Drugie podejście do klauzuli przeciw obejściu prawa podatkowego

Koncepcja nowej klauzuli, która ma przeciwdziałać unikaniu i obejściu prawa podatkowego, została zaprezentowana w założeniach do projektu nowelizacji Ordynacji podatkowej i innych ustaw (najnowszy projekt jest datowany na 29 kwietnia 2013 r.). Jest to jedno z rozwiązań budzących najwięcej obaw wśród podatników i doradców podatkowych spośród propozycji, które w tym roku przedstawił resort finansów. Podatnicy boją się, że organy podatkowe, powołując się na klauzulę, nie pozwolą korzystać z legalnych sposobów obniżania podatków.

Ministerstwo uzasadnia zaś powrót do koncepcji klauzuli przeciw obejściu prawa podatkowego chęcią walki ze sztucznymi strukturami, które mają na celu uniknięcie lub obejście przepisów podatkowych. Resort twierdzi, że umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania nie są w stanie zapewnić szczelności systemu podatkowego. Wprowadzenie rozwiązań podatkowych, które mają przeciwdziałać agresywnemu planowaniu podatkowemu, które prowadzi do obniżenia zobowiązań podatkowych lub ich uniknięcia, zaleca również Komisja Europejska. Rekomenduje ona wprowadzenie klauzuli, zgodnie z którą państwo nie uwzględnia sztucznego uzgodnienia lub wielu sztucznych uzgodnień, które przyjęto w celu uniknięcia opodatkowania i które prowadzą do osiągnięcia korzyści podatkowej. Komisja uważa, że krajowe organy powinny badać, jaki jest ekonomiczny skutek rozwiązań podatkowych. Na oszustwa podatkowe (w VAT) zwracał wielokrotnie uwagę również Trybunał Sprawiedliwości UE (m.in. w sprawach C-80/11 i C-142/11 Mahageben i David). Wyroki te dotyczyły zachowania należytej staranności przez podatników VAT, którzy padli ofiarą oszustwa. Trybunał wskazywał, że podatnika VAT (nabywcy towaru) nie można pozbawić prawa do odliczenia podatku w sytuacji, gdy nie wiedział on i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć, że uczestniczył w oszustwie.

Ministerstwo wyjaśnia również, że klauzula będzie miała charakter prewencyjny i ma zapewnić równe traktowanie wszystkich podatników. Jeśli organy podatkowe ją zastosują, to zostanie zlikwidowany efekt podatkowy, jaki osiągnęła osoba lub firma. Może to oznaczać, że transakcja zostanie opodatkowana zgodnie z zasadami ogólnymi.

Wiceminister finansów Maciej Grabowski zwracał uwagę, że celem klauzuli nie jest likwidacja optymalizacji podatkowych, a jedynie przeciwdziałanie sztucznym strukturom.

Eksperci są jednak zaskoczeni dodatkowym rozwiązaniem, które pojawiło się w najnowszej wersji projektu założeń, a które polega na dodatkowej sankcji w wysokości 30 proc. liczonej od kwoty uszczuplenia podatkowego. A zatem podatnik, który stosuje struktury mające jedynie cel podatkowy, musiałby nie tylko zapłacić należne daniny ale również dodatkowo 30 proc. od tej kwoty.

Przypomnijmy, że pierwszą klauzulę przeciw obejściu prawa podatkowego wprowadzoną do Ordynacji podatkowej 1 stycznia 2003 r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z zasadą zaufania do państwa i stanowionego prawa (wyrok z 11 maja 2004 r., sygn.akt K 4/03).

Łukasz Zalewski

 lukasz.zalewski@infor.pl