Po spełnieniu ustawowych warunków można przywrócić termin podatkowy

Przywrócenie terminu uregulowane jest art. 162 - 164 Ordynacji podatkowej i jest instytucją procesową mającą ochronić strony czy uczestnika postępowania (np. świadka czy biegłego) przed negatywnymi skutkami niedochowania terminu dla dokonania określonej czynności procesowej w postępowaniu podatkowym.

Michał Nielepkowicz, menedżer w Ernst & Young, przypomina, że nie każdy termin uregulowany w przepisach będzie podlegał przywróceniu. Instytucję przywrócenia terminu stosuje się wyłącznie do tzw. terminów procesowych, czyli terminów do dokonania określonych czynności procesowych, o czym wprost stanowi art. 162 par. 4 Ordynacji podatkowej.

- Przywróceniu nie będą zatem podlegały tzw. terminy materialne - okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków w ramach danego podatkowego stosunku prawnego - wymienia Michał Nielepkowicz.

Ekspert dodaje, że przykładem terminu materialnego jest termin zapłaty podatku. W zakresie terminów procesowych podlegających przywróceniu Ordynacja podatkowa nie wprowadza już żadnych wyjątków. Przywracane mogą być zatem zarówno ustawowe terminy procesowe, jak też terminy urzędowe - wyznaczone przez organ podatkowy.

Aby skutecznie przywrócić uchybiony termin procesowy, należy łącznie spełnić cztery warunki, jakie w tym celu przewiduje art. 162 Ordynacji podatkowej.

Michał Nielepkowicz podkreśla, że po pierwsze sam zainteresowany (strona czy inny uczestnik) musi zainicjować całą procedurę, czyli złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Organ podatkowy nie będzie mógł przywrócić uchybionego terminu z urzędu - nawet gdyby wiedział, że wszystkie pozostałe warunki są w danym przypadku spełnione.

- Wniosek o przywrócenie terminu należy skierować do organu właściwego do prowadzenia postępowania w danej instancji, w toku którego zainteresowany uchybił terminowi do dokonania określonej czynności - podpowiada Michał Nielepkowicz. Jeżeli zatem np. organ pierwszej instancji wezwał podatnika do usunięcia braków wniosku o stwierdzenie nadpłaty przez złożenie korekty deklaracji, wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść do tego organu. Wyjątek w tym zakresie stanowi złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia, który powinien zostać wniesiony bezpośrednio do organu odwoławczego - jako organu właściwego w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia.

Jako drugi warunek Michał Nielepkowicz wymienia obowiązek zawarcia w złożonym wniosku informacji, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podatnika. Ordynacja podatkowa nie wymaga przy tym, aby dowieść (tj. za pomocą stosownych środków dowodowych wykazać) braku winy w uchybieniu terminu.

- Wystarczy, aby zainteresowany przywróceniem terminu uprawdopodobnił brak swojej winy w jego uchybieniu - podpowiada nasz rozmówca z Ernst & Young.

Stwierdza również, że składający wniosek o przywrócenie terminu powinien przytoczyć okoliczności faktyczne świadczące o tym, że obiektywnie w danej sytuacji dochowanie terminu nie było możliwe. Chodzi tu o takie przeszkody w dochowaniu terminu, których wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć nawet przy dochowaniu należytej staranności wymaganej w danych warunkach. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dla oceny, czy uchybienie powstało z winy podatnika, nie jest istotny zamiar, z jakim on działał. Chodzi o to, czy działał on z należytą starannością, czy też dopuścił się niedbalstwa. Dlatego - jak ostrzega Michał Nielepkowicz - w praktyce np. choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie zawsze będzie okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Zainteresowany będzie musiał dodatkowo uprawdopodobnić, że w danych warunkach stan chorego uniemożliwiał dokonanie konkretnej czynności procesowej (napisanie zażalenia/ złożenie wymaganych przez organ dokumentów) oraz ponadto, że nie było możliwości posłużenia się inną osobą (skorzystanie z pomocy domowników przy nadaniu zażalenia/ wysłaniu żądanych dokumentów).

Z uprawdopodobnieniem przez zainteresowanego we wniosku o przywrócenie terminu braku jego winy wiąże się również trzeci warunek skutecznego przywrócenia terminu, tj. złożenie wniosku w odpowiednim terminie. Ordynacja podatkowa w par. 2 art. 162 zakreśla bowiem termin dla samego złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, który wynosi 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Ustanie przyczyny nawet po długim czasie od upływu wyznaczonego terminu nie uniemożliwia przywrócenia terminu. Co jednak ważne, ten siedmiodniowy termin jest nieprzywracalny.

Czwartą i ostatnią przesłanką skutecznego przywrócenia terminu jest dopełnienie czynności, dla której uchybiono terminu. Czynności tej należy dokonać jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Jeżeli zatem np. podatnik uchybił terminowi do złożenia odwołania czy wyjaśnień, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu podatnik powinien złożyć odwołanie czy żądane przez organ podatkowy wyjaśnienia.

- Niedopełnienie samej czynności nie będzie automatycznie oznaczało, że nie uda się już przywrócić terminu - stwierdza Michał Nielepkowicz.

Dodaje, że w takiej sytuacji organ podatkowy powinien potraktować niedopełnienie czynności jako tzw. brak formalny pisma i - na podstawie art. 169 Ordynacji podatkowej - wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni. Dopiero nieuzupełnienie wniosku w tym terminie spowoduje pozostawienie go bez rozpoznania.

Gdy spełnimy wszystkie wyżej wymienione przesłanki, organ podatkowy jest obowiązany przywrócić uchybiony termin. Oczywiście, organ podatkowy może kwestionować spełnienie poszczególnych warunków przywrócenia terminu w danej sprawie. Niemniej jednak przywrócenie terminu nie jest przedmiotem swobodnego uznania administracyjnego. Organ podatkowy nie może zatem, mimo obiektywnie spełnionych warunków, odmówić nam przywrócenia terminu z innych względów. Michał Nielepkowicz podkreśla, że zgodnie z art. 163 Ordynacji podatkowej, w sprawie przywrócenia terminu właściwy organ podatkowy wydaje zawsze postanowienie, na które służy zainteresowanemu zażalenie. Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 163 par. 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym postanowienia organu odwoławczego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia są ostateczne. Ponieważ jednak są to postanowienia kończące postępowanie, przysługuje na nie skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Warto również pamiętać, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji czy zażalenia na postanowienie powoduje, że decyzja taka lub postanowienie stają się ostateczne, co prowadzi do ich wykonalności. W takiej sytuacji - jak tłumaczy Michał Nielepkowicz - składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czy zażalenia, strona może wnosić również o wstrzymanie wykonania decyzji/ postanowienia na podstawie art. 164 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem przed rozpatrzeniem podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia organ podatkowy pierwszej instancji na żądanie strony może wstrzymać wykonanie decyzji lub postanowienia. O ile jednak wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia rozpatrywać będzie organ odwoławczy, o wstrzymaniu wykonania decyzji lub postanowienia rozstrzygał będzie organ pierwszej instancji.

Nie jest możliwe ustalenie zamkniętego katalogu okoliczności uniemożliwiających dokonanie czynności procesowej w terminie. Zazwyczaj zalicza się do nich przerwy w komunikacji, powódź, pożar czy inne zdarzenie, którego zainteresowany nie wywołał, nie mógł mu zapobiec i go przezwyciężyć.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).