3. Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Jak jest

Podobnie jak w ustawie o PCC podatkowi od spadków i darowizn podlega obecnie nieodpłatne zniesienie współwłasności,  którego skutkiem jest całkowite zniesienie stosunku współwłasności. W celu zminimalizowania obowiązku zapłaty podatku od spadków i darowizn podatnicy sporządzają umowy częściowego zniesienia współwłasności, w wyniku których zniesienie współwłasności następuje etapami.

Ponadto w obecnym stanie prawnym poza zakresem przedmiotowym ustawy o podatku od spadków i darowizn pozostaje nieodpłatne wyodrębnienie lokalu.

Jak będzie

Po nowelizacji podatkowi od spadków i darowizn podlegać będzie również przyznanie rzeczy wspólnej albo jej części na dalszą współwłasność kilku (niektórym) dotychczasowym współwłaścicielom. Podatkowi od spadków i darowizn podlegać będzie zarówno przypadek, gdy w wyniku działu spadku nastąpi przyznanie rzeczy wspólnej tylko niektórym współwłaścicielom, skutkujące zmianą wielkości ich dotychczasowych udziałów, jak i sytuacja, w której wydzielenie dotyczyć będzie części z rzeczy wspólnej i przyznania jej jednemu (niektórym) ze współwłaścicieli, przy  pozostawieniu we współwłasności pozostałej części rzeczy, co skutkować może przyrostem majątku u niektórych ze współwłaścicieli (zarówno u tych, którzy nabyli wyodrębnioną część, jak i u tych, którzy pozostają we współwłasności pozostałej części rzeczy).

Przepisy dotyczące opodatkowania zniesienia współwłasności będą mieć również zastosowanie do nieodpłatnego wyodrębnienia własności lokali na rzecz niektórych lub wszystkich współwłaścicieli.

Konsekwencje dla podatnika

Przepisy dotyczące opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn zniesienia współwłasności, którego skutkiem jest całkowite zniesienie stosunku współwłasności, a także opodatkowania nieodpłatnego wyodrębnienia własności lokali - podobnie jak analogiczne przepisy w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych - zostały wprowadzone w celu uszczelnienia systemu podatkowego. W wyniku wprowadzenia ww. przepisów w większej liczbie przypadków podatnik będzie zobowiązany do zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Podkreślenia wymaga, że wprowadzone przepisy mogą  skutkować pojawieniem się trudności przy ustalaniu podstawy opodatkowania w przypadku częściowego zniesienia współwłasności. Na podstawie art. 7 ust.  6 ustawy o podatku od spadków i darowizn przy nabyciu w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności podstawę  opodatkowania stanowi wartość rzeczy lub praw majątkowych, w  części przekraczającej wartość udziału we współwłasności, który przed jej zniesieniem przysługiwał nabywcy.

PRZYKŁAD

Darowizna współwłaścicieli dla współwłaścicieli

Alicja S., Maria T., Elżbieta C. i Jan N. są współwłaścicielami nieruchomości. Zamierzają zawrzeć umowę o nieodpłatnym zniesieniu współwłasności poprzez przyznanie własności nieruchomości Alicji S. i Marii T.

W obecnym stanie prawnym ww. zniesienie współwłasności nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, ponieważ nie doszło do całkowitego zniesienia współwłasności (Alicja S. i Maria T. wciąż będą współwłaścicielkami nieruchomości).

Po nowelizacji ww. transakcja będzie opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn.

WYŁĄCZENIE ZE ZWOLNIENIA Z PODATKU NABYCIA W DRODZE ZASIEDZENIA

Jak jest

Obecnie obowiązujące przepisy interpretowane są w ten sposób, że zwolnieniu od podatku od spadków i darowizn podlega przenoszenie majątku między członkami najbliższej rodziny, w tym nabycie w drodze zasiedzenia.

Jak będzie

Znowelizowane przepisy zostały doprecyzowane w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że zwolnienie od podatku od spadków i darowizn nie dotyczy nabycia w drodze zasiedzenia.

Konsekwencje dla podatnika

Celem wprowadzenia zwolnienia określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn było zapewnienie nieopodatkowanego przenoszenia majątku między członkami najbliższej rodziny. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu ustawy, "zwolnienie określone w art. 4a ust. 1 może być wykorzystywane niezgodnie z ideą jego wprowadzenia. Podkreślić bowiem należy, że zasiedzenie ma charakter pierwotny - nie jest nabyciem «po» lub «od» określonej osoby. Objęcie zwolnieniem określonym w art. 4a ustawy o podatku od spadków darowizn, warunkiem zastosowania którego jest przede wszystkim istnienie bardzo bliskiego pokrewieństwa między zbywcą i nabywcą, zasiedzenia (pierwotnego nabycia własności) należy uznać za niezasadne".

Należy jednak wskazać, że zasiedzenie jest instytucją prowadzącą do nabycia prawa na skutek upływu czasu. Wskutek zasiedzenia, następującego z mocy prawa, dotychczasowy uprawniony traci swoje prawa, a nabywca je uzyskuje. Zgodnie z przepisami ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121) nie ma znaczenia, czy podmiot nabywający własność w drodze zasiedzenia jest spokrewniony z dawnym właścicielem. Jednakże w praktyce występują sytuacje, gdy takie powiązanie rodzinne występuje. W szczególności sytuacja tego rodzaju może zachodzić, gdy np. dochodzi do przeniesienia własności bez zachowania wymaganej prawem formy, ale także w innych przypadkach, gdy stosunki majątkowe pomiędzy członkami najbliższej rodziny nie są z jakichś powodów na bieżąco regulowane.

Mając na uwadze, że celem wprowadzenia zwolnienia określonego w art. 4a było zapewnienie nieopodatkowania nieodpłatnych zmian stosunków majątkowych między członkami najbliższej rodziny wymienionymi w tym przepisie, należy stwierdzić, że wyłączenie z tego przepisu zasiedzenia jest sprzeczne z celem towarzyszącym jego wprowadzeniu.

PRZYKŁAD

Zasiedzenie po 30 latach

Jan M., Tomasz M. oraz Maria B. dziedziczą jako spadkobiercy ustawowi nieruchomość po Stanisławie M. Po otwarciu spadku nie nastąpił dział spadku. Nieruchomość była w posiadaniu i użytkowaniu Jana M. Po upływie 30 lat Jan M. złożył wniosek o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości. Obecnie nabycie własności nieruchomości przez Jana M. nie podlega podatkowi od spadków i darowizn. Po nowelizacji nabycie własności nieruchomości w drodze zasiedzenia będzie opodatkowane, niezależnie od tego, czy zmiana stosunków majątkowych nastąpi między członkami najbliższej rodziny.

DOPRECYZOWANIE WARUNKÓW SKORZYSTANIA Z CAŁKOWITEGO ZWOLNIENIA Z PODATKU OD SPADKÓW I DAROWIZN

Jak jest

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jednym z warunków uprawniających do skorzystania z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn (art. 4 a ust. 1) jest zgłoszenie faktu nabycia do urzędu skarbowego w odpowiednim terminie. Obowiązek ten jest wyłączony w przypadku, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Wyłączenie nie dotyczy sytuacji, gdy tylko jedna ze stron składa oświadczenie w formie aktu notarialnego (np. przy darowiźnie wystarczające jest złożenie w formie aktu notarialnego jedynie oświadczenia darczyńcy).

Jak będzie

Zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 2, obowiązek zgłoszenia nabycia do urzędu skarbowego został wyłączony w sytuacji, gdy w formie aktu notarialnego zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.

Konsekwencje dla podatnika

Omawianą zmianę należy uznać za korzystną dla podatników. Obecnie nawet gdy organy podatkowe posiadają informację o nabyciu prawa (notariusz jest zobowiązany do przekazywania wypisów sporządzonych aktów notarialnych zawierających oświadczenie woli jednej ze stron czynności cywilnoprawnej), podatnik aby skorzystać ze zwolnienia, musi zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego. Nowelizacja pozwala na wyeliminowanie zbędnego biurokratyzmu.

7 kroków. Jak ustalić podstawę opodatkowania

Określenie wartości rzeczy, wobec której przysługiwała współwłasność.

Ustalenie wartości udziałów poszczególnych osób w tej rzeczy.

Określenie wartości części rzeczy, której współwłasność została zniesiona.

Ustalenie wartości udziałów przysługujących poszczególnym współwłaścicielom w tej części rzeczy przed zniesieniem współwłasności.

Określenie wartości części rzeczy nadal znajdującej się we współwłasności.

Określenie wartości udziałów przysługujących współwłaścicielom w części rzeczy nadal znajdującej się we współwłasności.

Ustalenie różnicy między wartością udziałów we współwłasności przysługującą każdemu ze współwłaścicieli przed jej zniesieniem a wartością udziałów przysługującą im po zniesieniu współwłasności.