Jak podatnik będzie informowany o stanowisku urzędu

Przyjęta przez Sejm nowelizacja ustawy - Ordynacja podatkowa (uchwalona 19 lutego 2010 r.) nakłada na organ wydający decyzję obowiązek przekazania podatnikowi - stronie w postępowaniu odwoławczym - opinię o złożonych przez podatnika zarzutach do decyzji.

W ocenie posłów aktualnie obowiązujące przepisy w praktyce nie w pełni gwarantują podatnikowi udział w postępowaniu. Obecnie organ podatkowy, do którego wpłynęło odwołanie, przekazując sprawę do organu odwoławczego, musi odnieść się do przedstawionych w odwołaniu zarzutów, jednakże o swoich argumentach nie musi informować strony postępowania. Po wejściu w życie nowelizacji urząd skarbowy czy urząd celny będzie musiał poinformować podatnika - a nie jak dotąd tylko izbę skarbową czy celną - jak ustosunkował się do jego odwołania.

Projektodawcy nowelizacji argumentowali, że obecnie organy często odmawiają udzielenia informacji podatnikowi, przez co nie są w pełni realizowane zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, prawdy obiektywnej i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów, wynikające właśnie z przepisów Ordynacji podatkowej.

Przyjęta regulacja polega zatem na zobowiązaniu organu odwoławczego do automatycznego przekazania podatnikowi przez organ I instancji informacji o sposobie ustosunkowania się do zarzutów odwołania. Nie będzie zatem konieczności składania przez podatnika wniosku o wydanie kopii tego stanowiska, do czego ma prawo jako strona postępowania.

Obecny przepis art. 227 Ordynacji podatkowej określa, że organ podatkowy, do którego wpłynęło odwołanie, przekazuje je wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania odwołania, chyba że w tym terminie wyda decyzję na podstawie art. 226. Ponadto organ I instancji, przekazując sprawę organowi odwoławczemu, jest obowiązany ustosunkować się do przedstawionych zarzutów.

Dobrą praktyką organów odwoławczych jest, aby z pismem, w którym organ I instancji odniósł się do zarzutów automatycznie zaznajamiać stronę postępowania. Nie jest to jednak praktyka stosowana powszechnie. Dlatego projektodawcy uznali za zasadne nałożenie na organ takiego obowiązku ustawowego. W ich ocenie na wprowadzeniu postulowanych rozwiązań nie powinna ucierpieć zasada szybkości i prostoty postępowania.

Podkreślić trzeba, że przepisy Ordynacji podatkowej przyznają podatnikowi prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (do nich zaliczyć można również stanowisko organu wydającego decyzję do zarzutów zawartych w odwołaniu). Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności te dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu.

Przyjęta regulacja nie zmienia więc sytuacji strony postępowania podatkowego - podatnicy zainteresowani posiadaniem wszelkich informacji dotyczących postępowania mogą samodzielnie uzyskać odpis stanowiska organu I instancji co do oceny organu ich zarzutów.

Zmiana może być jednak istotna, w przypadku gdy organ ten, pod wpływem zarzutów strony we wniesionym odwołaniu, w drodze samokontroli zmieni swoje stanowisko wyrażone w pierwotnej decyzji. Wtedy podatnicy z urzędu dowiedzą się o zmianie stanowiska organu I instancji. Jednak takie przypadki przewiduje obowiązujący art. 226 par. 1 Ordynacji podatkowej. Określa on, że jeżeli organ podatkowy, który wydał decyzję, uzna odwołanie wniesione przez stronę za zasługujące na uwzględnienie w całości, musi wydać nową decyzję, którą uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję.

W przypadku jednak, gdy organ I instancji podtrzyma swoje stanowisko, nie uwzględniając zarzutów strony, w przekazanej do podatnika informacji powtórzy argumenty wydane w pierwszej decyzji. W takich sytuacjach kontrowersyjne mogą być wnioski projektodawców, że nowa regulacja nie wpłynie na koszty postępowania i szybkość załatwienia sprawy.

Nowa regulacja może jednak z jednej strony ograniczyć takie przypadki, w których organ I instancji przedstawia inne argumenty w pierwotnej decyzji, a inne prezentuje w piśmie ustosunkowującym się do zarzutów strony przekazanym do organu odwoławczego.

Z drugiej zaś strony nowe rozwiązanie pozwoli podatnikowi - po otrzymaniu oceny jego zarzutów od organu - na przedstawienie swoich racji i dowodów w sposób adekwatny do aktualnej sytuacji, a w efekcie na lepsze przygotowanie się do obrony swoich argumentów w toku dalszej części postępowania odwoławczego.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. 22 lutego 2010 r. została przekazana prezydentowi i marszałkowi Senatu.

● dyrektor izby skarbowej - w przypadku odwołania od decyzji naczelnika urzędu skarbowego (organ I instancji),

● dyrektor izby celnej - w przypadku odwołania od decyzji wydanych przez naczelnika urzędu celnego (organ I instancji),

● samorządowe kolegium odwoławcze - w przypadku odwołania od decyzji wydanych przez organ gminy (organ I instancji).

● składa się na piśmie za pośrednictwem organu I instancji w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia,

● musi zawierać zarzuty przeciwko decyzji, istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające żądanie.

● organ I instancji może uwzględnić odwołanie w trybie samokontroli - przed przekazaniem odwołania do organu odwoławczego,

● w przypadku nieuwzględnienia zarzutów w terminie 14 dni odwołanie powinno zostać przekazane do organu II instancji wraz z pisemnym stanowiskiem organu I instancji.

● gdy organ odwoławczy stwierdzi, że zobowiązanie podatkowe zostało określone w wysokości niższej, niż to wynika z przepisów prawa podatkowego, lub że określono stratę w wysokości wyższej od poniesionej, zwraca sprawę organowi I instancji w celu dokonania wymiaru uzupełniającego i zmiany decyzji,

● od nowej decyzji przysługuje odwołanie, które podlega rozpatrzeniu łącznie z odwołaniem wniesionym od zmienionej decyzji.

● organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji albo ją uchyla,

● decyzję uchyla w całości lub w części (i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub umarza postępowanie) albo uchyla w całości i sprawę przekazuje do rozpatrzenia właściwemu organowi I instancji, jeśli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 121-123; art. 178; art. 220-235 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Art. 1 i 2 ustawy z 19 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa. Ustawę rozpatrzy Senat.