Poradnia podatkowa

Kiedy przysługuje odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia

Jak rozliczyć umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Czy wadliwe rozwiązanie umowy o pracę podlega PIT

Nie. Od podatku zwolnione są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, jednak z określonymi wyjątkami (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dalej ustawa o PIT).

Przykładem takiego odszkodowania, którego zasady ustalania zostały wprost określone we wspomnianej ustawie, jest odszkodowanie należne pracownikowi z tytułu naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn (art. 18^3d kodeksu pracy). Przy czym nawet jeśli jest ono otrzymane na podstawie wyroku sądowego, to korzysta ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Istnieje jednak wiele rodzajów odszkodowań, które są potraktowane na zasadzie wyjątku w przepisach art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, gdzie ustawodawca wyłącza z zakresu zwolnienia określone i enumeratywnie wymienione kategorie odszkodowań.

I tak opodatkowaniu podlegają m.in.:

- określone w prawie pracy odprawy i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

- odprawy pieniężne wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

- odprawy i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,

- odszkodowania przyznane na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,

- odszkodowania wynikające z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Ważne

Jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów, to uzyskane przez pracownika z tego tytułu odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu

Podkreślić należy, że ze zwolnienia od podatku nie korzystają odszkodowania związane ze skróceniem okresu wypowiedzenia (art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o PIT), a nie każde odszkodowanie związane z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę. Przykładowo, na podstawie przepisów prawa pracy pracownikowi przysługuje odszkodowanie, jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na okres próbny nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów. Odszkodowanie to przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać (art. 50 par. 1 k.p.). Odszkodowanie to korzysta ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Opodatkowaniu nie podlega również odszkodowanie przysługujące pracownikowi w sytuacji, gdy wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów. Odszkodowanie to przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące (art. 50 par. 3 - 5 k.p.).

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Art. 18^3d, art. 50 par. 1-5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm).

Wskutek upadłości zakładu pracy pracownik otrzyma po miesiącu wypowiedzenia kwotę 2800 zł (brutto) jako wynagrodzenie za ostatni miesiąc pracy oraz 5600 zł (brutto) jako odszkodowanie za skrócenie wymaganego okresu wypowiedzenia. Odszkodowanie to podlega opodatkowaniu (art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o PIT). Po dokonaniu stosownych odliczeń (składkowo-podatkowych) pracownikowi należy wypłacić "do ręki" 6609,66 zł.

Jeżeli wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony następuje z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników, pracodawca może, w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, najwyżej jednak do miesiąca. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia (art. 36¹ par. 1 k.p.).

Co istotne - okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się pracownikowi pozostającemu w tym okresie bez pracy do okresu zatrudnienia (art. 36¹ par. 2 k.p.).

Kwota brutto przysługująca pracownikowi to 8400 zł. Kwota ta podlega w całości opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Oskładkowaniu podlega z kolei tylko kwota wynagrodzenia za miesiąc pracy w wysokości 2800 zł.

Kwotę należną pracownikowi netto należy obliczyć w następujący sposób:

I. Składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: 2800 zł (wynagrodzenie brutto za miesiąc pracy).

2800 zł x 9,76 proc. = 273,28 zł - składka na ubezpieczenie emerytalne.

2800 zł x 1,5 proc. = 42 zł - składka na ubezpieczenia rentowe.

2800 zł x 2,45 proc. = 68,60 zł - składka na ubezpieczenie chorobowe.

Razem (13,71 proc.) składki te wynoszą: 383,88 zł.

II. Składka na ubezpieczenie zdrowotne:

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne: 2800 zł (wynagrodzenie brutto za miesiąc pracy) - 383,88 zł (składki ZUS finansowane przez pracownika) = 2416,12 zł.

Składka zdrowotna do przekazania do ZUS (9 proc.): 2416,12 zł x 9 proc. = 217,46 zł.

Składka zdrowotna do odliczenia od podatku (7,75 proc.): 2416,12 zł x 7,75 proc. = 187,25 zł.

III. Zaliczka na podatek dochodowy od wynagrodzenia za jeden miesiąc (dla pracownika, który złożył pracodawcy oświadczenie PIT-2 z podstawowymi kosztami uzyskania przychodów):

Podstawa opodatkowania: 2800 zł (wynagrodzenie brutto za miesiąc pracy) - 383,88 zł (składki ZUS finansowane przez pracownika) - 111,25 zł (koszty uzyskania przychodów) = 2304,87 zł; 2305 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych).

Zaliczka na podatek dochodowy od wynagrodzenia za jeden miesiąc: 2305 zł x 18 proc. = 414,90 zł - 46,33 zł (kwota zmniejszająca podatek) = 368,57 zł.

Zaliczka na podatek podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego: 368,57 - 187,25 zł (składka zdrowotna 7,75 proc. podlegająca odliczeniu od podatku) = 181,32zł; 181 zł po zaokrągleniu do pełnych złotych.

IV. Zaliczka na podatek od odszkodowania w wysokości 5600 zł (niepodlegającego oskładkowaniu): 5600 zł x 18 proc. = 1008 zł.

V. Kwota do wypłacenia pracownikowi netto:

8400 zł (należna kwota łączna) - 383,88 zł (składki ZUS finansowane przez pracownika) - 217,46 zł (składka zdrowotna 9 proc.) - 181 zł (zaliczka na podatek od wynagrodzenia za jeden miesiąc) - 1008 zł (zaliczka na podatek od odszkodowania) = 6609,66 zł (kwota należna pracownikowi netto).

Pracownikowi należy zatem wypłacić 6609,66 zł.

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 pkt 3, art. 22 ust. 2 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 27, art. 27b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Art. 36¹ par. 1 i par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm).

Umowy o zakazie konkurencji mają na celu powstrzymanie tych byłych pracowników, z którymi zostały one podpisane, przed wykonywaniem działalności konkurencyjnej wobec byłego pracodawcy (czyli czynności pokrywających się z zakresem działań byłego pracodawcy) w określonym czasie po zakończeniu tej współpracy. Odszkodowania z tego tytułu podlegają opodatkowaniu, nie podlegają natomiast oskładkowaniu.

W umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy określa się okres obowiązywania zakazu konkurencji oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy (art. 1012 par. 1 k.p.). Odszkodowanie to nie może być niższe od 25 proc. wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji. Odszkodowanie tego typu może być wypłacone jednorazowo wraz z ostatnim wynagrodzeniem za pracę, jak również w ratach miesięcznych (art. 1012 par. 3 k.p.).

Odszkodowanie to podlega opodatkowaniu - jako wynagrodzenie pracownika wypłacane przez pracodawcę w szczególnych warunkach (art. 21 ust. 1 pk 3 lit. d ustawy o PIT). Stanowi zatem przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1 ustawy o PIT).

Podstawa prawna

Art. 1011, art. 1012 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm). Art. 12 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

Nie, takie odszkodowanie korzysta ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

W przypadku nieuzasadnionego lub dokonanego z naruszeniem przepisów prawa rozwiązania umowy o pracę pracownikowi przysługuje - na mocy wyroku sądu - odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (art. 47¹ k.p.).

Wskazać należy, że wolne od podatku są wszelkie inne odszkodowania wypłacone pracownikowi przez pracodawcę na podstawie przepisów kodeksu pracy i rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy - oprócz wyraźnie wymienionych w pkt 3 w ust. 1 w art. 21 ustawy o PIT jako nieobjęte tym zwolnieniem. Oznacza to, że ze zwolnienia od podatku korzystają m.in. odszkodowania za wadliwe wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy o pracę, te związane z niewydaniem w terminie lub wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy, naruszeniem przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu, mobbingiem oraz z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Odszkodowania te nie podlegają opodatkowaniu, ponieważ są odszkodowaniami z innego tytułu niż skrócenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę.

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Art. 47¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm).

Joanna Nowicka

radca prawny