Nabywca powinien wiedzieć o zaległych zobowiązaniach sprzedawcy

Przedsiębiorcy często spierają się z organami podatkowymi, które orzekają o ich odpowiedzialności za zaległości podatkowe innych podmiotów i nakazują im uregulować zaległe podatki. Sporny jest m.in. art. 112 Ordynacji podatkowej dotyczący odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa (dalej z.c.p.).

Przepis ten określa, że nabywca przedsiębiorstwa lub z.c.p. odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach. Dlatego też istotne jest, aby przedsiębiorca, który jest nabywcą, zorientował się w sytuacji podatkowej podmiotu zbywającego.

Aby określić, kiedy taka ewentualna odpowiedzialność zbywającego może wystąpić, konieczne jest zdefiniowanie przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części oraz sytuacji związanych z nabyciem, czyli przeniesieniem własności w drodze np. umowy sprzedaży czy darowizny.

Definicje

Zgodnie z art. 55¹ kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności. Natomiast z.c.p. została zdefiniowana w ustawie o CIT oraz w sposób analogiczny w ustawie o VAT. Zorganizowana część przedsiębiorstwa jest to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

W orzecznictwie podkreśla się, że na nabywcę przedsiębiorstwa musi zostać przeniesiona podstawa ilość elementów przedsiębiorstwa, które są konieczne, aby nabywca mógł prowadzić to samo przedsiębiorstwo. Podobnie jest z przeniesieniem własności z.c.p.

Ograniczenia

Zgodnie z art. 112 par. 3 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność nabywcy za zaległości podatkowe zbywcy jest ograniczona właśnie tylko do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub z.c.p. Przepis ten nie określa jednak, o jaką wartość w nim chodzi, jednak odwołując się do wartości w innych przepisach podatkowych, powinna to być cena rynkowa, jaką można by otrzymać za zbycie takiego przedsiębiorstwa na rynku.

Ustawa wskazuje jednak, że zakres odpowiedzialności nabywcy nie obejmuje należności stanowiących podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów. Ponadto zakres ten nie obejmuje odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz oprocentowania niezwróconych w terminie zaliczek naliczonego VAT, powstałych po dniu nabycia.

Jednak ograniczenie zakresu odpowiedzialności nie ma zastosowania do nabywców będących małżonkami lub członkami rodziny podatnika, a są nimi: wstępni, zstępni, rodzeństwo, małżonkowie zstępnych, osoba pozostającą w stosunku przysposobienia z podatnikiem oraz osoba pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu oraz małżonek podatnika bez względu na panujące między podatnikiem oraz jego małżonkiem stosunki majątkowe. Tym samym, jeżeli nabywcą przedsiębiorstwa podatnika lub z.c.p. jest członek jego rodziny lub małżonek, to nabywca odpowiada za zaległości podatkowe zbywającego podatnika do wysokości wartości nabytego przedsiębiorstwa, ale także za wszystkie należności wyżej wymienione.

Nabywca może jednak uzyskać ochronę co do odpowiedzialności za zaległości podatkowe zbywcy, jeśli postara się o zaświadczenie o wysokości tych zaległości. Takie zaświadczenie organy podatkowe wydają na wniosek zbywającego albo na wniosek nabywcy, za zgodą zbywającego. W zaświadczeniu tym organ podatkowy określa wysokość zaległości podatkowych zbywającego na dzień wydania zaświadczenia. Takie zaświadczenie może objąć również należności takie, jak: odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek oraz koszty postępowania egzekucyjnego. I tak za zaległości, które nie zostaną wykazane w tym zaświadczeniu, nabywca nie odpowiada. Od tej reguły jest jednak pewien wyjątek. Nabywca może odpowiadać za zaległości i należności powstałe po dniu wydania zaświadczenia, a przed dniem nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jeżeli od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia upłynęło więcej niż 30 dni.

Składniki majątku

Z zakresu odpowiedzialności nabywcy wyłączona została odpowiedzialność tego, który nabywa poszczególne składniki majątku zbywcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Do końca 2008 roku przepisy Ordynacji podatkowej określały taką odpowiedzialność, jeżeli wartość jednostkowa nabytych składników w dniu zbycia wynosiła co najmniej 16,1 tys. zł. Artykuł 112 ust. 2 Ordynacji podatkowej określający taką odpowiedzialność został jednak z 1 stycznia 2009 r. uchylony ustawą z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. nr 209, poz. 1318). Przepisy przejściowe zawarte w tej ustawie określają jednocześnie, że odpowiedzialność podatkowa nabywcy składników majątku związanych z działalnością gospodarczą ma zastosowanie do zaległości podatkowych powstałych przed 1 stycznia 2009 r. Zatem przepis odnoszący się do odpowiedzialności nabywcy składników majątku może być w dalszym ciągu stosowany.

Przez składniki majątkowe związane z działalnością gospodarcza zbywcy należy rozumieć aktywa trwałe w rozumieniu przepisów o rachunkowości, z wyłączeniem należności długoterminowych, udzielonych pożyczek i długoterminowych rozliczeń międzyokresowych.

W zakresie takiej odpowiedzialności nabywcy firmowych składników majątkowych zapadł w tym roku wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2123/10). NSA zajmował się sprawą spółki, która nabyła składniki majątku związane z działalnością gospodarczą, a wśród nich znajdowała się nieruchomość. Organy podatkowe określiły wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości poprzednich właścicieli nabytej przez spółkę nieruchomości. NSA nie zgodził się jednak z samorządowym kolegium odwoławczym. Według sądu odpowiedzialność podatkowa nabywcy składników majątkowych obejmuje związane z nimi zaległości podatkowe zbywcy, nie zaś jego poprzedników prawnych, za które nabywca nie odpowiada. Tym samym organy podatkowe nie mogą przenosić odpowiedzialności podatkowej na obecnego właściciela nieruchomości za zaległości poprzednich właścicieli. Według NSA zakres odpowiedzialności jest ograniczony do zaświadczenia o zaległościach podatkowych zbywcy nieruchomości. Sąd uzasadnił, że podatnikowi, który nabywa nieruchomość, nie będą znane przecież wcześniejsze zaległości poprzednich właścicieli. Może on tylko uzyskać zaświadczenie o zaległościach bezpośredniego zbywcy, ale nie wcześniejszych. Dla podatnika, który jest nabywcą, uzyskane zaświadczenie pełni funkcję gwarancyjną. Podatnik nie ma więc możliwości w ogóle dowiedzieć się o zaległościach poprzednich właścicieli - będących wtedy podatnikami.

Ważne

Nabywca może odpowiadać za zaległości i należności powstałe po dniu wydania zaświadczenia, a przed dniem nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jeżeli od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia upłynęło więcej niż 30 dni

Przedsiębiorstwo...

● oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

● własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

● prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

● wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

● koncesje, licencje i zezwolenia;

● patenty i inne prawa własności przemysłowej;

● majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

● tajemnice przedsiębiorstwa;

● księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

... i jego zorganizowana część

● organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 112, art. 306c, 306g ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.). Art. 4a par. 4 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.). Art. 55¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).