Wykonanie decyzji można wstrzymać

W postępowaniu prowadzonym przez organy podatkowe, które jest dwuinstancyjne, decyzja staje się ostateczna, jeśli podatnikowi nie przysługuje już odwołanie. Generalnie więc decyzja ostateczna podlega wykonaniu, o ile nie zostało ono wstrzymane.

Konieczne zabezpieczenie

Organ podatkowy I instancji wstrzymuje wykonanie decyzji ostatecznej w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego do momentu uprawomocnienia się orzeczenia tego sądu. Możliwe jest to na wniosek podatnika lub z urzędu.

Gdy podatnik składa wniosek, to wstrzymanie wykonania decyzji następuje po przyjęciu zabezpieczenia wykonania zobowiązania wynikającego z decyzji wraz z odsetkami za zwłokę do wysokości zabezpieczenia i na czas jego trwania. Zabezpieczenie wykonania decyzji następuje w formie:

1) gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej,

2) poręczenia banku,

3) weksla z poręczeniem wekslowym banku,

4) czeku potwierdzonego przez krajowy bank wystawcy czeku,

5) zastawu rejestrowego na prawach z papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski - według ich wartości nominalnej,

6) uznania kwoty na rachunku depozytowym organu podatkowego,

7) pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia organu podatkowego, potwierdzonego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, do wyłącznego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku lokaty terminowej.

Wniosek podatnika o wstrzymanie wykonania decyzji podlega załatwieniu bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni. Jeśli w tym terminie nie zostanie załatwiony, to automatycznie powoduje to wstrzymanie wykonania decyzji do czasu doręczenia postanowienia w sprawie przyjęcia zabezpieczenia, chyba że przyczyny niezałatwienia wniosku w terminie zostały spowodowane przez stronę. Organ, rozpoznając sprawę dotyczącą wstrzymania wykonania decyzji, wydaje postanowienie o wstrzymaniu lub odmowie wstrzymania decyzji. W tym drugim przypadku podatnik może złożyć zażalenie.

Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego prawa do złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.

Z kolei wstrzymanie decyzji z urzędu następuje po prawomocnym wpisie hipoteki przymusowej lub wpisie zastawu skarbowego korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia. Zabezpieczają one wykonanie zobowiązania wynikającego z decyzji wraz z odsetkami za zwłokę do wysokości odpowiadającej wartości przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.

W całości lub części

Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje więc wykonania aktu (decyzji administracyjnej) lub czynności.

Zgodnie z art. 63 par. 3 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności. Zależy to jednak od tego, czy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

W praktyce trudno podatnikom wskazać powody, dla których sąd mógłby orzec o wstrzymaniu wykonania decyzji. Interpretacja wyrażeń - "zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków" - ma bowiem dla sądu charakter uznaniowy. Na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, który odmówi podatnikowi wstrzymania wykonania decyzji, podatnikowi służy skarga do NSA.

Uzasadnienie nieskuteczne...

W sprawie rozpoznanej przez NSA 29 maja 2012 r. (sygn. akt II FZ 356/12) sąd oddalił zażalenie podatnika na decyzję sądu I instancji w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.

Podatnik wraz ze skargą na decyzję dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyjaśnił, że wyrządzenie szkody polega na pozbawieniu go środków finansowych, które powinny być w dyspozycji firmy i tym samym zapewniać możliwość rozliczania się na bieżąco zarówno ze Skarbem Państwa, jak i z zatrudnionymi w firmie pracownikami. Zdaniem podatnika wykonanie spornej decyzji prowadzić może do trudnych do odwrócenia skutków, takich jak utrata ciągłości płatniczej i niezaspokojenie zobowiązań powiązanych i współpracujących podmiotów gospodarczych. Do pisma załączono kopie: zestawienia zapisów na koncie spółki oraz dokonania blokady kwoty na rachunku, a także wyciągu zgłoszonych wierzytelności wobec kontrahenta, kopię wstępną rachunku zysków i strat w firmie.

NSA, oddalając zażalenie, zgodził się z sądem I instancji, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd jest stosowana wyjątkowo. Sąd uznał jednak, że podatnik, w kontekście powstania ewentualnych trudnych do odwrócenia skutków, nie wykazał inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonego aktu. Nie zostało wykazane więc powstanie ewentualnej znacznej szkody w przypadku wykonania decyzji. Dodatkowo, zdaniem sądu, działania podatnika były niekonsekwentne. Z jednej strony wskazał on bowiem na brak zasobów finansowych, a z drugiej udokumentował ulokowanie wszystkich swoich środków w spółce w celu zabezpieczenia na minimalnym poziomie zobowiązania wynikającego z konieczności posiadania kart paliwowych. Tym samym z uwagi na to, że uzasadnienie wniosku sprowadzało się głównie do sytuacji finansowej spółki, a nie do sytuacji majątkowej podatnika, sąd oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji.

W skardze złożonej do NSA podatnik podkreślił, że jest większościowym udziałowcem, a zarazem prezesem w spółce, tak więc automatycznie musi kojarzyć kondycję finansową spółki z własną sytuacją ekonomiczną. Oświadczył też, że nie ma ani środków finansowych w spółce, ani też środków prywatnych, tak więc wykonanie decyzji doprowadzi zapewne do upadłości oraz likwidacji firmy. Podatnik zablokował na rachunku osobistym kwotę 200 tys. zł i wskazał na trudną sytuację w branży usług transportowych, w której działała spółka.

NSA nie uwzględnił jednak tych dodatkowych argumentów. Oddalając zażalenie, miał na względzie, że podatnik zaangażował prywatne środki w rozwój i utrzymanie firmy, jednak dobrowolnie podjął decyzję o blokadzie środków na własnym koncie. Ponadto trudna sytuacja na rynku transportowym nie mieści się w katalogu przesłanek widniejących w par. 3 art. 61 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podkreślił, że decyzja została wydana w odniesieniu do majątku osobistego podatnika, a nie względem spółki, i należy w tej sferze upatrywać okoliczności mogących wpłynąć na wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu.

...i odnoszące skutek

Jednak w innej sprawie rozpoznanej przez NSA 25 maja 2012 r. (sygn. akt II FSK 823/12) sąd uwzględnił stanowisko podatnika i wstrzymał wykonanie decyzji organu I i II instancji. W tej sprawie spółka wskazała, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych w wielkości pozwalającej wygasić powstałe zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości. Spółka uzasadniła, że podjęcie przez prezydenta miasta czynności egzekucyjnych doprowadzi do powstania sytuacji zmuszającej zarząd spółki do zgłoszenia firmy do wszczęcia procedury upadłości. Skutkować to będzie nie tylko utratą pracy oraz źródła utrzymania pozostających w stosunku pracy 100 pracowników spółki, ale też odstąpieniem od programu naprawczego, w tym sprzedaży niezajętego na prowadzenie działalności terenu. W wyniku dotychczasowej egzekucji gmina wyegzekwowała od spółki kwotę 1,5 tys. zł. Do zapłaty zostało jednak ponad 1 mln zł należności głównej oraz ponad 650 tys. zł odsetek. Do wniosku spółka dołączyła tytuły wykonawcze dotyczące podatku od nieruchomości za poszczególne lata.

W ocenie NSA przedstawiona argumentacja uzasadnia wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. NSA wskazał, że decyzja może zostać wstrzymana, jeśli twierdzenia wnioskodawcy zostaną poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. Według sądów tak stało się w tej sprawie.

Wskazać też trzeba, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności.

Wyrządzenie szkody

Przy wstrzymaniu wykonania decyzji sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku podatnika, jeżeli uzna, że strona dostatecznie uprawdopodobniła, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd musi dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, a więc nie wystarczy samo oświadczenie wnioskodawcy. Twierdzenia wnioskodawcy powinny zostać poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 164, art. 239 - 239j ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Art. 63 par. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).