Jak rozliczyć ulgę na dziecko

Ulga prorodzinną jest w tej chwili jedyną przysługującą na podstawie obowiązujących przepisów ulgą podatkową odliczaną od podatku. Ulgę odlicza się od podatku dochodowego obliczonego według skali podatkowej (ze stawkami 18 proc. i 32 proc.), pomniejszonego o kwotę składki, o której mowa w art. 27b ustawy o PIT. Chodzi tu o składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Podatnicy rozliczający się na PIT-37 uwzględniają ulgę w poz. 114. Odliczenie dokonywane w tej pozycji nie może przekroczyć kwoty podatku z poz. 109 pomniejszonej o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli wysokość podatku po odliczeniach ulgi zdrowotnej nie pozwala na odliczenie pełnej przysługującej podatnikowi kwoty ulgi, nie ma możliwości przeniesienia nadwyżki na następny rok podatkowy. W takiej sytuacji podatnik wykorzystuje wyłącznie ulgę do wysokości podatku po odliczeniu składki zdrowotnej, a reszta ulgi prorodzinnej przepada.

Rozporządzenie ministra finansów z 7 grudnia 2010 r. w sprawie określenia wzorów rocznego obliczenia podatku oraz zeznań podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych (Dz.U. nr 234, poz. 1534).

Obowiązujące przepisy nie regulują szczególnych zasad odliczania ulgi przez rodziców rozwiedzionych, tak jak to było w pierwszych latach obowiązywania preferencji. Oznacza to, że w takich sytuacjach stosować należy ogólne zasady odliczenia. Zgodnie z nimi na dzieci małoletnie ulga przysługuje rodzicom, którzy sprawowali w roku podatkowym władzę rodzicielską. Jest to jedyny wymóg odliczania ulgi przez rodziców, nie ma natomiast znaczenia to, czy rodzice są małżeństwem, żyją w związku nieformalnym, czy też sąd orzekł w stosunku do nich rozwód lub separację. Kwota ulgi przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Odliczają ją w częściach równych lub dowolnych proporcjach przez siebie ustalonych.

Z przepisów zatem wyraźnie wynika, że ulga nie przysługuje w przypadku, gdy rodzic lub oboje rodzice pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej. Mogą się jednak pojawić wątpliwości, który z rodziców ma prawo do ulgi w sytuacji ograniczenia bądź zawieszenia władzy rodzicielskiej. Zawieszenie władzy rodzicielskiej może orzec sąd opiekuńczy w razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Może ono być uchylone. Natomiast jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców. Pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może być orzeczone także w wyroku orzekającym rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa.

Wątpliwości dotyczące stosowania ulgi w przypadku ograniczenia lub zawieszenia władzy rodzicielskiej wyjaśniło Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na pytanie "DGP". W ocenie MF ponieważ ustawa wyraźnie wskazuje, że ulga przysługuje rodzicom wykonującym władzę rodzicielską, należy stwierdzić, że ulga ta przysługuje także rodzicowi, który ma ograniczoną władzę rodzicielską, natomiast z odliczenia nie może skorzystać ten z rodziców, który na skutek interwencji sądu opiekuńczego został pozbawiony tej władzy, jak również rodzic, w stosunku do którego została ona zawieszona.

W opisanej sytuacji ojciec dziecka ma władzę rodzicielską zawieszoną dopiero od czerwca tego roku, zatem przysługuje mu ulga za tę część roku, w której spełniał warunek do odliczenia, czyli przysługiwała mu władza rodzicielska. Kwota odliczenia wynosi 92,67 zł miesięcznie na każde dziecko. Ponieważ rodzice łącznie nie mogą odliczyć kwoty wyższej niż roczny limit ulgi 1112,04 zł (12 x 92,67 zł), muszą porozumieć się co do podziału ulgi, z tym że ojciec dziecka będzie mógł skorzystać z odliczenia maksymalnie za 5 miesięcy.

Art. 27f ust. 1, ust 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Możliwość odliczenia ulgi prorodzinnej za pośrednictwem płatnika istniała tylko w pierwszych latach obowiązywania tej, preferencji podatkowej, tj. w latach 2007 - 2008. Począwszy od rozliczeń podatkowych za 2009 r., możliwość tę zniesiono. Dzięki temu wyeliminowane zostały sytuacje, w których płatnik z własnych środków musiał finansować (a w zasadzie kredytować) pracownikom ulgę. Płatnik co prawda odzyskuje kwoty wypłacone pracownikom z tytułu nadpłat, jednak jest to rozciągnięte w czasie.

Jeżeli zatem podatniczka chce uwzględnić ulgę na dziecko, powinna złożyć zeznanie podatkowe PIT-37, w którym samodzielnie rozliczy uzyskane przychody za 2010 rok na postawie informacji PIT-11 uzyskanej od płatnika.

Art. 27f ust. 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Wraz z rocznym zeznaniem podatkowym, w którym podatnicy, którzy korzystają z odliczenia ulgi prorodzinnej, zawsze składają załącznik do zeznania. Jest to załącznik PIT/O Informacja o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku. Formularz ten wypełniają zatem podatnicy dokonujący odliczeń od dochodu z tytułu m.in. darowizn, wydatków na cele rehabilitacyjne, użytkowania internetu, nabycia nowych technologii czy właśnie ulgi prorodzinnej. Jeżeli podatnik korzysta wyłącznie z ulgi prorodzinnej, to wypełnia tylko tę część załącznika, która służy do wykazania tej ulgi, tj. poz. 34-36 w części C załącznika oraz część E.

W części C załącznika PIT/O należy wpisać liczbę dzieci, co do których podatnik ma prawo do odliczenia, natomiast szczegółowe informacje o dzieciach zamieszcza się w części E. I tak, w odniesieniu do każdego dziecka należy podać jego numer PESEL, a w przypadku braku tego numeru - imię, nazwisko oraz datę urodzenia dziecka. Następnie należy wskazać miesiące, za które przysługuje odliczenie poprzez zaznaczenie właściwych kwadratów.

Ponieważ córka podatników urodziła się w październiku, mogą oni odliczyć ulgę tylko za część roku podatkowego, tj. za miesiące październik - grudzień. W tych miesiącach wykonywali oni władzę rodzicielską w stosunku do małoletniego dziecka, a zatem spełniali warunki do odliczenia. Wysokość ulgi za każdy miesiąc wynosi 92,67 zł, co oznacza, że podatnicy odliczą w sumie 278,01 zł. Kwotę tę mogą według swojego uznania odliczyć od podatku jednego z nich bądź podzielić się nią w dowolnej proporcji.

Art. 27f ust. 1, ust. 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Formularz PIT-36 przeznaczony jest nie tylko dla podatników, którzy w roku podatkowym prowadzili działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych przy zastosowaniu skali podatkowej. Wybierają go również podatnicy, którzy niezależnie od liczby źródeł przychodów uzyskali przychody m.in. z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub z innych umów o podobnym charakterze, opodatkowane na ogólnych zasadach.

Jeżeli podatnik w 2010 r. uzyskiwał zarówno przychody z pracy na etacie, jak i przychody z umowy dzierżawy opodatkowane według skali podatkowej, to rozliczenie roczne wszystkich dochodów łącznie sporządzi właśnie na formularzu PIT-36. Ulgę prorodzinną odliczyć można wyłącznie od podatku obliczanego według skali podatkowej, a zatem wykazać ją mogą wyłącznie podatnicy, który do rozliczenia rocznego wybierają formularz PIT-36 lub PIT-37. Ulgi nie można natomiast odpisać w zeznaniu PIT-28 przeznaczonym do rozliczenia przychodów opodatkowanych ryczałtem ewidencjonowanym czy też w PIT-36L, na którym wykazuje się przychody opodatkowane 19-proc. liniową stawką podatku.

Ponieważ podatnik w 2010 r. uzyskał przychody opodatkowane według skali i rozlicza się na PIT-36, oznacza to, że będzie mógł odliczyć od swojego podatku ulgę prorodzinną.

Art. 27f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Podatnik może odliczyć ulgę prorodzinną zarówno na własne dzieci, jak i dzieci, w stosunku do których pełni funkcję rodziny zastępczej. W załączniku do zeznania PIT/O określa liczbę dzieci, na które przysługuje mu ulga, oraz ich dane. Zasadniczo podatnicy nie mają obowiązku zbierania dokumentów potwierdzających prawo do ulgi. Przykładowo w przypadku dzieci pełnoletnich (do ukończenia 25 lat) nie mają obowiązku wcześniejszego uzyskiwania zaświadczeń ze szkoły o tym, że dziecko się uczyło. Jednak takie dokumenty będzie trzeba przedstawić na żądanie organów podatkowych lub organów kontroli skarbowej.

Prawidłowość odliczenia można wykazywać za pomocą wszelkich zaświadczeń, oświadczeń czy innych dowodów, np. zeznań świadków, które są niezbędne i zarazem wystarczające do ustalenia prawa do odliczenia. W przypadku dzieci małoletnich w szczególności przedstawić można odpis aktu urodzenia dziecka, a jeżeli są to dzieci przyjęte na wychowania w ramach rodziny zastępczej można okazać odpis orzeczenia sądu o ustaleniu rodziny zastępczej lub umowę zawartą między rodziną zastępczą a starostą. W przypadku udowodnienia prawa do ulgi na pełnoletnie dzieci uczące się najlepszym rozwiązaniem jest przedstawienie zaświadczenia o uczęszczaniu dziecka do szkoły.

Art. 27f ust. 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ulga prorodzinna ma obecnie formułę miesięcznego odliczenia, tzn. wprawdzie uwzględnia się ją w zeznaniu rocznym, ale przysługuje ona wyłącznie za te miesiące, w których podatnik oraz jego dzieci spełniali warunki do zastosowania odliczenia (w wysokości 92,67 za każdy miesiąc). Ulga obejmuje m.in. dzieci pełnoletnie do ukończenia 25 lat, pod warunkiem że się uczą.

Osoba kończąca pewien etap swojego kształcenia formalnie przestaje być uczniem określonej szkoły z chwilą otrzymania świadectwa. Jeżeli jednak zamierza kontynuować naukę, z chwilą ukończenia szkoły nie traci automatycznie statusu osoby uczącej się. Oznacza to, że dzieci, które formalnie kończą szkołę, a następnie podejmują naukę z początkiem roku szkolnego w innej szkole systemu oświaty lub z początkiem roku akademickiego w szkole wyższej, należy traktować jako osoby uczące się w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W związku z tym w przypadku m.in. maturzysty, który podejmuje naukę w szkole wyższej, ulga przysługuje za wszystkie miesiące roku podatkowego. Rodzice maturzysty mogą zatem odliczyć w zeznaniu podatkowym ulgę w maksymalnej wysokości 1112,04 zł.

Art. 6 ust. 4 pkt 3, art. 27f ust. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl