Kiedy można korzystać z preferencyjnego rozliczania PIT

Krótkotrwała opieka w trakcie roku nie daje ulgi

Podatnik przez większą część 2012 roku mieszkał wspólnie z córką i jej matką w mieszkaniu będącym ich wspólną własnością. Rodzice dziecka są kawalerem i panną. We wrześniu tego samego roku ojciec dziewczynki wyprowadził się z dotychczas zajmowanego lokalu i zameldował siebie oraz córkę w mieszkaniu położonym w innymi mieście, które zgodnie z aktem notarialnym jest wyłącznie jego własnością. W okresie od 11 do 21 września 2012 r. podatnik mieszkał w tym mieszkaniu sam z córką. W tym okresie tylko on sprawował opiekę nad dziewczynką. Czy w związku z tym, że podatnik przez część roku samodzielnie wychowywał córkę, może skorzystać z możliwości rozliczenia PIT jako rodzic samotnie wychowujący dziecko?

Od dochodów rodzica lub opiekuna prawnego samotnie wychowującego dzieci i podlegającego nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce PIT można określić w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów. Wniosek o szczególny sposób rozliczenia składa się w zeznaniu rocznym złożonym w terminie (do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym). Preferencyjne rozliczenie jest możliwe, jeżeli rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci:

wmałoletnie,

wbez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

wdo ukończenia 25. roku życia uczące się w szkołach (o których mowa w przepisach: o systemie oświaty, o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Polska państwie), jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 lub art. 30b ustawy o PIT w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej, z wyjątkiem renty rodzinnej.

Wspólne rozliczenie jest wyłączone, jeżeli do osoby samotnie wychowującej dzieci lub do jej dziecka mają zastosowanie przepisy o opodatkowaniu działalności gospodarczej podatkiem liniowym, zryczałtowanym (ryczałt ewidencjonowany lub karta podatkowa) lub przepisy o podatku tonażowym.

Przywilej ma zastosowanie do rodzica lub opiekuna prawnego będącego: panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się też osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Ustawodawca wymienił enumeratywnie osoby, którym przysługuje status osób samotnie wychowujących dzieci. Odwołuje się przy tym zarówno do statusu cywilnoprawnego osoby wychowującej dzieci, jak i do tego, że osoba ta musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie, tj. bez wsparcia drugiego z rodziców. Zatem nie każda osoba mająca dzieci i znajdująca się w stanie wolnym jest osobą samotnie wychowującą dzieci. Z istoty tego pojęcia wynika bowiem, że jest to osoba, która w określonej sytuacji, w określonym czasie wychowuje dziecko zupełnie sama (bez udziału drugiej osoby). W ustawie o PIT brak jest definicji pojęcia "wychowywać". W słownikowym rozumieniu oznacza ono: zapewniając byt doprowadzić do osiągnięcia pełnego rozwoju psychicznego i fizycznego. Wychowywanie polega na stałym troszczeniu się o byt materialny dziecka oraz o jego rozwój emocjonalny.

Używając określeń "rodzic albo opiekun prawny", ustawodawca przesądził, że możliwość wspólnego rozliczenia dochodów z małoletnim dzieckiem przysługuje tylko jednemu z rodziców, a mianowicie temu, który faktycznie wychowuje dziecko. W przypadku gdy oboje rodzice biorą udział w wychowaniu dziecka - choć zamieszkują oddzielnie - należy ustalić, które z nich ponosi większe ciężary związane z wychowaniem.

Skoro prawo do wspólnego opodatkowania ma osoba wychowująca dziecko, to przy ocenie, czy uprawnienie to przysługuje, należy mieć na względzie przede wszystkim okoliczności faktyczne. Decydujące znaczenie ma to, z kim dziecko mieszka i na czyim utrzymaniu pozostaje. Samo zamieszkiwanie z dzieckiem przez kilkanaście dni w roku, przy braku spełnienia pozostałych wymienionych warunków przewidzianych w ustawie, nie uprawnia podatnika do skorzystania z preferencyjnej formy opodatkowania uzyskanych w 2012 roku dochodów, jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

z 24 października 2013 r., nr IPTPB2/415-507/13-4/AK

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/081/i02.2014.081.071000600.803.jpg@RY2@

Anna Misiak szef zespołu ds. podatków osobistych, doradca podatkowy w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Stanowisko organu jest właściwe. Podatnik powołał się wyłącznie na sprawowanie opieki nad dzieckiem, gdy przez kilka dni w roku zamieszkał z nim w innym niż dotychczasowe mieszkaniu. Organ słusznie wskazał, że sam fakt kilkudniowej opieki nie może przesądzać o zmianie statusu podatnika na osobę samotnie wychowującą dziecko. Zmiana miejsca zamieszkania dziecka na kilka dni w roku nie wpływa na uzyskanie przez rodzica takiego statusu. Pewne analogie do przedstawionego stanu faktycznego może nasuwać np. wyjazd z dzieckiem na urlop, kiedy to tylko jeden z rodziców sprawuje nad nim opiekę. Mimo że prawo do wspólnego rozliczenia jako samotny rodzic uzyskuje się, gdy samotnie wychowuje się dziecko tylko przez część roku, to w celu skorzystania z tego przywileju konieczne jest spełnienie pozostałych przewidzianych przez ustawodawcę warunków.

Decyduje wysokość zarobków dorosłego dziecka

Podatniczka samotnie wychowuje dziecko. Syn ma 21 lat. Jest studentem. Otrzymuje od ojca 100 zł miesięcznie tytułem alimentów przyznanych przez sąd (dochód zwolniony z opodatkowania, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 127 lit. a ustawy o PIT; t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.). Podczas wakacji syn pracował w Norwegii na podstawie sezonowej umowy o pracę. Matka chce skorzystać z preferencyjnych zasad obliczania podatku jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Czy w takim wypadku - przy obliczaniu dochodu syna - powinna uwzględnić jego zagraniczne zarobki?

Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o PIT, szczególne zasady obliczenia podatku przewidziane dla osób samotnie wychowujących dzieci można stosować m.in. w odniesieniu do dzieci pełnoletnich, do ukończenia 25. roku życia. Muszą one uczyć się w szkołach (o których mowa w przepisach: o systemie oświaty, o szkolnictwie wyższym lub regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe w innym niż Polska państwie). Ponadto w roku podatkowym dzieci te nie mogą uzyskać dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 (z wyjątkiem renty rodzinnej) lub art. 30b ustawy o PIT, w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej. Kwota ta wynosi 3089 zł.

W prawie podatkowym występują dwie metody pozwalające na uniknięcie podwójnego opodatkowania dochodów uzyskanych za granicą: wyłączenie z progresją oraz proporcjonalne odliczenie.

Polskę i Norwegię wiąże umowa z 9 września 2009 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz.U. z 2010 r. nr 134, poz. 899) oraz protokół z 5 lipca 2012 r. zmieniający tę konwencję (Dz.U. z 2013 r., poz. 680). Obowiązująca między krajami metoda unikania podwójnego opodatkowania to wyłączenie z progresją. Oznacza to, że w Polsce wyłącza się z podstawy opodatkowania dochód osiągnięty w Norwegii, zwolniony z opodatkowania na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jednak dla ustalenia stawki podatku od pozostałego dochodu - podlegającego opodatkowaniu w Polsce - stosuje się stawkę PIT właściwą dla całego dochodu, tzn. łącznie z dochodem osiągniętym w Norwegii.

Obie metody unikania podwójnego opodatkowania regulowane są w ustawie o PIT w art. 27. Zatem niewątpliwie zagraniczne dochody podlegają opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27. Z tego też powodu należy uznać, że art. 6 ust. 4 ustawy o PIT (regulujący warunki obliczenia podatku w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci), obejmuje zarówno dochody uzyskane w Polsce, jak i za granicą - i to bez względu na to, jaka metoda unikania podwójnego opodatkowania ma do nich zastosowanie.

Odmienne rozumienie tego przepisu pozostawałoby w rażącej sprzeczności z zasadą racjonalności ustawodawcy, która jest podstawowym założeniem w procesie wykładni prawa. Potrzeba respektowania przesłanki o racjonalności ustawodawcy wyklucza możliwość przyjęcia, że jego wolą było doprowadzenie do naruszenia zasad równości i sprawiedliwości społecznej w systemie prawa normującego określoną dziedzinę życia społecznego, w tym zobowiązań podatkowych. Racjonalny ustawodawca nie różnicuje podatników chcących korzystać z preferencyjnego rozliczania jako samotny rodzic, uzależniając to uprawnienie od faktu, czy jego dziecko uzyskuje dochody w Polsce, czy za granicą oraz jaka metoda zapobiegająca podwójnemu opodatkowaniu ma zastosowanie do dochodów dziecka.

Podatniczka będzie miała prawo do skorzystania z preferencyjnego rozliczenia za 2013 rok jako osoba samotnie wychowująca dziecko, o ile jej syn uzyskał dochód w kwocie nieprzekraczającej ustawowego limitu określonego w art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy o PIT. Jednak podkreślić należy, że dla jego obliczenia podatniczka powinna uwzględnić dochody uzyskane przez syna z pracy w Norwegii.

z 6 marca 2014 r., nr IPTPB2/415-751/13-4/KSM

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/081/i02.2014.081.071000600.804.jpg@RY2@

Katarzyna Płowens radca prawny w Grant Thornton

KOMENTARZ EKSPERTA

Stanowisko organu jest prawidłowe. Obliczenie podatku dochodowego na preferencyjnych zasadach uzależnione jest od wysokości uzyskanych dochodów przez dziecko pełnoletnie, i to bez względu na to, w jakim państwie dochód ten został uzyskany. Uwzględnianie dochodów uzyskiwanych przez dzieci tylko na terenie Polski umożliwiłoby podatnikom, których dzieci pracują wyłącznie za granicą, korzystanie z preferencyjnego rozliczenia bez względu na wysokość dochodów dzieci. Takie podejście prowadziłoby do nieuprawnionego różnicowania podatników i stawiania w gorszej sytuacji rodziców, których dzieci pracują w naszym kraju.

Wspólność majątkowa musi trwać przez cały rok

Podatniczka w marcu zawarła z narzeczonym umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Przyszli małżonkowie wyłączyli tym samym majątkową wspólność ustawową, która obowiązywałaby ich od chwili zawarcia związku małżeńskiego. W umowie strony oświadczyły, że mają zamiar zawrzeć związek małżeński i że do momentu jej podpisania innych umów majątkowych małżeńskich ze sobą nie zawierali. Ślub odbył się w czerwcu tego samego roku. Czy podatniczka wraz z mężem są uprawnieni do wspólnego rozliczenia dochodów i w związku z tym mogą złożyć wspólne zeznanie podatkowe?

Wspólne rozliczenie przysługuje mężowi i żonie pozostającym w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, o ile w całym tym okresie istnieje między nimi wspólność majątkowa. Wspólność ta - z mocy ustawy - powstaje między małżonkami z chwilą zawarcia małżeństwa (art. 31 par. 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jedno z nich. Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Małżonkowie mogą umownie wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka musi być zawarta w formie aktu notarialnego i może poprzedzać zawarcie małżeństwa. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa powstaje wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

Jeżeli małżonkowie zawarli przed ślubem umowę wyłączającą wspólność ustawową - tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - w ogóle nie dochodzi do powstania majątku wspólnego. Od chwili zawarcia małżeństwa (tj. od momentu, w którym umowa stała się skuteczna) męża i żonę obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Wszelkie zatem przedmioty majątkowe nabyte przez nich do chwili zawarcia małżeństwa, jak i później, należą do ich majątków osobistych. Nie zachodzą więc przesłanki do skorzystania przez podatniczkę z łącznego opodatkowania swoich dochodów z dochodami małżonka.

z 29 lipca 2013 r., nr IBPBII/1/415-512/13/AA

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/081/i02.2014.081.071000600.105.jpg@RY2@

Marzena Rączkiewicz doradca podatkowy, menedżer w Rödl & Partner

Wyłączenie ustawowej wspólności majątkowej zawsze oznacza, że nie można skorzystać z preferencyjnego opodatkowania małżonków. Co więcej, ustanowienie rozdzielności majątkowej w trakcie roku podatkowego ma taki sam efekt, tj. pozbawia małżonków prawa do wspólnego opodatkowania. Takich skutków nie wywołuje natomiast ograniczenie wspólności majątkowej. W tym wypadku mamy do czynienia z wyłączeniem z majątku wspólnego jedynie niektórych jego składników, np. nieruchomości. Ograniczenie wspólności majątkowej nie ma wpływu na możliwość wspólnego opodatkowania małżonków. W komentowanej interpretacji podatniczka powołuje się na fakt zawarcia umowy o ustanowienie rozdzielności majątkowej, w której strony zgodnie oświadczyły, że wyłączają majątkową wspólność ustawową.  Skoro wolą stron było ustanowienie rozdzielności majątkowej, a nie jej ograniczenie, to małżonkowie nie mogą skorzystać z prawa do łącznego opodatkowania swoich dochodów.

Małżonek na podatku liniowym nie złoży PIT razem z żoną

Podatnik jest od kilku lat w związku z małżeńskim, w którym istnieje ustrój wspólności majątkowej. Od 2012 roku prowadzi działalność gospodarczą, co do której zadeklarował opodatkowanie na zasadach, o których mowa w art. 30c ustawy o PIT, czyli podatkiem liniowym. W 2013 roku podatnik faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie uzyskał z niej żadnych przychodów. W listopadzie 2013 r. zamknął działalność. Czy zeznanie podatkowe za ubiegły rok może złożyć wspólnie z żoną?

Zasadą jest, że małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów. Wyjątek przewiduje art. 6 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.; dalej: ustawa o PIT). Zgodnie z nim małżonkowie podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, między którymi przez cały rok podatkowy istnieje wspólność majątkowa, mają prawo do preferencyjnego rozliczenia. Na wniosek złożony w zeznaniu rocznym mogą być opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów. W tym przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych ich dochodów.

Ten szczególny sposób opodatkowania nie ma zastosowania w sytuacji, gdy chociażby do jednego z małżonków mają zastosowanie przepisy art. 30c ustawy o PIT, przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 1998 r. nr 144, poz. 930 ze zm.) lub ustawy o podatku tonażowym (Dz.U. z 2006 r. nr 183, poz. 1353 ze zm.). Zasada ta nie dotyczy osób, do których ma zastosowanie ustawa o podatku zryczałtowanym w związku z uzyskiwaniem przychodów z tytułu najmu.

W 2013 roku do dochodów podatnika miały zastosowanie przepisy o opodatkowaniu firmy podatkiem liniowym. Fakt ten wyklucza możliwość opodatkowania dochodów uzyskanych przez współmałżonków w preferencyjny sposób. Bez znaczenia jest w tej sytuacji, że podatnik w listopadzie 2013 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej i w roku tym nie osiągnął żądnych przychodów z tego tytułu. W konsekwencji nie może on skorzystać z możliwości rozliczenia dochodów osiągniętych w 2013 roku wspólnie z małżonką.

z 27 lutego 2014 r., nr ITPB2/415-1107/13/MU

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/081/i02.2014.081.071000600.106.jpg@RY2@

Jacek Budziszewski  doradca podatkowy, dyrektor działu audytu podatkowego w Instytucie Studiów Podatkowych

Nie ma przeszkód, aby wspólnie rozliczyć się z małżonkiem, gdy prowadzi on działalność gospodarczą opodatkowaną według skali podatkowej. Jednak wybór jednej ze wskazanych przez ustawodawcę szczególnych form opodatkowania działalności gospodarczej wyłącza prawo do wspólnego rozliczenia, przy czym nie jest konieczne uzyskiwanie z tej działalności jakichkolwiek przychodów (tak orzekł np. NSA  w wyroku z 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1300/07). Wspólne rozliczenie jest niemożliwe również wtedy, gdy małżonek zgłosił zawieszenie działalności gospodarczej opodatkowanej na szczególnych zasadach. Podatnik nie traci w takiej sytuacji statusu przedsiębiorcy (por. np. interpretację dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 31 sierpnia 2011 r., nr IPPB4/415-534/11-5/JK2). Warto zaznaczyć, że ustawa o PIT wyłącza możliwość rozliczenia się z małżonkiem w sytuacji, gdy wniosek o wspólne opodatkowanie wyrażony w zeznaniu rocznym zostanie złożony po terminie, tj. po 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Rozliczenie sprzedaży mieszkania zależy od daty jego nabycia

Podatniczka wraz z mężem kupiła w 1999 roku działkę, na której wspólnie wybudowali dom. Małżonkowie kilka lat później wzięli rozwód i w wyniku podziału majątku wspólnego w 2009 roku nieruchomość została przyznana podatniczce. Podział odbył się bez spłat i dopłat, a wartość nieruchomości mieściła się w udziale, jaki przysługiwał podatniczce w majątku dorobkowym małżeńskim. Podatniczka sprzedała dom w 2014 roku. Czy musi w związku z tym zapłacić podatek dochodowy i złożyć PIT-39?

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.), jednym ze źródeł przychodów jest odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, jeżeli zostało dokonane przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie.

W przypadku sprzedaży nieruchomości decydujące znaczenie w kwestii opodatkowania PIT ma moment jej nabycia. Jeśli przypadła ona jednemu z małżonków w wyniku podziału majątku wspólnego, należy przyjąć, że momentem nabycia, do celów podatkowych, jest data nabycia nieruchomości w czasie trwania małżeństwa (a więc do majątku wspólnego). Warunkiem jest jednak, aby jej wartość mieściła się w udziale, jaki przysługiwał małżonkowi w majątku dorobkowym małżeńskim. W przeciwnym razie, czyli gdy wartość ta przekracza udział w majątku dorobkowym małżeńskim, to za datę nabycia tej części nieruchomości, która przewyższa udział, należy przyjąć dzień, w którym dokonano podziału majątku dorobkowego.

Wartość otrzymanej nieruchomości mieści się w udziale, jaki przysługiwał podatniczce w majątku dorobkowym małżeńskim, a podziałowi nie towarzyszyły spłaty ani dopłaty, dlatego za datę nabycia należy uznać rok 1999 (zakup działki w czasie trwania małżeństwa). Od końca tego roku należy więc liczyć bieg pięcioletniego terminu.

Ponieważ od momentu nabycia do dnia sprzedaży upłynęło ponad 5 lat, to transakcja ta nie stanowi źródła przychodu. W konsekwencji podatniczka nie powinna składać zeznania PIT-39.

z 13 lutego 2014 r., nr ILPB2/415-1063/13-4/AJ

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/081/i02.2014.081.071000600.107.jpg@RY2@

Katarzyna Ardytskaya tax partner, doradca podatkowy w BDO

W komentowanej interpretacji zastosowanie ma ogólna zasada, zgodnie z którą jeśli sprzedaż nieruchomości następuje po 5 latach od jej nabycia (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło to nabycie), nie wystąpi konieczność zapłaty podatku dochodowego. Dlaczego jednak podatniczka pyta o konieczność złożenia PIT-39?

Otóż rozliczenie PIT od zbycia nieruchomości zależy od momentu jej nabycia. Przepisy w tym zakresie zmieniały się dwukrotnie, tj. od 1 stycznia 2007 r. i od 1 stycznia 2009 r. W konsekwencji inaczej zbycie nieruchomości rozliczają osoby, które nabyły je w latach 2007-2008 i te, które to zrobiły po 31 grudnia 2008 r. Jednak w przypadku sprzedaży nieruchomości nabytych w 2007 roku nie wystąpi już konieczność zapłaty PIT, gdyż 5 lat upłynęło z końcem 2012 roku. Podatnicy, którzy sprzedają nieruchomości kupione w 2008 roku, wykazują tę transakcję na jednym z wybranych zeznań: PIT-36, PIT-36L, PIT-38. Natomiast ci, którzy będą sprzedawać nieruchomość kupioną od 1 stycznia 2009 r., będą musieli składać PIT-39.

Oprac. Magdalena Majkowska