Kto nie płaci podatku od darowizny

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednak umowa darowizny zawarta nawet bez zachowania tej formy będzie ważna, jeżeli tylko przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Opodatkowanie otrzymanej darowizny będzie zależało przede wszystkim od stopnia pokrewieństwa między darczyńcą a obdarowanym.

Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP tytułem m.in. darowizny czy polecenia darczyńcy.

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Obowiązek podatkowy powstaje:

● przy nabyciu w drodze darowizny z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń;

● przy nabyciu z polecenia darczyńcy z chwilą wykonania polecenia.

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (tzw. czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.

Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.

Do grup podatkowych zalicza się:

● do grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;

● do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

● do grupy III - innych nabywców.

Podatniczka dostała od matki telewizor o wartości 7 tys. zł. Jest to pierwsza darowizna. Wcześniejsze prezenty nigdy nie przekraczały na przestrzeni pięciu lat 500 zł (prezenty okazjonalne: urodzinowe, świąteczne itp.). W takim przypadku można będzie skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku (najbliższa rodzina: córka jest zstępną dla matki). Ponadto nie trzeba będzie zawiadamiać urzędu, gdyż wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, nie przekracza 9637 zł (nawet po uwzględnieniu prezentów wcześniejszych). To kwota wolna od podatku dla pierwszej grupy będąca jednocześnie kwotą graniczną. Do momentu jej przekroczenia nie trzeba składać zawiadomienia o nabyciu darowizny.

Jeżeli darczyńca i obdarowany są najbliższą rodziną, mogą skorzystać ze zwolnienia od podatku. Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn przewidują, że zwalnia się od opodatkowania nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli w przypadku darowizny:

1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, oraz

2) udokumentują - w przypadku, gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę wolną od podatku - ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Złożenie zawiadomienia o darowiźnie do urzędu skarbowego jest warunkiem zwolnienia z podatku.

Podatnik otrzymał w 2000 roku od matki darowiznę w wysokości 2 tys. zł. Kolejne darowizny otrzymywał kolejno: w 2002 roku - 3 tys. zł, w 2006 roku - 5 tys. zł, w 2007 roku - 2 tys. zł i w 2008 roku - 9 tys. zł. Darowizny były dokonywane przez dziewięć lat. W pierwszym okresie pięcioletnim, czyli w latach 2000 - 2004 r., podatnik otrzymał w formie darowizny 5 tys. zł. Dlatego podatku nie płacił. W kolejnym okresie 200 1- 2005 nic się nie zmieniło (3 tys. zł). Identycznie było w latach 2002 - 2006 (8 tys. zł) i latach 2003 - 2007 (7 tys. zł). Ale już w latach 2004 - 2008 suma darowizn otrzymanych przez podatnika przekroczyła kwotę wolną dla pierwszej grupy podatkowej, do której należy podatnik, czyli 9637 zł. W tym okresie podatnik otrzymał od matki w formie darowizn 16 tys. zł. Od nadwyżki ponad kwotę wolną, czyli od kwoty 6363 zł, powinien zapłacić podatek, który wyliczany byłby według stawki 3 proc. i wyniósłby 191 zł.

Nie każdy i nie zawsze może korzystać ze zwolnień od podatku. Czasem podatek zapłaci nawet członek najbliższej rodzinny. Wystarczy, że nie złoży lub złoży po terminie zawiadomienie o darowiźnie.

Opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej tzw. kwoty wolne. Po ustaleniu podstawy opodatkowania od tak określonej kwoty w pierwszej kolejności odejmowana jest ściśle określona kwota, która nie podlega opodatkowaniu. Co oczywiste, kwoty te są różne dla każdej z trzech grup podatkowych (kwoty wolne od podatku patrz ramka).

Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi.

Synowa otrzymała w darowiźnie po teściowej mieszkanie o rynkowej wartości 240 tys. zł. Taka osoba nie jest zaliczana do zerowej grupy podatkowej. Nie może zatem korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od darowizn. Podlega więc opodatkowaniu na takich zasadach przewidzianych dla pierwszej grupy podatkowej. Zakładamy, że podatniczka nie korzysta z ulgi mieszkaniowej, bo posiada własne mieszkanie. To oznacza, że obliczając podatek od wartości mieszkania 240 tys. zł, odejmie 9637 zł. Kwota ta zwolniona jest z podatku w przypadku osób należących do pierwszej grupy podatkowej. Oznacza to, że synowa będzie obliczała podatek od wartości mieszkania wynoszącej 230 363 zł. Podatek wyniesie 822 zł 20 gr + 7 proc. od nadwyżki ponad 20 556 zł. Otrzymujemy zatem następujące wyliczenie 822 zł 20 gr + [(230 363 zł - 20 556 zł) x 0,07 co daje nam 15 508,69 zł (822 zł 20 gr + 14 686 zł 49 gr). Po zaokrągleniu do pełnych złotych otrzymujemy 15 509 zł podatku.

Za rodziców - w rozumieniu ustawy - uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych

Opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad:

- jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,

- jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,

- jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Jeżeli na skutek przyjęcia spadku lub darowizny następuje zwolnienie nabywcy z zobowiązania albo jego wygaśnięcie, wartość tego zobowiązania wlicza się do podstawy opodatkowania

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl