Jak uniknąć błędów w PIT-36 i PIT-36L

Formularze oznaczone symbolami PIT-36 oraz PIT-36L zasadniczo przeznaczone są dla przedsiębiorców, którzy podlegają ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Pierwszy z wymienionych druków wybierają podatnicy, którzy rozliczają się z fiskusem na ogólnych zasadach, tj. przy zastosowaniu skali podatkowej ze stawkami 18 proc. i 32 proc. Natomiast drugi wypełnią osoby, które uzyskiwały dochody, i bez względu na ich wysokość opodatkowują jednolitą stawką podatku, która wynosi 19 proc. O ile jednak druk PIT-36L służy wyłącznie do rozliczenia dochodów z działalności gospodarczej oraz działów specjalnych produkcji rolnej, o tyle PIT-36 w określonych przypadkach wybierają także osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej.

W takim przypadku wszystkie uzyskiwane dochody należy uwzględnić w formularzu PIT-36. Jest to bowiem druk właściwy do rozliczenia dochodów uzyskiwanych z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy oraz innych umów o podobnym charakterze, jeżeli w trakcie roku podatnik oprowadzał od nich zaliczki obliczane przy zastosowaniu skali podatkowej. Dochody z obu źródeł, tj. pochodzące z najmu mieszkania oraz pracy na etacie, wykazane na PIT-36 będą podlegały zsumowaniu i łącznemu opodatkowaniu przy zastosowaniu skali.

Trzeba pamiętać, że PIT-36 przeznaczony jest zarówno dla podatników opodatkowujących swoje dochody indywidualnie, jak i łącznie z dochodami małżonka albo w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci. Natomiast w PIT-36L można rozliczyć się wyłącznie indywidualnie. Podatnik uzyskujący dochody opodatkowane podatkiem liniowym nie może na druku PIT-36L łączyć swoich dochodów z dochodami małżonka. Mąż lub żona muszą zatem zawsze złożyć odrębne zeznanie podatkowe. Także podatnik, który oprócz dochodów opodatkowanych 19-proc. PIT uzyskuje inne dochody, do ich rozliczenia wybiera odrębny, właściwy druk zeznania.

Niedotrzymanie ustawowego terminu podlega odpowiedzialności karnej skarbowej za wykroczenie i może skutkować wymierzeniem grzywny w formie mandatu. Najniższy mandat w 2011 roku może wynieść 138,60 zł, a najwyższy 2772 zł.

Pierwszy krok to wybór właściwego formularza. Praktyka pokazuje, że jednym z najczęściej popełnianych przed podatników błędów jest złożenie zeznania na nieaktualnym wariancie formularza. W rozliczeniu podatkowym za 2010 r. należy skorzystać z nowych wzorów druków PIT-36 i PIT-36L. W pierwszym przypadku jest to już szósta wersja formularza, a w drugim - 3. Aktualne wzory określa rozporządzenie ministra finansów z 7 grudnia 2010 r. (Dz.U. nr 234, poz. 1534).

Zdarza się, że istotny błąd popełniają podatnicy, którzy w roku podatkowym skorzystali z możliwości zawieszenia działalności gospodarczej. W takim przypadku błędne jest składanie zeznań na druku właściwym dla osób nieprowadzących działalności (PIT-37) zamiast na drukach przeznaczonych dla osób prowadzących działalność gospodarczą, tj. PIT-36 lub PIT-36L. Przedsiębiorca, który w 2010 r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, musi pamiętać o obowiązku złożenia rocznego zeznania podatkowego, bez względu na to, czy firma była zawieszona przez miesiąc, czy też przez cały rok podatkowy (maksymalny okres zawieszenia to dwa lata). Przypomnijmy, że zawieszenie firmy skutkuje zwolnieniem z obowiązku zapłaty zaliczek na PIT.

Jeżeli podatnik nie wykaże w zeznaniu żadnych przychodów w związku z tym, że działalność przez większą część roku była zawieszona, ale poniósł określone koszty związane z zabezpieczeniem źródła przychodów, to składa zeznanie podatkowe, w którym wykazuje stratę, którą będzie mógł rozliczyć na ogólnych zasadach w kolejnych latach podatkowych.

Począwszy od zeznań podatkowych składanych za 2010 r. do złożenia wniosku o wspólne opodatkowanie, wystarczający jest podpis jednego z małżonków. Zmiana ta uwzględniona została w części S formularza PIT-36. W takim wypadku wyrażenie wniosku przez jednego z małżonków traktuje się na równi ze złożeniem przez niego oświadczenia o upoważnieniu go przez współmałżonka do złożenia wniosku o łączne opodatkowanie dochodów. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Jednocześnie podatnik oświadcza również, że spełnione są warunki do preferencyjnego opodatkowania dochodów.

Na formularzu PIT-36 rozlicza się m.in. dochody uzyskiwane za granicą. W takim wypadku trzeba pamiętać o stosowaniu właściwej metody unikania podwójnego opodatkowania. Jeśli do dochodów uzyskanych za granicą ma zastosowanie metoda wyłączenia z progresją, dochodów tych podatnicy nie wykazują w części D, lecz w części H. Właściwe wiersze w części D wypełniają natomiast podatnicy, którzy uzyskali dochody, do których ma zastosowanie metoda odliczenia podatku zapłaconego za granicą.

Innym błędem jest niewypełnianie pozycji dotyczących należnych zaliczek na podatek dochodowy za poszczególne miesiące lub kwartały roku podatkowego - części N zeznania PIT-36 lub części M zeznania PIT-36L lub błędne ich wypełnienie. Konsekwencją tych pomyłek będzie błędne wypełnienie kolejnych części zeznań dotyczących obliczenia zobowiązania podatkowego oraz kwoty do zapłaty (kwoty nadpłaty). Zasadą jest, że w rocznym zeznaniu podatkowym wykazuje się należne zaliczki, czyli nie te, które podatnik faktycznie zadeklarował czy faktycznie zapłacił, ale te, które powinien zadeklarować i wpłacić.

W szczególności trzeba uważać na prawidłowe wskazanie zaliczki za listopad i grudzień oraz za trzeci i czwarty kwartał roku podatkowego. Należna zaliczka za grudzień powinna być wykazana w wysokości należnej zaliczki za listopad. Błędem jest też wykazywanie zaliczki za listopad w podwójnej wysokości.

Podatnicy często zapominają o dołączaniu załączników do zeznania. W przypadku wykazywania dochodów z zagranicy błędem jest brak druku PIT-ZG. Jest on obowiązkowy zarówno w przypadku PIT-36, jak i PIT-36L, gdy do uzyskiwanych przychodów zastosowanie ma metoda proporcjonalnego odliczenia. Natomiast przychody zagraniczne, do których zastosowanie ma metoda wyłączenia z progresją, czyli zwolnione z opodatkowania, wykazuje się w PIT/ZG składanym łącznie z PIT-36, w przypadku gdy podatnik uzyskał jeszcze inne przychody opodatkowane według skali.

Trzeba pamiętać, że dla każdego państwa uzyskiwania przychodów zagranicznych składa się odrębne załączniki. Małżonkowie składają odrębne od siebie załączniki, nawet jeśli rozliczają się razem. Ponadto osoby mieszkające w Polsce, a przebywające czasowo za granicą i uzyskujące tam dochody ze stosunku pracy, przychód osiągany za granicą mogą pomniejszyć za każdy dzień pobytu za granicą, w którym podatnik pozostawał w stosunku pracy, o kwotę odpowiadającą 30 proc. równowartości diety z tytułu podróży służbowej za granicą. Zdarza się, że podatnicy o tym zapominają.

Częstym błędem jest również brak załącznika PIT-B (informacji o wysokości dochodu/straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym) do zeznań PIT-36 i PIT-36L. Natomiast podatnicy wypełniający PIT-36 i korzystający z ulg, np. internetowej, prorodzinnej, nie mogą zapomnieć o dołączeniu do zeznania formularza PIT/O.

Błędem jest również odliczanie strat z pozarolniczej działalności gospodarczej z lat ubiegłych w niewłaściwej wysokości, szczególnie w przypadku gdy straty te były korygowane przez urząd skarbowy w wyniku kontroli podatkowej.

Inną nieprawidłowością jest odliczanie składek na ubezpieczenie zdrowotne w pełnej kwocie zapłaconej, tj. 9 proc. podstawy wymiaru składki, zamiast w kwocie podlegającej odliczeniu, tj. 7,75 proc. podstawy wymiaru składki. Trzeba też pamiętać, że odliczenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie może przekraczać kwoty podatku. Zdarza się, że podatnicy odliczający od podatku ulgę prorodzinną kwotę przysługującej ulgi błędnie wykazują w kwocie przewyższającej podatek obniżony o składkę zdrowotną.

Podatnicy, którzy wypełniają zeznanie na podstawie informacji otrzymanych od płatnika np. na druku PIT-11, zawsze powinni pamiętać o starannym przenoszeniu zawartych tam kwot. Trzeba również zwrócić uwagę, aby w miejscu przeznaczonym na wpisanie NIP podatnika nie wpisywać numeru, który identyfikuje płatnika. Do podstawowych błędów należą również brak podpisu podatnika, zła kolejność wpisywania danych dotyczących dochodów małżonków rozliczających się wspólnie czy też wspólne rozliczenie się małżonków, którzy nie mają do tego prawa.

Każdy urząd skarbowy prowadzi bazę danych o podatnikach, która jest podstawą do dokonywania zwrotów nadpłat czy prowadzenia czynności sprawdzających. Szczególnie ważne są informacje dotyczące rachunku bankowego, na który urząd przekazuje nadpłatę wynikającą z zeznania rocznego. Podatnicy, którzy wyrazili wniosek o zwrot nadpłaty na rachunek bankowy, powinni sprawdzić, czy na formularzu NIP wskazali numer osobistego rachunku bankowego i czy jest on aktualny.

W przeciwnym wypadku należy dokonać jego zmiany. W przypadku przedsiębiorców zgłoszenia dokonuje się przy użyciu tzw. zintegrowanego wniosku EDG-1. Podaje się w nim aktualne dane dotyczące rachunku. Zgłoszenie aktualizacji danych na wniosku EDG-1 należy złożyć również w sytuacji, gdy podatnik rezygnuje ze zwrotów na rachunek, w tym z powodu likwidacji rachunku. W takiej sytuacji wystarczy zaznaczyć w formularzu pozycję Rezygnacja. Trzeba pamiętać, że podanie adresu do korespondencji nie będzie skutkować zwrotem nadpłaty na ten właśnie adres, jeżeli przedsiębiorca nie dopełnił obowiązku aktualizacji danych na wniosku EDG-1.

Jeżeli podatnik zmienił lub zamknął rachunek bankowy i nie powiadomił o tym urzędu skarbowego, to nadpłata zostanie przekazana na ten błędny lub zamknięty rachunek.

Termin złożenia PIT-36 i PIT-36L za 2010 r. mija w poniedziałek 2 maja 2011 r. Wydłużenie terminu wynika z tego, że 30 kwietnia, czyli ustawowa data złożenia zeznań rocznych, wypada w sobotę

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).