Można się bronić przed egzekucją zobowiązań podatkowych

Podatki podlegają egzekucji administracyjnej. Aby mogło do niej dojść, organ podatkowy, po upływie terminu do wykonania zobowiązania, powinien przesłać podatnikowi pisemne upomnienie. Zawiera ono wezwanie do uregulowania należności z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Może ono zostać wszczęte dopiero po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia. Egzekucję wszczyna się na wniosek wierzyciela (organu podatkowego) na podstawie sporządzonego przez niego tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Środki ochrony

Podstawowym i pierwszym środkiem obrony podatnika przed egzekucją jest wniesienie do naczelnika urzędu skarbowego zarzutów w sprawie prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego. Może się bowiem zdarzyć, że postępowanie zostanie wszczęte przeciwko podatnikowi bezpodstawnie. Z prawa do wniesienia zarzutów można skorzystać w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.

Podstaw do wniesienia zarzutów może być kilka. Wymienia je wszystkie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przykładowo, może to być: wykonanie obowiązku w całości lub w części, przedawnienie zobowiązania podatkowego czy udzielenie podatnikowi ulgi w spłacie, np. rozłożenie podatku na raty, odroczenie terminu zapłaty. Podstawą wniesienia zarzutu mogą być również takie okoliczności, jak błąd co do osoby zobowiązanego, brak doręczenia dłużnikowi upomnienia wzywającego go do zapłaty czy też niespełnienie wymogów co do treści tytułu wykonawczego określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zarzuty należy zgłosić organowi podatkowemu na piśmie, które powinno zawierać:

● dane zobowiązanego (imię i nazwisko, adres zamieszkania, identyfikator podatkowy tj. PESEL lub NIP);

● datę sporządzenia;

● określenie adresata;

● wskazanie podstawy zarzutu;

● uzasadnienie zarzutu;

● podpis wnioskodawcy.

Jeżeli jest to możliwe, do wniosku należy dołączyć dowody uzasadniające zgłoszone zarzuty. Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego co do przedstawionych zarzutów następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie.

Powołanie się na okoliczności

Trzeba pamiętać, że także na dalszym etapie postępowania egzekucyjnego (tj. już po upływie terminu przewidzianego na wniesienie zarzutów) podatnik ma prawo powoływać się na okoliczności, które czynią bezprzedmiotowym jego dalsze prowadzenie. Zgodnie z art. 45 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny zobowiązany jest odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego.

W takiej sytuacji organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o odstąpieniu od czynności egzekucyjnych.

Skarga i zażalenie

Podatnikowi przysługuje ponadto skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Postanowienie w sprawie skargi wydaje organ nadzoru. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje postanowienia, na które przysługuje zażalenie, jeżeli odpowiednie przepisy tak stanowią.

Osoby trzecie

Analogiczne uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym mają również osoby trzecie, które w określonych sytuacjach mogą odpowiadać za zaległości podatkowe podatnika i to całym swoim majątkiem. Wśród takich osób mogą się znaleźć członkowie rodziny, spadkobiercy zmarłego podatnika czy członkowie zarządu spółki kapitałowej odpowiadający w pewnych warunkach za jej zobowiązania podatkowe. O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji, ale żeby doszło do jej wydania, musi zaistnieć wiele okoliczności, które warunkują taką odpowiedzialność. Jedną z podstawowych przesłanek jest brak skuteczności w całości lub w części egzekucji z majątku podatnika. Zatem egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wówczas, gdy efektów nie przyniosło postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec podatnika.

Trzeba złożyć wniosek

Przed skutkami egzekucji administracyjnej mogą się bronić także osoby, które w danym postępowaniu nie są dłużnikami lub osobami trzecimi odpowiedzialnymi zgodnie z ustawą za zaległości podatkowe podatnika.

I tak wniosek o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub praw majątkowych może złożyć osoba, która nie będąc zobowiązanym rości sobie prawa do rzeczy lub prawa, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Z takim wnioskiem można wystąpić, np. gdy przedmiot zajęcia został udostępniony podatnikowi na podstawie umowy użyczenia czy najmu. W takiej sytuacji właściciel ma prawo żądać wyłączenia składnika swojego majątku spod egzekucji. Na poparcie tego żądania należy przedstawić stosowne dowody. W opisanym przypadku może to być umowa użyczenia.

Udokumentowany wniosek należy złożyć w ciągu 14 dni od dnia uzyskania informacji o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa majątkowego. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie o wyłączeniu lub odmowie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Do czasu wydania takiego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny powinien zaniechać dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub praw majątkowych o, których wyłączenia żądano, jednakże dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Na postanowienie o odmowie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie.

Niepomyślne zakończenie sprawy przed organem egzekucyjnym nie zamyka jeszcze drogi do ubiegania się o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego. Zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej można także żądać przed sądem powszechnym. Jest to możliwe w sytuacji, gdy organ administracji wyda prawomocne postanowienie o odmowie wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Zgodnie bowiem z art. 842 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.), wytoczenie powództwa powinno być poprzedzone postępowaniem administracyjnym o wyłączenie zajętego przedmiotu spod egzekucji administracyjnej, uregulowanym w art. 38 - 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Termin na wniesienie powództwa wynosi 14 dni od doręczenia postanowienia administracyjnego organu egzekucyjnego, a jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie - w ciągu 14 dni od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia.

Osoba wytaczająca powództwo do sądu powszechnego o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej obowiązana jest dołączyć do pozwu postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądaniu wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. W postępowaniu przed sądem osoba roszcząca sobie prawo do rzeczy może powołać nowe dowody, które nie przedstawiła administracyjnemu organowi egzekucyjnemu. Jeżeli jednak miała możliwość ich powołania przed organem administracyjnym, poniesie koszty postępowania sądowego niezależnie od wyniku sprawy.

Ważne

Podstawą egzekwowania należności podatkowej może być m.in. decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe

Kto może żądać wyłączenia

Jak wyjaśnił WSA w Warszawie w wyroku z 28 lutego 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 2215/05), z żądaniem wyłączenia zajętego przedmiotu lub prawa spod egzekucji nie może występować sam zobowiązany, jak również osoba trzecia odpowiedzialna obok zobowiązanego za zaległości podatkowe. Z tego środka ochrony prawnej nie może również korzystać małżonek zobowiązanego. Zgodnie bowiem z art. 26 Ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Natomiast art. 29 tej ustawy stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 33, art. 38, art. 39, art. 45 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.). Art. 107 - 119 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).