Należy się spodziewać nowelizacji instytucji nieujawnionych źródeł

Trybunał Konstytucyjny (TK) 18 lipca 2013 r. wydał wyrok w sprawie dotyczącej nieujawnionych źródeł przychodów (sygn. akt SK 18/09). Uznał w nim, że art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm., dalej: ustawa o PIT) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2001 r., przewidujący opodatkowanie zryczałtowanym 75-proc. podatkiem od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach - nie jest niezgodny z konstytucją. TK nie zakwestionował więc samej stawki podatku od nieujawnionego źródła przychodów. Orzekł, że powyższy przepis nie jest przepisem o charakterze represyjnym, nie przewiduje bowiem kary bądź środka karnego w postaci przepadku mienia. Podkreślił, iż podatek od dochodów nieujawnionych jest reakcją ustawodawcy na zjawisko zatajania uzyskiwanych przez podatnika przychodów. Wysoka stawka tego podatku pełni funkcję rekompensacyjną i prewencyjną. Umożliwia bowiem odzyskanie przez państwo podatku nieuiszczonego na zasadach ogólnych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania.

Trybunał za niezgodny z konstytucją uznał natomiast art. 20 ust. 3 ustawy o PIT w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r., dotyczący ustalania wysokości przychodu z tytułu nieujawnionych źródeł. Zakwestionował sposób ustalania przez organy podatkowe wysokości nieujawnionych źródeł przychodów na podstawie poniesionych przez podatnika wydatków i wartości zgromadzonego przez niego mienia. TK uznał również za niezgodny z konstytucją art. 68 par. 4 Ordynacji podatkowej, określający zasady ustalenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego od nieujawnionych źródeł przychodów. Podkreślił, że regulacja ta uniemożliwia podatnikowi powołanie się na zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego powstałego na zasadach ogólnych.

Zdaniem TK sama instytucja nieujawnionych źródeł przychodów, sformułowana w wyżej powołanych przepisach, jest lakoniczna, nieprecyzyjna i niejednoznaczna, przez co obarczona jest bardzo poważnymi wadami legislacyjnymi. Trybunał zauważył, że z powodu nieprecyzyjności przepisów wątpliwości interpretacyjne związane ze stosowaniem instytucji nieujawnionych źródeł przychodów w praktyce są rozstrzygane na niekorzyść podatników. TK odniósł się krytycznie do rozkładu ciężaru dowodów w postępowaniu w sprawie nieujawnionych źródeł przychodów oraz obowiązków dokumentacyjnych ciążących na podatniku. Zakwestionowane przepisy naruszają konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej i prawo do własności. Orzeczenia TK podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku przepisu dotyczącego przedawnienia zobowiązania z tytułu nieujawnionych źródeł przepis ten straci moc obowiązywania z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku.

Komentowany wyrok TK jest bardzo ważny. Regulacje dotyczące nieujawnionych źródeł przychodów budziły kontrowersje od dłuższego czasu. Po tym wyroku należy się spodziewać, że instytucja nieujawnionych źródeł zostanie przez ustawodawcę znowelizowana. Ustawodawca powinien uwzględnić uwagi TK. Należy również zauważyć, że na żądanie podatnika wniesione w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia TK w sprawach dotyczących nieujawnionych źródeł, które zakończyły się ostatecznymi decyzjami, niektórzy podatnicy potencjalnie zyskali możliwość wznowienia postępowania.

@RY1@i02/2013/145/i02.2013.145.07100020a.802.jpg@RY2@

Marcin Bazylczuk radca prawny, doradca podatkowy w kancelarii BWW Law & Tax Firm

Marcin Bazylczuk

radca prawny, doradca podatkowy w kancelarii BWW Law & Tax Firm