Równe prawa dla przedawnienia

Komisja ustawodawcza Senatu opracowała projekt nowelizacji ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), przewidujący uchylenie art. 70 par. 8 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem nie przedawniają się zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym. Eliminacja przepisu z porządku prawnego ma nastąpić w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12). Trybunał orzekł, że analogiczny przepis obowiązujący do końca 2002 roku był niezgodny z konstytucją, ponieważ całkowicie wyłączał przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, czyniąc to na podstawie arbitralnego, przypadkowego kryterium. Kryterium tym jest forma zabezpieczenia należności, a pośrednio - posiadanie lub nieposiadanie przez podatnika majątku pozwalającego na ustanowienie wspomnianego w przepisie zabezpieczenia.

Ordynacja podatkowa jest słusznie krytykowana za długi termin przedawnienia zobowiązań podatkowych, a także za liczne i szeroko zakreślone przesłanki przerwania lub zawieszenia biegu tego terminu. Dobrze się stanie, jeśli rozwiązanie szczególnie dotkliwe, gdyż dające organom nieograniczony czas na weryfikację poprawności rozliczenia podatnika, zostanie zniesione.

W ostatnich latach TK kilkakrotnie wydawał orzeczenia, stanowiące w praktyce przeciwwagę dla tendencji do wydłużania okresu, w którym rozliczenie to jest otwarte dla kontroli. Tematyka "przedawnieniowa" była przecież przedmiotem doniosłego orzeczenia z 17 lipca 2012 r. (sygn. akt P 30/11); dotyczył jej również jeden z aspektów wyroku z 18 lipca 2013 r. (sygn. akt SK 18/09). Trybunał interweniował, chociaż zasadniczo uznaje rozległą swobodę regulacyjną ustawodawcy w kształtowaniu zasad przedawnienia.

Tu formalnym przedmiotem orzekania TK był starszy odpowiednik obowiązującego art. 70 par. 8 ordynacji. Jedynie w uzasadnieniu wyroku trybunał wypowiedział się na temat bieżącej regulacji, odnosząc także do niej zastrzeżenia konstytucyjne. To właśnie inspiruje zmianę ustawodawczą przeprowadzaną w trybie przeznaczonym dla wykonywania orzeczeń TK przez Senat. Jest to przykład zestrojonych działań organów państwowych dla zapewnienia konstytucyjności regulacji prawnej. Także w przeszłości tryb ten był używany przez Senat w podobnej sytuacji, tj. mimo że wykonywany wyrok TK dotyczył nowelizowanych przepisów jedynie pośrednio.

Sądy administracyjne, nie czekając na nowelizację ani nie występując z pytaniem prawnym do TK, już teraz uznają często, że art. 70 par. 8 ordynacji jest niezgodny z konstytucją i nie może być stosowany przez organy podatkowe. Na uwagę zasługuje dobrze uzasadniony wyrok WSA w Łodzi z 25 lutego 2014 r. (sygn. akt I SA/Łd 1428/13). Sąd celnie wskazał, że "w gruncie rzeczy chodzi tu o taką samą instytucję na osi czasu - do końca 2002 r. i po tym terminie - zabezpieczenia interesu wierzyciela podatkowego ustanowieniem hipoteki i możliwość egzekwowania zobowiązania z przedmiotu hipoteki po upływie terminu przedawnienia, a zmiany redakcyjne treści tego przepisu poprzez rozszerzenie o zastaw skarbowy czy też zaopatrzenie innym symbolem nie mają istotnego znaczenia". Wyrok ten wpisuje się w tradycję orzeczniczą uznającą kompetencję sądów do samodzielnego stwierdzania niekonstytucyjności przepisu, o ile ta jest "oczywista".

Ta linia orzecznicza nie zmienia oczywiście faktu, że interwencja legislacyjna jest pożądana. Doprowadzi ona regulację do stanu zgodności z konstytucją i w pełni wyjaśni sytuację prawną. Komisja wniosła do marszałka Senatu o podjęcie stosownej inicjatywy ustawodawczej. Teraz pozostaje śledzić losy projektu, w tym reakcję ministra finansów na jego treść.

Sądy już teraz uznają często, że art. 70 par. 8 ordynacji jest niezgodny z konstytucją i nie może być stosowany przez organy podatkowe

@RY1@i02/2014/085/i02.2014.085.07100020a.802.jpg@RY2@

dr Hanna Filipczyk of counsel w Enodo Advisors Sp. z o.o.

dr Hanna Filipczyk

of counsel w Enodo Advisors Sp. z o.o.