Darowizna na wypadek śmierci z podatkiem

Wprowadzenie nowej instytucji w prawie cywilnym w postaci darowizny na wypadek śmierci będzie miało swoje konsekwencje również w przepisach podatkowych. Zgodnie z senackim projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ten szczególny rodzaj darowizny będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Projekt ustawy jest po pierwszym czytaniu w Sejmie.

Nieodpłatne nabycie majątku w drodze darowizny stanowi przedmiot opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Tymczasem projekt zmian w kodeksie cywilnym reguluje możliwość dokonywania czynności prawnych, w wyniku których w drodze umowy darowizny obdarowany nabywałby przedmiot darowizny z chwilą śmierci darczyńcy. Proponowane rozwiązanie wprowadza zatem do systemu prawa instytucję umożliwiającą rozdysponowanie konkretnym składnikiem majątkowym na wypadek śmierci. Uregulowanie darowizny na wypadek śmierci pociąga za sobą konieczność odpowiednich zmian przepisów podatkowych i wskazanie terminu powstania obowiązku podatkowego w przypadku nabycia majątku w tej formie.

Zgodnie z dodawanym pkt 4a w art. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn, przy nabyciu na podstawie umowy darowizny na wypadek śmierci obowiązek podatkowy powstanie z chwilą śmierci darczyńcy. Takie uregulowanie momentu powstania obowiązku podatkowego wynika z tego, że czynnikiem decydującym o przejściu własności na obdarowanego będzie śmierć darczyńcy. Przedmiot darowizny będzie przechodził na obdarowanego, nie z chwilą podpisania umowy darowizny, ale dopiero z chwilą śmierci darczyńcy. Do momentu śmierci właścicielem darowanej rzeczy pozostanie darczyńca. Skutek prawny w postaci nabycia przedmiotu darowizny nastąpi z mocy samego prawa i dla jego wywołania nie będą wymagane żadne dodatkowe czynności prawne spadkobierców darczyńcy.

Wprowadzenie szczególnej regulacji dotyczącej powstania obowiązku podatkowego od darowizny na wypadek śmierci jest konieczne. W przeciwnym wypadku opodatkowanie następowałoby jeszcze przed przejściem rzeczy i praw na obdarowanego, tj. z dniem zawarcia umowy. Moment powstania obowiązku podatkowego jest niezwykle istotny, gdyż wyznacza początek biegu terminu na dokonanie niezbędnych formalności w urzędzie skarbowym. Osoby korzystające z całkowitego zwolnienia z podatku, tj. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha, zgłaszają nabycie majątku w ciągu sześciu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Natomiast osoby zobowiązane do zapłaty podatku w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego składają w urzędzie skarbowym zeznanie podatkowe. W odniesieniu do nabycia w drodze darowizny na wypadek śmierci oba terminy będą liczone od dnia śmierci darczyńcy.

Ponieważ każdy zgon podlega rejestracji i udokumentowaniu, ustalenie i wykazanie momentu powstania obowiązku podatkowego nie powinno nastręczać podatnikom trudności. Warto również wskazać, że umowa darowizny na wypadek śmierci będzie musiała mieć formę aktu notarialnego. O zawieranych umowach zgodnie z ogólnymi zasadami będzie informowany urząd skarbowy. Notariusze mają bowiem obowiązek przekazywania urzędom skarbowym wypisów aktów notarialnych, które mogą spowodować powstanie zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn.

Darowizna na wypadek śmierci stanowić będzie szczególny rodzaj umowy darowizny, nie jest zatem konieczne wprowadzanie do ustawy o podatku od spadków i darowizn nowego tytułu opodatkowania. Oznacza to, że poza przepisem dotyczącym momentu powstania obowiązku podatkowego do darowizny na wypadek śmierci będą miały zastosowanie przepisy dotyczące opodatkowania darowizny tradycyjnej, w szczególności dotyczące zwolnień, ustalania podstawy opodatkowania czy wysokości podatku. Podatek od spadków i darowizn ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Podatek oblicza się od nadwyżki nabytych rzeczy ponad kwotę wolną od podatku, według jednej z trzech skal podatkowych, określonych odrębnie dla każdej grupy podatkowej.