Kiedy można podważyć wartość spadku lub umowy

W podatku od spadków i darowizn zobowiązanie podatkowe powstaje z chwilą doręczenia decyzji ustalającej wysokość podatku. Decyzję organ podatkowy wydaje na podstawie złożonego przez podatnika zeznania podatkowego. Obowiązek składania zeznań nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika. W przypadku darowizny nieruchomości płatnikiem był notariusz. Nie miał jednak obowiązku weryfikacji ustalonej przez strony w umowie wartości nieruchomości.

Notariusze przekazują odpisy sporządzanych aktów notarialnych dotyczących czynności, z tytułu których są płatnikami do urzędu skarbowego. W rezultacie organ podatkowy mógł zweryfikować, czy wartość nieruchomości stanowiąca podstawę opodatkowania została ustalona prawidłowo. Ma na to trzy lata od końca roku, w którym sporządzono akt notarialny, gdyż zgodnie z Ordynacją podatkową po upływie trzech lat przedawnia się prawo organu podatkowego do ustalenia zobowiązania podatkowego w drodze doręczenia decyzji.

Art. 17a ust. 2, art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Art. 68 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Organ podatkowy może powołać biegłego, jeżeli podatnik, który otrzymał wezwanie do podwyższenia wartości, odmawia zmiany zadeklarowanej podstawy opodatkowania. Może jednak (ale nie musi) uwzględnić wycenę rzeczoznawczy przestawioną przez podatnika.

Jeżeli organ podatkowy zdecyduje się powołać biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii będzie się różnić o więcej niż 33 proc. od wartości podanej przez podatnika, to w takim wypadku koszty opinii ponosi podatnik.

Najkorzystniejsze z punktu widzenia podatnika jest posiadanie wyceny rzeczoznawcy jeszcze przed zawarciem umowy darowizny. W ten sposób podatnik ma szansę uniknąć podejrzenia, że wycena została opracowana pod gotową i wcześniej zawartą umowę darowizny.

Art. 8 ust. 4 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Jeżeli w postępowaniu organ podatkowy stwierdzi, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku podatkowego nie zapłacił w całości lub w części podatku albo wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, to wyda decyzję, w której określi wysokość podatku. Prawo do wydania decyzji wygasa po upływie pięciu lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Organ podatkowy mógł uznać, że wartość sprzedaży wpisana w umowie nie odpowiada jego wartości rynkowej, w związku z czym nie należało się zwolnienie z podatku dla transakcji nieprzekraczających 1000 zł. W przypadku wydania decyzji przez organ podatkowy podatnikowi przysługuje prawo wniesienia odwołania do dyrektora izby skarbowej w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Art. 21 par. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Podstawę opodatkowania spadku stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów. Jest to tzw. czysta wartość ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia (otwarcia spadku) i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego (uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku).

Spadkobierca może zatem uwzględnić wszystkie zobowiązania i koszty, które obniżają zgłaszaną do opodatkowania wartość spadku. Jeżeli został obciążony obowiązkiem wykonania polecenia, to również wartość obciążenia z tego tytułu stanowi ciężar spadku, o ile polecenie zostało wykonane. Do długów i ciężarów można również zaliczyć koszty leczenia i opieki w czasie ostatniej choroby spadkodawcy, jeżeli nie zostały pokryte za jego życia i z jego majątku.

Do podstawy opodatkowania nie wlicza się również kosztów pogrzebu spadkodawcy, łącznie z nagrobkiem, w takim zakresie, w jakim koszty te odpowiadają zwyczajom przyjętym w danym środowisku, jeżeli nie zostały pokryte z majątku spadkodawcy, zasiłku pogrzebowego lub nie zostały zwrócone w innej formie. Do długów i ciężarów ustawodawca zaliczył również koszty postępowania spadkowego, wynagrodzenia wykonawcy testamentu czy wypłaty zachowku.

Art. 7 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Organ podatkowy przyjmuje jako podstawę opodatkowania wartość określoną przez podatnika, pod warunkiem że odpowiada ona wartości rynkowej. Wartość tę należy określić na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia.

Podatnik może bronić swojego stanowiska, przedstawiając argumenty uzasadniające obniżenie wartości rynkowej. Może to wynikać np. z uciążliwego sąsiedztwa, położenia nieruchomości w sąsiedztwie ruchliwej ulicy, na danym osiedlu czy dzielnicy miasta. Inną wartość będzie miało mieszkanie położone w centrum i na obrzeżach miasta, co uwzględnia się również przy rozliczeniach podatkowych. Przy określaniu wartości rynkowej ważne są także m.in. dostępność mediów, komunikacja czy zagospodarowanie sąsiednich działek. Warto posiadać własne wyceny nieruchomości lub przynajmniej udokumentować stan, w jakim znajduje się nieruchomość w momencie zawierania umowy (np. zrobić zdjęcia). Fiskus ocenia wartość nieruchomości z dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli sporządzenia aktu notarialnego, a nie na dzień wezwania do podwyższenia czy wydania decyzji.

Takie argumenty można przestawiać zarówno przed wydaniem decyzji, jak również w postępowaniu odwoławczym, jeżeli od decyzji postanawia się odwołać. Zawsze jednak lepiej współpracować z organem podatkowym w I instancji.

Art. 17a ust. 2, art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl