Poza granicami dopuszczalnego luzu decyzyjnego

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) przewiduje kilka wariantów sposobu oraz miejsca doręczenia decyzji. Przez to utrwalił się pogląd, że organ podatkowy, niczym nieskrępowany, całkowicie dyskrecjonalnie rozstrzyga, jak i gdzie decyzja ma być doręczona.

Pogląd taki jest nietrafny, ale zarazem jest nieszkodliwy, jeśli mimo praktycznej realizacji podatnik nadal korzysta z przysługujących mu gwarancji procesowych. Ma to miejsce w zdecydowanej większości przypadków, gdy organ podatkowy doręcza decyzję tradycyjnie, a więc przez Pocztę Polską, w miejscu zamieszkania albo w siedzibie podatnika. Doręczenie niewątpliwie jest prawidłowe, nawet jeśli wszyscy byli w domu, a mimo to listonosz pozostawił awizo. Sytuacja może zmienić się diametralnie, gdy organ podatkowy działa z zaskoczenia i ,doręcza’ decyzję na przykład we własnej siedzibie, uprzednio wezwawszy podatnika do przeprowadzenia jakieś innej czynności. Owo doręczenie’ decyzji następuje niejako przy okazji.

Jeśli jednak przy tej okazji podatnik został pozbawiony prawa czynnego udziału w sprawie bądź gdy organ podatkowy sprzeniewierzył się ustawowej zasadzie zaufania albo, co gorsza, gdy konstytucyjnie gwarantowane prawo własności doznało nieuzasadnionego uszczerbku, to o skutecznym doręczeniu decyzji nie może być mowy. Działanie organu podatkowego należy traktować wówczas jako nadużycie prawa.

Szczególną zachętę ku nadużyciu stanowi decyzja o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego. To decyzja, która stosunkowo szybko wygasa z mocy prawa. Szybko to znaczy zanim skargę na nią zdąży rozpoznać sąd administracyjny, przez co niewiele decyzji zabezpieczających może doczekać się oceny z punktu widzenia legalności. Zapewne dlatego przesłanki zabezpieczenia, na które powołują się organy podatkowe, bardzo często daleko wybiegają poza granice dopuszczalnego luzu decyzyjnego. Dodatkowo dominuje błędne przeświadczenie, że postępowanie zabezpieczające może być prowadzone tylko jako incydentalne wobec postępowania wymiarowego. Sprawia to, że organy podatkowe bezpodstawnie czują się zwolnione z obowiązku przestrzegania podstawowych przepisów proceduralnych, a zwłaszcza dotyczących postępowania dowodowego i czynnego udziału strony. Ale najważniejsze, że wszczęcie postępowania zabezpieczającego nie wymaga postanowienia, a więc podatnik nie wie, że postępowanie jest prowadzone. Jedynym etapem, w którym bierze czynny udział, jest niespodziewane doręczenie decyzji, zwykle w siedzibie urzędu skarbowego. Trzeba przyznać, że szkoda jest niewielka, gdy przedmiotem zabezpieczenia są środki trwałe, gdyż mimo zabezpieczania podatnik nadal może z nich korzystać. Jednak w razie zabezpieczenia środków obrotowych podatnik traci kontrolę nad majątkiem jeszcze przed wydaniem decyzji ostatecznej.

Jak widać, w obrocie prawnym, w wyniku utajonego postępowania, może pojawić się rujnująca decyzja zabezpieczająca, której podatnik nie będzie mógł skutecznie zaskarżyć. W państwie prawnym jest to sytuacja nie do przyjęcia. Stosowanie przepisów o doręczeniu nie może prowadzić do swoistego zawieszenia innych przepisów postępowania, szczególnie gdy skutkiem jest czasowe ograniczenie istoty prawa własności. Przyjęcie odmiennej interpretacji rodzi uzasadnione pytanie o zgodność instytucji zabezpieczenia z przepisami konstytucji, ale także pytanie o zgodność z europejską konwencją praw człowieka. Poza wyjątkami trybunał w Strasburgu nie wypowiada się o podatkach. Ale instytucja zabezpieczenia zapewne jest właśnie tym wyjątkiem, z którym trybunał w przyszłości będzie musiał się zmierzyć.

W wyniku utajonego postępowania może pojawić się w obrocie prawnym rujnująca decyzja zabezpieczająca, której nie będzie można skutecznie zaskarżyć

@RY1@i02/2012/097/i02.2012.097.07100020b.101.jpg@RY2@

Marek Bytof, Taxways

Marek Bytof

Taxways