Jakie skutki podatkowe wiążą się z otrzymaniem alimentów

Przepisy przewidują, że wolne od podatku dochodowego są alimenty:

● na rzecz dzieci, które nie ukończyły 25 roku życia, oraz dzieci bez względu na wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

● na rzecz innych osób niż wymienione, otrzymane na podstawie wyroku sądu lub ugody sądowej, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł.

Zatem ustawodawca wskazał na dwa warunki, które muszą być spełnione łącznie, aby możliwe było skorzystanie ze zwolnienia: alimenty muszą być zasądzone przez sąd oraz ich wysokość nie może przekraczać miesięcznie 700 zł.

Art. 21 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Przedmiotem opodatkowania jest suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów, z wyjątkiem dochodów (przychodów), które nie podlegają sumowaniu z pozostałymi przychodami i są opodatkowane w sposób ryczałtowy.

W opisanej sytuacji podatnik występuje jako osoba dokonująca świadczenia pieniężnego na rzecz innych osób (synów). Zachowanie takie nie skutkuje po stronie podatnika osiągnięciem przychodu. Postępowania takiego, w kontekście zacytowanych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie można uznać więc za powodujące powstanie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych. Na podatniku nie ciąży również obowiązek wynikający z przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zgłaszania we właściwym urzędzie skarbowym faktu wypłacania alimentów synom.

Art. 10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy).

Zasadę tę stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska.

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o PIT oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Źródłami przychodów są m.in. inne źródła. Za przychody z innych źródeł uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14 ustawy o PIT, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i 17 ustawy o PIT oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Stosownie do art. 18 umowy między Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003 r. (Dz.U. z 2005 r. nr 12, poz. 90), płatności na utrzymanie, w tym na utrzymanie dzieci, dokonywane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w jednym z umawiających się państw na rzecz osoby mającej miejsce zamieszkania w drugim umawiającym się państwie, są zwolnione z opodatkowania w tym drugim państwie. Postanowienie to nie ma zastosowania, jeżeli tego rodzaju świadczenia na utrzymanie mogą być odliczone w pierwszym państwie przy ustalaniu dochodu płatnika podlegającego opodatkowaniu; w rozumieniu tego ustępu nie uznaje się za odliczenie ulg podatkowych przyznawanych w celu złagodzenia obciążeń socjalnych.

Podatniczka nie podpisała dokumentu, który uprawniałby jej byłego męża do dokonywania odliczeń świadczeń wypłacanych tytułem alimentów. W związku z tym nie jest zobowiązana do zapłaty podatku w Polsce tytułem otrzymywania od męża płatności na utrzymanie, o ile rzeczywiście małżonek przy ustalaniu dochodu nie może odliczyć tych świadczeń.

Art. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Aby podatnik mógł skorzystać z preferencyjnego opodatkowania przewidzianego dla samotnych rodziców, niezbędną przesłanką jest, aby osoba faktycznie wychowywała dziecko. Przez wychowywanie należy, zgodnie z ogólnie przyjętą definicją, rozumieć zapewnianie stałej opieki prowadzącej do uzyskania pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego. Przesądza to o tym, że dziecko powinno pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą samotną.

Przy ocenie prawa do preferencyjnego sposobu opodatkowania należy mieć więc na względzie przede wszystkim okoliczności faktyczne, bowiem prawo do wspólnego opodatkowania przysługuje osobie wychowującej dziecko. Decydujące znaczenie ma więc fakt, z kim dziecko zamieszkuje i na czyim utrzymaniu pozostaje. Podkreślenia wymaga fakt, że korzystanie z każdej preferencji podatkowej uzależnione jest od spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jej zastosowania.

W związku z tym podatniczce przysługuje prawo do preferencyjnego rozliczenia dochodów za rok 2010, tj. w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Alimenty wypłacane na rzecz córki przez ojca nie mają tu żadnego znaczenia.

Art. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ustalając kwotę objętą zwolnieniem należy stwierdzić, czy wysokość alimentów nie przekracza miesięcznie 700 zł. Nie jest więc istotna kwota wypłacana w danym miesiącu, ale miesięczna kwota zasądzonych alimentów.

W konsekwencji, gdy podatnik otrzymuje w jednym miesiącu kwoty należne za kilka miesięcy bądź lat, a w orzeczeniu sądu przyznano alimenty w wysokości nieprzekraczającej 700 zł miesięcznie, to przychód z tego tytułu nie jest opodatkowany.

Bez znaczenia dla celów podatkowych jest fakt skumulowania ich wypłaty, bowiem podstawę opodatkowania dochodu z tego tytułu stanowi nadwyżka należnych za każdy miesiąc alimentów ponad 700 zł.

W konsekwencji jednorazowa (w kwocie 80 tys. złotych) wypłata alimentów przyznanych podatniczce na podstawie wyroku sądowego, w wysokości 400 zł miesięcznie, nie spowoduje powstania obowiązku podatkowego w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zatem podatniczka od otrzymanych 80 tys. zł nie zapłaci PIT.

Art. 21 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl