Podatnik nie zawsze dowie się o kontroli

Kontrola podatkowa działalności gospodarczej podatników przeprowadzana jest na zasadach określonych w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, a więc odbywa się z uwzględnieniem regulacji dotyczących m.in. zawiadamiania o wszczęciu kontroli. Równocześnie obowiązek uprzedzania podatników o planowanej weryfikacji rozliczeń wynika z Ordynacji podatkowej.

Warunki formalne

Generalna zasada jest taka, że organ podatkowy musi zawiadomić przedsiębiorcę, że zamierza wszcząć w jego firmie kontrole. Zawiadomienie musi spełniać ustawowe warunki formalne. W jego treści muszą się znaleźć takie elementy jak: oznaczenie organu, data i miejsce wystawienia, oznaczenie przedsiębiorcy, podpis osoby upoważnionej do zawiadomienia. Obowiązkowe jest też wskazanie zakresu przedmiotowego kontroli. W praktyce oznacza to, że podatnik musi zostać uprzedzony o tym, jaki rodzaj podatku oraz jaki okres rozliczeń obejmie planowana kontrola. Zasadniczo kontrola podatkowa jest przeprowadzana na podstawie imiennego upoważnienia (wyjątek dotyczy tzw. kontroli na legitymację, w razie konieczności przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego). Upoważnienie to powinno zawierać m.in. określenie zakresu kontroli zbieżne z informacją zawartą w zawiadomieniu.

W zakresie nieuregulowanym w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej. Treść zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej określa art. 282b tego aktu prawnego. Wynika z niego, że w takim zawiadomieniu musi znaleźć się dodatkowo pouczenie o prawie złożenia korekty deklaracji (po zakończeniu kontroli podatkowej podatnikowi przysługuje prawo do skorygowania deklaracji podatkowej z dołączonym pisemnym uzasadnieniem jej przyczyn).

Doręczenie zawiadomienia o wszczęciu kontroli wyznacza moment, od którego należy liczyć termin rozpoczęcia czynności. Zgodnie z art. 79 ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Przedsiębiorca może wnioskować jednak o wszczęcie kontroli przed upływem tego terminu. Podany na zawiadomieniu numer telefonu ułatwi podatnikowi uzyskanie informacji np. w sprawie wcześniejszego terminu wszczęcia kontroli.

Ustawa określa także maksymalny okres, po upływie którego organ podatkowy nie może już weryfikować rozliczeń przedsiębiorcy na podstawie doręczonego zawiadomienia. I tak kontrola nie może być wszczęta później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Jeśli okres ten upłynął, wszczęcie kontroli wymaga ponownego zawiadomienia.

Dwa rodzaje wyjątków

Uprzedzanie podatnika o zamiarze przeprowadzenia kontroli to zasada, która nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Wyjątki od tej reguły wymieniają ustawa o swobodzie działalności gospodarczej oraz Ordynacja podatkowa. Zgodnie z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się m.in. w przypadku gdy:

kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej;

przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;

przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Wyłączenia w Ordynacji

Zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli nie jest wysyłane także w przypadkach określonych w art. 282c Ordynacji podatkowej. Zgodnie z par. 1 tego przepisu zawiadomienia nie otrzyma podatnik VAT, jeśli kontrola ma dotyczyć zasadności zwrotu różnicy podatku lub zwrotu VAT naliczonego. Podstawowy termin zwrotu wynosi 60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez przedsiębiorcę, który rozlicza ten podatek. Termin ten może być przedłużony przez naczelnika urzędu skarbowego w przypadku uznania, że zasadność zwrotu wymaga dodatkowej weryfikacji. W przypadku rozliczeń VAT nie zawiadamia się także o kontrolach o charakterze doraźnym dotyczących ewidencjonowania obrotu za pomocą kasy fiskalnej lub jej użytkowania. To samo dotyczy doraźnych kontroli w zakresie sporządzania spisu z natury.

Ponadto w katalogu wyłączeń z obowiązku zawiadamiania z oczywistych przyczyn znalazły się również kontrole dotyczące opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych oraz kontrole w zakresie niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca nie dowie się też o kontroli, która ma być wszczęta na żądanie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe albo podjęta na podstawie informacji uzyskanych z przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Nowe, wprowadzone w tym roku wyłączenie obejmuje kontrolę podatku od wydobycia niektórych kopalin.

Natomiast art. 282c par. 2 Ordynacji omawia wyjątki od zasady informowania o kontroli podatkowej, związane z sytuacją podatników, która może wskazywać na prawdopodobieństwo uchylania się przez te osoby od kontroli lub jej utrudniania. I tak nie zawiadamia się o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej, jeżeli organ podatkowy posiada informacje, z których wynika, że kontrolowany:

został prawomocnie skazany w Polsce za popełnienie przestępstwa skarbowego, przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, przestępstwa z ustawy o rachunkowości lub wykroczenia polegającego na utrudnianiu kontroli. W przypadku osoby prawnej ten warunek odnosi się do każdego członka zarządu lub osoby zarządzającej, a w przypadku spółek niemających osobowości prawnej do każdego wspólnika,

jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

nie ma miejsca zamieszkania lub adresu siedziby albo doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Przepisy art. 282b i art. 282c Ordynacji podatkowej regulujące obowiązek zawiadamiania kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej oraz wyłączenia z tego obowiązku stosuje się odpowiednio do wszczęcia postępowania kontrolnego na podstawie przepisów ustawy o kontroli skarbowej. Wynika to wprost z art. 13 par. 1a tej ustawy. Oznacza to, że przedsiębiorcę informuje się o zamiarze wszczęcia postępowania kontrolnego. W praktyce pojawiły się wątpliwości, czy organ kontroli skarbowej musi wysłać ponowne zawiadomienie, gdy w toku postępowania kontrolnego wszczyna kontrolę podatkową.

Wyjaśnijmy, że w ramach postępowania kontrolnego prowadzonego przez organ kontroli skarbowej nie musi być prowadzona kontrola podatkowa. Celem tego postępowania jest ustalenie wymiaru zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości i postępowanie to należy raczej utożsamiać z postępowaniem podatkowym prowadzonym przez organy podatkowe. Sytuację wyjaśniła nowelizacja ustawy o kontroli skarbowej z 25 czerwca 2010 r. (Dz.U. nr 127, poz. 858). W art. 13 ust. 5 dodano zastrzeżenie, że ogran kontroli skarbowej nie zawiadamia kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej.

Ważne

Kontrola powinna zostać zakończona bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie wskazanym w upoważnieniu

Sprzeciw

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej daje przedsiębiorcy prawo do wniesienia sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania przez organy kontroli czynności z naruszeniem przepisów, w tym dotyczących obowiązku zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli czy czasu ich trwania. Uzasadniony sprzeciw wnosi się na piśmie do organu kontrolującego w terminie 3 dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli.

Procedura i dokumenty

● wyznaczenie w formie pisemnej osoby fizycznej, która będzie upoważniona do reprezentowania podatnika w trakcie kontroli, oraz zgłoszenie jej naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu w sprawie opodatkowania podatkiem dochodowym w trybie art. 281a Ordynacji,

● przedłożenie książki kontroli.

● zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli (z wyjątkami),

● doręczenie imiennego upoważnienia do kontroli udzielonego przez naczelnika urzędu skarbowego pracownikom tego urzędu,

● okazanie legitymacji służbowej,

● sporządzenie i doręczenie protokołu dokumentującego przebieg kontroli.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 77, art. 83 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095, z późn. zm.). Art. art. 81 par. 1 i 2 oraz art. 81b par. 1 pkt 2 lit. a, art. 281, art. 281a, art. 282b, art. 282c ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).