Kiedy organ podatkowy zakwestionuje przeprowadzony spis z natury

biegły rewident, prezes zarządu ATAC Audytorzy i Partnerzy

U podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej i prowadzących księgi przychodów i rozchodów dochodem z działalności jest różnica między przychodem a kosztami uzyskania powiększona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków, jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego, lub pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego, jeżeli wartość remanentu początkowego jest wyższa. Warto w tym miejscu przypomnieć, że obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczy osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich, wykonujących działalność gospodarczą, o ile osoby te (spółki) nie są zobligowane do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Kwestie związane ze sporządzaniem spisu z natury zostały uregulowane w rozporządzeniu ministra finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Zgodnie z tym rozporządzeniem podatnicy są zobowiązani do sporządzenia i wpisania do księgi przychodów i rozchodów spisu z natury towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów m.in. na dzień 1 stycznia, na koniec każdego roku podatkowego oraz na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego. W rozporządzeniu wskazano ponadto, jakie towary i materiały podlegają spisowi, jakie dane należy zamieścić w spisie oraz jakie są zasady wyceny towarów, materiałów dla celu prawidłowego sporządzenia przez podatnika spisu z natury. Wskazano przy tym, że towary obce nie podlegają wycenie. W przypadku towarów obcych wystarczające jest ilościowe ich ujęcie w spisie towarów z podaniem, czyją stanowią własność. Ponadto spis z natury powinien być sporządzony przez podatnika w sposób staranny i trwały oraz zakończony i zaopatrzony w podpisy osób uczestniczących w spisie.

Odnosząc te uwagi do rozpatrywanego problemu należałoby w pierwszej kolejności wskazać, że przyjęcie przez podatnika błędnej wyceny towarów podlegających spisowi może doprowadzić do tego, że spis nie zostanie sporządzony w sposób staranny, czyli zgodnie z zasadami przewidzianymi w rozporządzeniu. Skoro określenie dochodu podatnika w prawidłowy sposób wymaga uwzględnienia wartości remanentu początkowego oraz remanentu końcowego, to błędy w sporządzonym spisie mogą spowodować zadeklarowanie dochodu do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych w niewłaściwej wysokości. Organy podatkowe, badając prawidłowość obliczenia dochodu zadeklarowanego przez podatnika, mogą również weryfikować prawidłowość przeprowadzenia spisu z natury, również w zakresie wyceny towarów podlegających ujawnieniu w spisie. W razie zakwestionowania przez organy podatkowe przyjętej wyceny, podatnik może posłużyć się dowodami uzasadniającymi, że przyjęta przez niego wycena jest prawidłowa. Przykładowo, skoro podatnik ma wyceniać materiały i towary handlowe objęte spisem z natury, przede wszystkim według cen zakupu lub nabycia, to powinien posiadać dowody zakupu tych towarów bądź materiałów, z których wynika cena. Ta zasada może równie dobrze odnosić się do wyceny pozostałych składników majątku.

(EM)

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).