Niesłuszne rozstrzygnięcie można unieważnić w specjalnym postępowaniu

Stwierdzenie nieważności decyzji podatkowej to jeden z nadzwyczajnych trybów wzruszania rozstrzygnięć, które są już ostateczne (obok wznowienia postępowania i uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej). Z tego powodu stosowanie tego szczególnego trybu jest ograniczone do wyjątkowych sytuacji, w których wystąpiły okoliczności wymienione w przepisach Ordynacji podatkowej.

W postępowaniu podatkowym przedmiotem stwierdzenia nieważności decyzji może być wyłącznie decyzja ostateczna. Decyzją ostateczną jest decyzja, od której nie służy odwołanie. Zatem przedmiotem wniosku mogą być decyzje organu I instancji, w stosunku do której termin złożenia odwołania już upłynął. Jeśli z kolei takie odwołanie zostało przez podatnika skutecznie wniesione, to decyzją ostateczną będzie decyzja organu odwoławczego.

Konieczne przesłanki

Wniosek z żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności może być wniesiony przez podatników, płatników, inkasentów lub ich następców prawnych, a także osób trzecich odpowiedzialnych za zaległości podatkowe, wobec których toczyło się postępowanie podatkowe zakończone wydaniem decyzji ostatecznej przez naczelnika urzędu skarbowego lub dyrektora izby skarbowej. Nadzwyczajną procedurę można wszcząć, jeżeli decyzja ostateczna:

wzostała wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (dotyczy to zarówno właściwości rzeczowej, miejscowej, jak i instancyjnej),

wzostała wydana bez podstawy prawnej,

wzostała wydana z rażącym naruszeniem prawa,

wdotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

wzostała skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie,

wbyła niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

wzawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa,

ww razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą.

Okoliczności te w sposób wyczerpujący wymienia art. 247 par. 1 Ordynacji podatkowej. Trzeba wiedzieć, że przedmiotem w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest ponowne badanie sprawy co do istoty. Celem tego postępowania nie jest więc merytoryczne rozpoznanie sprawy i nie można w nim badać na nowo wszystkich zarzutów strony. W tym trybie organ podatkowy bada jedynie istnienie albo nieistnienie jednej z wad wymienionych we wskazanym przepisie. W praktyce najczęściej badaną przesłanką w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Na temat rażącego naruszenia prawa wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne. Przykładowo NSA w wyroku z 1 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II GSK 442/10) uznał, że obraza procedury jedynie wtedy może być uznana za rażące naruszenie prawa, gdy prowadzi do wydania decyzji błędnej. Nie będzie zatem uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji naruszenie przepisów postępowania, nawet o charakterze rażącym, jeżeli sama treść decyzji odpowiadała prawu. Ponadto o rażącym naruszeniu prawa, można mówić w wypadku oczywistego naruszenia prawa, dającego się ustalić na podstawie prostego zestawienia treści konkretnej normy prawnej z treścią orzeczenia zapadłego w sprawie. Zastosowana w orzeczeniu norma prawna powinna być rozumiana jednolicie. Rozbieżności w zakresie jej wykładni wykluczają możliwość uznania aktu za rażąco naruszający prawo z uwagi na brak oczywistości takiego naruszenia (wyrok NSA z 18 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1822/09).

W formie pisemnej lub elektronicznej

Właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji jest organ wyższego stopnia, a więc chodzi tu o organy odwoławcze w rozumieniu art. 13 Ordynacji podatkowej. I tak dyrektor izby skarbowej jest organem odwoławczym od decyzji naczelnika urzędu skarbowego. Będzie on także organem odwoławczym od decyzji wydanej przez dyrektora izby skarbowej w I instancji.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być wszczęte z urzędu lub na żądanie strony. W pierwszym przypadku datą wszczęcia jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu. Warunkiem załatwienia sprawy na wniosek strony jest oczywiście złożenie pisemnego podania. Powinno ono spełniać wymogi formalne określone w art. 168 Ordynacji podatkowej, w szczególności dotyczące wskazania treści żądania, wskazania osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu. Wniosek można złożyć: w formie pisemnej bezpośrednio w siedzibie izby skarbowej albo za pośrednictwem poczty. Podatnik może również przesłać wniosek w formie dokumentu elektronicznego (uwierzytelnionego przy użyciu kwalifikowanego certyfikatu lub profilu zaufanego ePUAP przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego. Postępowanie w sprawie nieważności może być także wszczęte z urzędu. W takim wypadku za datę wszczęcia uważa się dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. Złożenie wniosku nie podlega opłacie. Jeśli podatnik jest reprezentowany przez pełnomocnika, opłatę skarbową w wysokości 17 zł uiszcza się od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa.

Organ podatkowy zgodnie z art. 249 Ordynacji podatkowej wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania, w szczególności gdy żądanie strony zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji albo sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję (chyba że żądanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną). Przyczyną odmowy wszczęcia postępowania w praktyce może być więc. Przykładowo, organ wyda taką decyzję, jeśli podatnik nie ma zdolności do czynności prawnych, żądanie nie pochodzi od osoby, która może być uznana za stronę tego postępowania, czy też decyzja kwestionowana przez podatnika nie jest decyzją ostateczną.

Przeglądanie akt

Jeśli postępowanie w sprawie nieważności decyzji zostanie wszczęte, organ podatkowy po przeprowadzeniu postępowania wydaje rozstrzygnięcie w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Po zbadaniu, czy w danej sprawie wystąpiły przesłanki unieważnienia:

wstwierdza nieważność takiej decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanek stwierdzenia nieważności,

wodmawia stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku ich braku.

Organ podatkowy odmówi też stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przedawnienia zobowiązań podatkowych określonych w art. 68 lub 70 Ordynacji podatkowej.

W każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii i odpisów. Przed wydaniem decyzji organ prowadzący postępowanie wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Warto też pamiętać, że rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od jego otrzymania przez organ podatkowy. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ zawiadamia stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin wydania rozstrzygnięcia.

Środki odwoławcze

Ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest odrębną sprawą od tej, która była rozpatrywana w trybie zwykłym, podlega ona na ogólnych zasadach dwuinstancyjnemu rozpoznaniu. Oznacza to, że od decyzji wydanych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatnikowi przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Na decyzje wydane w sprawie stwierdzenia nieważności przez dyrektora izby skarbowej jako organu pierwszej instancji służy odwołanie do dyrektora izby skarbowej, działającego w tym przypadku jako organ wyższego stopnia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Na decyzję organu odwoławczego wydaną w przedmiocie stwierdzenia nieważności przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu odwoławczego w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji.

Ważne

Rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od jego otrzymania przez organ podatkowy

Wniosek powinien zawierać:

w dane wnioskodawcy, tj.: imię i nazwisko/nazwę strony, adres zamieszkania/siedziby oraz NIP lub PESEL,

w datę sporządzenia wniosku,

w wskazanie adresata (dyrektor izby skarbowej),

w treść żądania, w tym wskazanie decyzji której dotyczy, oraz przesłanki będącej podstawą do stwierdzenia nieważności wraz ze wskazaniem okoliczności potwierdzających zasadność zaistnienia jednej z wad określonych w art. 247 par. 1 Ordynacji podatkowej,

w podpis wnioskodawcy.

Wniosek należy złożyć przed upływem 5 lat od dnia doręczenia decyzji ostatecznej.

Podstawa prawna

Art. 247 - art. 252 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.). Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl