenia orzeczenia WSA.

Prawidłowe obliczanie terminów pozwoli na ich dotrzymanie, a co za tym idzie na skuteczne skorzystanie z prawa do sądu. Czynność dokonana po upływie terminu jest bezskuteczna.

Co prawda skarżący ma prawo wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Jednak jest to możliwe tylko wtedy, gdy strona uchybiła terminowi bez swojej winy. Ponadto niezbędny jest wniosek o przywrócenie terminu. Wnosi się go do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy też uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu. Trzeba pamiętać, że równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy dokonać danej czynności, np. wnieść skargę. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.

Sąd odrzuca skargę:

● jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego;

● wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia;

● gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi;

● jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona;

● jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;

● jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

Skarżący i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W przypadku niedopełnienia tego obowiązku, skarżący nie będzie mógł wskazywać, że nie mógł się zapoznać z treścią pisma. Zwłaszcza że o obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd poucza stronę przy pierwszym doręczeniu

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).